अनुच्छेद ३७१-I | गोवा विशेष तरतुदी – MPSC साठी अभ्यास
अनुच्छेद ३७१-I हा भारतीय राज्यघटनेतील गोवा राज्यासाठी करण्यात आलेल्या विशेष तरतुदींशी संबंधित आहे. MPSC राज्यसेवा, संयुक्त परीक्षा आणि इतर स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने अनुच्छेद ३७१ मालिकेतील तरतुदी महत्त्वाच्या आहेत.
अनुच्छेद ३७१-I अंतर्गत गोवा विधानसभेतील सदस्यसंख्येबाबत विशेष तरतूद करण्यात आली आहे. या तरतुदीनुसार गोवा विधानसभेत किमान ३० सदस्य असणे आवश्यक आहे.
अनुच्छेद ३७१ मालिकेत वेगवेगळ्या राज्यांसाठी वेगवेगळ्या विशेष तरतुदी आहेत. त्यामुळे ३७१, ३७१-A, ३७१-F, ३७१-I आणि ३७१-J यांची राज्ये व त्यांच्याशी संबंधित तरतुदी लक्षात ठेवणे MPSC परीक्षेसाठी उपयुक्त ठरते.
गोवा १९ डिसेंबर १९६१ रोजी पोर्तुगीज सत्तेतून मुक्त झाला आणि ३० मे १९८७ रोजी भारताचे २५वे राज्य बनले. गोव्याच्या राज्याचा दर्जा आणि अनुच्छेद ३७१-I यांचा अभ्यास करताना १९६१ आणि १९८७ ही दोन्ही वर्षे महत्त्वाची आहेत.
या प्रश्नसंचामध्ये अनुच्छेद ३७१-I, गोवा विधानसभेची सदस्यसंख्या, घटनादुरुस्ती, गोव्याचा राज्याचा दर्जा, तसेच अनुच्छेद ३७१ मालिकेतील इतर महत्त्वाच्या तरतुदींवर आधारित २० बहुपर्यायी प्रश्न दिले आहेत.
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. अनुच्छेद ३७१-I गोवासाठी आहे.
2. अनुच्छेद ३७१-I सिक्किमसाठी आहे.
3. अनुच्छेद ३७१-I भाग २१ मध्ये आहे.
वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त १ आणि ३
C) फक्त २ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: B) फक्त १ आणि ३
स्पष्टीकरण:
३७१-I = गोवा, भाग २१. सिक्किम = ३७१-F. विधान २ चुकीचे. MPSC अनुच्छेद-राज्य जोडी येते.
प्रश्न २
अनुच्छेद ३७१-I नुसार गोवा विधानसभेची किमान सदस्य संख्या किती आहे?
A) २०
B) ३०
C) ४०
D) ६०
उत्तर: B) ३०
स्पष्टीकरण:
अनुच्छेद ३७१-I नुसार गोवा विधानसभेत किमान **३० सदस्य** असणे बंधनकारक आहे. MPSC मध्ये ही संख्या नेहमी विचारली जाते.
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा:
| अनुच्छेद | राज्य / विषय |
| ---------- | ---------------------- |
| a) ३७१-I | 1) सिक्किम |
| b) ३७१-F | 2) गोवा (किमान ३०) |
| c) ३७१-A | 3) नागालँड |
| d) ३७१ | 4) महाराष्ट्र-गुजरात |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
स्पष्टीकरण:
३७१-I = गोवा, ३७१-F = सिक्किम, ३७१-A = नागालँड, ३७१ = महाराष्ट्र-गुजरात. MPSC जोडी प्रश्नांमध्ये येते.
प्रश्न ४
गोवा पूर्ण राज्य कोणत्या वर्षी झाले?
A) १९८५
B) १९८७
C) १९७५
D) १९६१
उत्तर: B) १९८७
स्पष्टीकरण:
गोवा ३० मे १९८७ रोजी पूर्ण राज्य झाले (५६वी दुरुस्ती). १९६१ मध्ये मुक्ती, नंतर केंद्रशासित प्रदेश. MPSC वर्ष प्रश्नांमध्ये येते.
प्रश्न ५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) ३७१-I = गोवा
B) विधानसभा किमान ३० सदस्य
C) ३७१-I = सिक्किम
D) गोवा १९८७ मध्ये राज्य झाले
उत्तर: C) ३७१-I = सिक्किम
स्पष्टीकरण:
सिक्किम = ३७१-F. ३७१-I = फक्त गोवा. MPSC ‘चुकीचे विधान’ प्रकार येतो.
प्रश्न ६
अनुच्छेद ३७१-I कोणत्या घटनादुरुस्तीशी संबंधित आहे?
A) ३६वी दुरुस्ती
B) ५६वी दुरुस्ती
C) ३२वी दुरुस्ती
D) १३वी दुरुस्ती
उत्तर: B) ५६वी दुरुस्ती
स्पष्टीकरण:
५६वी घटनादुरुस्ती (१९८७) – गोवा पूर्ण राज्य + ३७१-I (किमान ३० सदस्य). MPSC दुरुस्ती-अनुच्छेद जोडी येते.
प्रश्न ७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. ३७१-I = गोवा
2. किमान सदस्य संख्या = ३०
3. गोवा १९८७ मध्ये २५वे राज्य झाले
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
स्पष्टीकरण:
तीनही बरोबर. गोवा २५वे राज्य (१९८७). MPSC तथ्ये एकत्र विचारतो.
प्रश्न ८
खालील जोड्या जुळवा:
| अनुच्छेद | मुख्य तरतूद |
| -------- | ------------------------------ |
| a) ३७१-I | 1) सिक्किम सामीली |
| b) ३७१-F | 2) गोवा विधानसभा किमान ३० |
| c) ३७१-A | 3) नागा प्रथा-जमीन |
| d) ३७१-J | 4) कल्याण कर्नाटक विकास |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
स्पष्टीकरण:
३७१-I = गोवा ३०, ३७१-F = सिक्किम, ३७१-A = नागा, ३७१-J = कर्नाटक. MPSC तुलना जोडी येते.
प्रश्न ९
अनुच्छेद ३७१-I चा मुख्य उद्देश काय आहे?
A) जमीन अधिकार संरक्षण
B) छोट्या राज्याला विधानसभेत योग्य प्रतिनिधित्व (किमान ३० सदस्य)
C) धर्म व प्रथा संरक्षण
D) Administrative Tribunal
उत्तर: B) छोट्या राज्याला विधानसभेत योग्य प्रतिनिधित्व (किमान ३० सदस्य)
स्पष्टीकरण:
लोकसंख्या कमी असूनही विधानसभेत किमान ३० सदस्य राहावेत हा उद्देश. MPSC उद्देश प्रश्नांमध्ये येते.
प्रश्न १०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) ३७१-I = गोवा
B) किमान ३० सदस्य
C) ३७१-I = महाराष्ट्र
D) ५६वी दुरुस्ती = १९८७
उत्तर: C) ३७१-I = महाराष्ट्र
स्पष्टीकरण:
महाराष्ट्र = ३७१ (विदर्भ-मराठवाडा). ३७१-I = फक्त गोवा. MPSC राज्य चुकण्याची शक्यता तपासते.
प्रश्न ११
गोवाची राजधानी कोणती आहे?
A) मार्गाओ
B) पणजी (Panaji)
C) वास्को
D) मडगाव
उत्तर: B) पणजी (Panaji)
स्पष्टीकरण:
गोवा राजधानी = पणजी. MPSC राज्य-राजधानी सोबत विचारते.
प्रश्न १२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. ३७१-I गोवासाठी आहे.
2. विधानसभा किमान ३० सदस्य बंधनकारक आहे.
3. हा अनुच्छेद कर्नाटकसाठी आहे.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
कर्नाटक = ३७१-J. विधान ३ चुकीचे. MPSC व्याप्ती प्रश्नांमध्ये येते.
प्रश्न १३
गोवा पोर्तुगिजांपासून मुक्त कोणत्या वर्षी झाले?
A) १९४७
B) १९६१
C) १९८७
D) १९७५
उत्तर: B) १९६१
स्पष्टीकरण:
१९ डिसेंबर १९६१ – ऑपरेशन विजय, गोवा मुक्ती. नंतर केंद्रशासित, १९८७ पूर्ण राज्य. MPSC ऐतिहासिक वर्ष विचारते.
प्रश्न १४
खालील जोड्या जुळवा:
| अनुच्छेद | दुरुस्ती / वर्ष / विषय |
| -------- | -------------------------- |
| a) ३७१-I | 1) ३६वी / १९७५ / सिक्किम |
| b) ३७१-F | 2) ५६वी / १९८७ / गोवा |
| c) ३७१-A | 3) १३वी / १९६३ / नागालँड |
| d) ३७१-J | 4) ९८वी / २०१२ / कर्नाटक |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
स्पष्टीकरण:
३७१-I = ५६वी/१९८७, ३७१-F = ३६वी/१९७५, ३७१-A = १३वी/१९६३, ३७१-J = ९८वी/२०१२. MPSC दुरुस्ती जोडी येते.
प्रश्न १५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) ३७१-I = किमान ३० सदस्य
B) ३७१-F = सिक्किम
C) ३७१-I = हिल एरिया समिती
D) गोवा = २५वे राज्य
उत्तर: C) ३७१-I = हिल एरिया समिती
स्पष्टीकरण:
हिल एरिया समिती = ३७१-C (मणिपूर). ३७१-I = फक्त किमान ३० सदस्य. MPSC विषय चुकण्याची शक्यता तपासते.
प्रश्न १६
गोवा विधानसभेत सध्या किती सदस्य आहेत?
A) ३०
B) ४०
C) ६०
D) २०
उत्तर: B) ४०
स्पष्टीकरण:
किमान ३० बंधनकारक (३७१-I); सध्या गोवा विधानसभेत **४०** सदस्य आहेत. MPSC किमान vs वास्तविक फरक विचारतो.
प्रश्न १७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. ३७१-I भाग २१ मध्ये आहे.
2. उद्देश = छोट्या राज्याला योग्य प्रतिनिधित्व
3. ३७१ इतर राज्यांपेक्षा गोवाची तरतूद सर्वात सोपी/मर्यादित आहे
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
स्पष्टीकरण:
तीनही बरोबर. ३७१-I फक्त एकच मुख्य मुद्दा – किमान ३० सदस्य. MPSC तुलना प्रश्नांमध्ये येते.
प्रश्न १८
गोवा कोणत्या समुद्राच्या किनारी आहे?
A) बंगालचा उपसागर
B) अरबी समुद्र
C) हिंदी महासागर फक्त
D) अंदमान समुद्र
उत्तर: B) अरबी समुद्र
स्पष्टीकरण:
गोवा अरबी समुद्राच्या किनाऱ्यावर. MPSC भूगोल-राज्य जोडी सोबत येते.
प्रश्न १९
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) ३७१-I – सिक्किम – ३६वी दुरुस्ती
B) ३७१-I – गोवा – ५६वी दुरुस्ती – किमान ३० सदस्य
C) ३७१-I – नागालँड – प्रथा संरक्षण
D) ३७१-I – महाराष्ट्र – विदर्भ
उत्तर: B) ३७१-I – गोवा – ५६वी दुरुस्ती – किमान ३० सदस्य
स्पष्टीकरण:
फक्त B पूर्णपणे बरोबर. MPSC थेट जोडी प्रश्नांमध्ये येते.
प्रश्न २०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. ३७१-I = गोवा
2. किमान विधानसभा सदस्य = ३०
3. ५६वी दुरुस्ती = १९८७
4. गोवा = २५वे राज्य, राजधानी पणजी
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण:
सर्व चार विधाने बरोबर. ही अनुच्छेद ३७१-I ची संपूर्ण सारांश पुनरावृत्ती आहे. MPSC ‘सर्व बरोबर’ पर्याय असलेले प्रश्न येतात.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- अनुच्छेद ३७१-I – गोवा
- मुख्य तरतूद – विधानसभा किमान ३० सदस्य
- ५६वी घटनादुरुस्ती – १९८७
- गोवा = २५वे राज्य | राजधानी = पणजी
- मुक्ती – १९६१ | पूर्ण राज्य – १९८७
- ३७१ = महाराष्ट्र-गुजरात | ३७१-F = सिक्किम | ३७१-A = नागालँड
🎯 MPSC अभ्यासासाठी महत्त्वाचे मुद्दे
या प्रश्नसंचाचा अभ्यास करताना विद्यार्थ्यांनी खालील मुद्द्यांकडे विशेष लक्ष द्यावे:
- अनुच्छेद ३७१-I आणि गोवा
- गोवा विधानसभेची किमान ३० सदस्यांची तरतूद
- गोवा विधानसभेची सध्याची ४० सदस्यसंख्या
- ५६वी घटनादुरुस्ती आणि गोवा
- गोवा राज्य निर्मितीचे वर्ष १९८७
- गोवा मुक्तीचा इतिहास आणि १९६१ हे वर्ष
- भारताचे २५वे राज्य म्हणून गोव्याचे स्थान
- गोव्याची राजधानी पणजी
- अनुच्छेद ३७१ मालिकेतील विविध राज्ये
- अनुच्छेद ३७१-A – नागालँड
- अनुच्छेद ३७१-F – सिक्किम
- अनुच्छेद ३७१-J – कर्नाटक
- अनुच्छेद ३७१ – महाराष्ट्र व गुजरात
- विशेष घटनात्मक तरतुदी आणि संबंधित राज्ये
- MPSC मध्ये विचारल्या जाणाऱ्या अनुच्छेद–राज्य जोड्या
निष्कर्ष
अनुच्छेद ३७१-I हा गोवा राज्याशी संबंधित महत्त्वाचा घटनात्मक अनुच्छेद आहे. या अनुच्छेदानुसार गोवा विधानसभेत किमान ३० सदस्य असणे आवश्यक आहे. गोवा १९६१ मध्ये पोर्तुगीज सत्तेतून मुक्त झाला आणि १९८७ मध्ये भारताचे २५वे राज्य बनले.
MPSC परीक्षेच्या तयारीसाठी केवळ अनुच्छेद ३७१-I पाठ न करता ३७१ मालिकेतील सर्व अनुच्छेद, संबंधित राज्ये, घटनादुरुस्त्या आणि विशेष तरतुदी यांचा तुलनात्मक अभ्यास करणे अधिक उपयुक्त ठरते.
या २० प्रश्नांचा सराव केल्यानंतर चुकीच्या प्रश्नांचे पुन्हा पुनरावलोकन करा आणि अनुच्छेद ३७१ मालिकेतील राज्यनिहाय विशेष तरतुदींची स्वतंत्रपणे उजळणी करा.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: