अर्थव्यवस्था | MPSC साठी 20 अवघड प्रश्न व उत्तरे (भाग 3)
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. GDP म्हणजे सकल देशांतर्गत उत्पादन.
2. Real GDP मध्ये महागाईचा प्रभाव काढून टाकला जातो.
3. भारत GDP नुसार जगातील पहिल्या क्रमांकाची अर्थव्यवस्था आहे.
वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
GDP = Gross Domestic Product. Real GDP महागाई समायोजित असते. भारत सध्या जगातील पाचव्या क्रमांकाची अर्थव्यवस्था आहे, पहिली नाही. MPSC मध्ये GDP प्रकार व क्रम विचारला जातो.
प्रश्न २
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) RBI ची स्थापना १९३५ मध्ये झाली
B) RBI चे मुख्यालय मुंबईत आहे
C) RBI १९४९ मध्ये राष्ट्रीयीकृत झाली
D) RBI ची स्थापना १९४७ मध्ये झाली
उत्तर: D) RBI ची स्थापना १९४७ मध्ये झाली
स्पष्टीकरण:
RBI Act १९३४, स्थापना १ एप्रिल १९३५, राष्ट्रीयीकरण १९४९, मुख्यालय मुंबई. विधान D चुकीचे आहे. MPSC मध्ये ‘चुकीचे विधान’ प्रकार नेहमी येतो.
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा:
| यादी-I | यादी-II |
| ------------- | -------------------- |
| a) रेपो रेट | 1) बँका RBI कडे पैसे ठेवतात |
| b) रिव्हर्स रेपो | 2) बँका RBI कडून कर्ज घेतात |
| c) CRR | 3) रोख स्वरूपात RBI कडे |
| d) SLR | 4) सरकारी रोखे/सोने |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
स्पष्टीकरण:
रेपो = बँका RBI कडून कर्ज, रिव्हर्स रेपो = RBI बँकांकडून पैसे, CRR = रोख आरक्षित, SLR = वैधानिक तरलता (रोखे/सोने). MPSC मौद्रिक धोरण प्रश्नांमध्ये जोडी येते.
प्रश्न ४
महागाई मोजण्यासाठी RBI प्राधान्याने कोणता निर्देशांक वापरते?
A) WPI
B) CPI
C) GDP Deflator
D) IIP
उत्तर: B) CPI
स्पष्टीकरण:
RBI मौद्रिक धोरणासाठी Consumer Price Index (CPI) ला प्राधान्य देते. WPI = Wholesale Price Index. MPSC मध्ये CPI vs WPI फरक विचारला जातो.
प्रश्न ५
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. वित्तीय तूट = एकूण खर्च – एकूण उत्पन्न (कर्ज वगळता)
2. व्यापार तूट = आयात > निर्यात
3. महसूल तूट = महसूल खर्च – महसूल उत्पन्न
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
स्पष्टीकरण:
तीनही व्याख्या बरोबर आहेत. MPSC अर्थसंकल्प व तूट प्रकार प्रश्नांमध्ये येतात. विद्यार्थ्यांनी फरक नीट समजून घ्यावा.
प्रश्न ६
GST ची अंमलबजावणी भारतात कोणत्या दिवशी झाली?
A) १ एप्रिल २०१७
B) १ जुलै २०१७
C) १ जानेवारी २०१८
D) १ ऑगस्ट २०१७
उत्तर: B) १ जुलै २०१७
स्पष्टीकरण:
GST १ जुलै २०१७ पासून लागू. CGST, SGST, IGST हे प्रकार. MPSC करप्रणाली प्रश्नांमध्ये तारीख विचारली जाते.
प्रश्न ७
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) NITI Aayog २०१५ मध्ये स्थापन
B) NITI = National Institution for Transforming India
C) NITI Aayog ने नियोजन आयोगाची जागा घेतली
D) NITI Aayog २०१४ मध्ये स्थापन
उत्तर: D) NITI Aayog २०१४ मध्ये स्थापन
स्पष्टीकरण:
NITI Aayog १ जानेवारी २०१५ रोजी स्थापन. नियोजन आयोग बंद करून ही संस्था आली. MPSC संस्था व वर्ष प्रश्नांमध्ये येते.
प्रश्न ८
खालील जोड्या जुळवा:
| संस्था | कार्य / क्षेत्र |
| -------- | ---------------------- |
| a) SEBI | 1) विमा |
| b) IRDAI | 2) शेअर बाजार |
| c) PFRDA | 3) पेन्शन |
| d) RBI | 4) मौद्रिक धोरण व बँकिंग |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
स्पष्टीकरण:
SEBI = सिक्युरिटीज/शेअर, IRDAI = विमा, PFRDA = पेन्शन, RBI = मौद्रिक धोरण. MPSC नियामक संस्था प्रश्नांमध्ये जोडी येते.
प्रश्न ९
PM-KISAN योजनेत शेतकऱ्याला दरवर्षी किती रक्कम मिळते?
A) ३००० रुपये
B) ६००० रुपये
C) १२००० रुपये
D) ५००० रुपये
उत्तर: B) ६००० रुपये
स्पष्टीकरण:
PM-KISAN मध्ये दरवर्षी ६००० रुपये तीन हप्त्यांत (२ हजार × ३) दिले जातात. २०१९ मध्ये सुरू. MPSC योजना रक्कम व वर्ष प्रश्नांमध्ये येते.
प्रश्न १०
खालील विधानांचा विचार करा:
1. मनरेगा २००५ मध्ये कायदा झाला.
2. ग्रामीण भागात १०० दिवसांची रोजगार हमी आहे.
3. ही योजना फक्त शहरी भागासाठी आहे.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
MGNREGA २००५ कायदा, २००६ अंमलबजावणी, १०० दिवस रोजगार हमी – ग्रामीण भागासाठी. विधान ३ चुकीचे. MPSC योजना प्रश्नांमध्ये येते.
प्रश्न ११
भारताचा अर्थसंकल्प सामान्यतः कोणत्या दिवशी सादर केला जातो?
A) २८ फेब्रुवारी
B) १ फेब्रुवारी
C) १ मार्च
D) ३१ जानेवारी
उत्तर: B) १ फेब्रुवारी
स्पष्टीकरण:
केंद्रीय अर्थसंकल्प आता १ फेब्रुवारीला सादर होतो (पूर्वी फेब्रुवारी अखेरीस). MPSC अर्थसंकल्प प्रक्रिया प्रश्नांमध्ये तारीख येते.
प्रश्न १२
खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे?
A) हरित क्रांती – दूध
B) श्वेत क्रांती – गहू-तांदूळ
C) नील क्रांती – मत्स्यव्यवसाय
D) हरित क्रांती – मत्स्यव्यवसाय
उत्तर: C) नील क्रांती – मत्स्यव्यवसाय
स्पष्टीकरण:
हरित = अन्नधान्य (गहू-तांदूळ), श्वेत = दूध, नील = मत्स्य. MPSC क्रांती-क्षेत्र जोडी नेहमी विचारली जाते.
प्रश्न १३
FDI चे पूर्ण रूप काय आहे?
A) Foreign Direct Investment
B) Foreign Development Investment
C) Financial Direct Investment
D) Foreign Domestic Investment
उत्तर: A) Foreign Direct Investment
स्पष्टीकरण:
FDI = Foreign Direct Investment (परकीय थेट गुंतवणूक). FII/FPI वेगळे असते. MPSC संक्षिप्त रूप व फरक प्रश्नांमध्ये येते.
प्रश्न १४
खालील विधानांपैकी कोणते चुकीचे आहे?
A) SBI ही सर्वात मोठी सार्वजनिक क्षेत्रातील बँक आहे
B) LIC ही सर्वात मोठी सार्वजनिक विमा कंपनी आहे
C) SEBI चे मुख्यालय नवी दिल्लीत आहे
D) RBI चे मुख्यालय मुंबईत आहे
उत्तर: C) SEBI चे मुख्यालय नवी दिल्लीत आहे
स्पष्टीकरण:
SEBI मुख्यालय मुंबईत आहे. SBI व LIC बरोबर. MPSC संस्था-मुख्यालय जोडीत चुकीचे विधान ओळखणे येते.
प्रश्न १५
मेक इन इंडिया कार्यक्रम कोणत्या वर्षी सुरू झाला?
A) २०१४
B) २०१५
C) २०१६
D) २०१७
उत्तर: A) २०१४
स्पष्टीकरण:
मेक इन इंडिया – २५ सप्टेंबर २०१४. भारताला उत्पादन केंद्र बनवणे हे उद्दिष्ट. स्टार्टअप इंडिया – २०१६. MPSC कार्यक्रम-वर्ष प्रश्नांमध्ये येते.
प्रश्न १६
खालील जोड्या जुळवा:
| योजना / कार्यक्रम | वर्ष |
| --------------------- | ------ |
| a) जन धन योजना | 1) २०१६ |
| b) मेक इन इंडिया | 2) २०१४ |
| c) स्टार्टअप इंडिया | 3) २०१४ |
| d) मुद्रा योजना | 4) २०१५ |
A) a-2, b-2, c-1, d-4
B) a-3, b-2, c-1, d-4
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-1, b-2, c-3, d-4
उत्तर: A) a-2, b-2, c-1, d-4
स्पष्टीकरण:
जन धन – २०१४, मेक इन इंडिया – २०१४, स्टार्टअप इंडिया – २०१६, मुद्रा – २०१५. MPSC योजना वर्ष प्रश्नांमध्ये जोडी येते.
प्रश्न १७
GDP च्या गणनासाठी सध्याचा आधार वर्ष कोणता आहे?
A) २००४-०५
B) २०११-१२
C) २०१५-१६
D) २०१७-१८
उत्तर: B) २०११-१२
स्पष्टीकरण:
सध्याचा GDP आधार वर्ष २०११-१२ आहे. आधार वर्ष बदलल्यास आकडे बदलतात. MPSC आधार वर्ष प्रश्नांमध्ये येते.
प्रश्न १८
खालील विधानांचा विचार करा:
1. मागणीजन्य महागाई – मागणी वाढल्यामुळे किंमती वाढणे
2. खर्चजन्य महागाई – उत्पादन खर्च वाढल्याने किंमती वाढणे
3. दोन्ही प्रकार RBI च्या नियंत्रणात पूर्णपणे असतात
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
१ व २ व्याख्या बरोबर. खर्चजन्य महागाई (उदा. इंधन) पूर्णपणे RBI च्या नियंत्रणात नसते. MPSC महागाई प्रकार प्रश्नांमध्ये येते.
प्रश्न १९
आधार कार्ड कोणत्या संस्थेमार्फत जारी होते?
A) RBI
B) UIDAI
C) NITI Aayog
D) SEBI
उत्तर: B) UIDAI
स्पष्टीकरण:
UIDAI = Unique Identification Authority of India. १२ अंकी आधार क्रमांक. MPSC संस्था-कार्य प्रश्नांमध्ये येते.
प्रश्न २०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे बरोबर आहे?
1. रेपो रेट वाढल्यास कर्ज महाग होते
2. CRR वाढल्यास बाजारात पैशांचा पुरवठा कमी होतो
3. SLR बँकांना सरकारी रोख्यांत गुंतवणूक करण्यास भाग पाडते
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
स्पष्टीकरण:
तीनही विधाने बरोबर. रेपो↑ = कर्ज महाग, CRR↑ = तरलता कमी, SLR = रोखे/सोने अनिवार्य. MPSC मौद्रिक साधने व परिणाम प्रश्नांमध्ये येते.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- GDP – Real = महागाई समायोजित | भारत = ५वा क्रमांक
- RBI – १९३५, मुंबई, राष्ट्रीयीकरण १९४९
- CPI – RBI प्राधान्य | GST – १ जुलै २०१७
- NITI – २०१५ | मेक इन इंडिया – २०१४
- PM-KISAN – ६०००/वर्ष | मनरेगा – १०० दिवस
- SEBI/RBI मुख्यालय – मुंबई
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: