अर्थव्यवस्था | MPSC साठी 20 महत्त्वाचे प्रश्न व उत्तरे (भाग 2)
सूचना: प्रत्येक प्रश्न स्वतः सोडवा. नंतर उत्तर व स्पष्टीकरण वाचा.
प्रश्न १
महागाईचे मुख्य प्रकार कोणते आहेत?
A) मागणीजन्य आणि खर्चजन्य
B) फक्त मागणीजन्य
C) फक्त खर्चजन्य
D) यापैकी नाही
उत्तर: A) मागणीजन्य आणि खर्चजन्य
स्पष्टीकरण:
महागाईचे दोन मुख्य प्रकार आहेत – मागणीजन्य (Demand-pull) आणि खर्चजन्य (Cost-push). मागणी वाढल्यामुळे किंमती वाढणे म्हणजे मागणीजन्य महागाई. उत्पादन खर्च वाढल्याने होणारी महागाई म्हणजे खर्चजन्य. MPSC मध्ये महागाई प्रकारांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी दोन्ही प्रकार लक्षात ठेवावेत.
प्रश्न २
RBI चे मुख्यालय कोठे आहे?
A) नवी दिल्ली
B) मुंबई
C) कोलकाता
D) चेन्नई
उत्तर: B) मुंबई
स्पष्टीकरण:
रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाचे मुख्यालय मुंबई येथे आहे. RBI ची स्थापना १९३५ मध्ये झाली. MPSC परीक्षेत संस्थांच्या मुख्यालयाचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी मुंबई लक्षात ठेवावे.
प्रश्न ३
भारतातील पहिली पंचवार्षिक योजना कोणत्या वर्षी सुरू झाली?
A) १९४७
B) १९५०
C) १९५१
D) १९५२
उत्तर: C) १९५१
स्पष्टीकरण:
पहिली पंचवार्षिक योजना १९५१-५६ दरम्यान सुरू झाली. यात शेती आणि सिंचनाला प्राधान्य होते. MPSC मध्ये योजनांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी पहिली योजना आणि तिचे उद्दिष्ट लक्षात ठेवावे.
प्रश्न ४
हरित क्रांती कोणत्या पिकाशी संबंधित आहे?
A) कापूस
B) गहू आणि तांदूळ
C) ऊस
D) ज्वारी
उत्तर: B) गहू आणि तांदूळ
स्पष्टीकरण:
हरित क्रांती मुख्यतः गहू आणि तांदूळ उत्पादनात वाढ झाल्याशी संबंधित आहे. एम. एस. स्वामीनाथन यांना भारतातील हरित क्रांतीचे जनक म्हटले जाते. MPSC परीक्षेत क्रांत्यांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी पीक आणि शास्त्रज्ञ लक्षात ठेवावेत.
प्रश्न ५
श्वेत क्रांती कोणत्या क्षेत्राशी संबंधित आहे?
A) दूध उत्पादन
B) मत्स्यव्यवसाय
C) अंडी उत्पादन
D) फलोत्पादन
उत्तर: A) दूध उत्पादन
स्पष्टीकरण:
श्वेत क्रांती दूध उत्पादनातील वाढीशी संबंधित आहे. वर्गीज कुरियन यांना श्वेत क्रांतीचे जनक म्हटले जाते. अमूल आणि NDDB यांचा यात मोठा वाटा आहे. MPSC मध्ये क्रांत्यांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी श्वेत क्रांती लक्षात ठेवावी.
प्रश्न ६
नील क्रांती कोणत्या क्षेत्राशी संबंधित आहे?
A) दूध
B) मत्स्यव्यवसाय
C) तेलबिया
D) रबर
उत्तर: B) मत्स्यव्यवसाय
स्पष्टीकरण:
नील क्रांती मत्स्यव्यवसाय आणि जलचर उत्पादनाशी संबंधित आहे. MPSC परीक्षेत विविध क्रांत्यांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी नील = मत्स्य, श्वेत = दूध, हरित = अन्नधान्य हे लक्षात ठेवावे.
प्रश्न ७
PM-KISAN योजना कशासाठी आहे?
A) शेतकऱ्यांना थेट आर्थिक मदत
B) घरकुल
C) रोजगार
D) आरोग्य
उत्तर: A) शेतकऱ्यांना थेट आर्थिक मदत
स्पष्टीकरण:
PM-KISAN योजनेत शेतकऱ्यांना दरवर्षी ६००० रुपये तीन हप्त्यांत दिले जातात. २०१९ मध्ये सुरू झाली. MPSC मध्ये सरकारी योजनांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी रक्कम आणि उद्देश लक्षात ठेवावे.
प्रश्न ८
मनरेगा (MGNREGA) कोणत्या वर्षी सुरू झाली?
A) २००५
B) २००६
C) २००७
D) २००८
उत्तर: A) २००५
स्पष्टीकरण:
महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी कायदा २००५ मध्ये पास झाला आणि २००६ पासून अंमलबजावणी सुरू झाली. ग्रामीण भागात १०० दिवसांची रोजगाराची हमी आहे. MPSC परीक्षेत या योजनेचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी वर्ष आणि १०० दिवस लक्षात ठेवावे.
प्रश्न ९
आधारभूत किंमत निर्देशांक (Base Year) सध्या GDP साठी कोणता आहे?
A) २००४-०५
B) २०११-१२
C) २०१५-१६
D) २०१७-१८
उत्तर: B) २०११-१२
स्पष्टीकरण:
भारताच्या GDP च्या गणनासाठी सध्याचा आधार वर्ष २०११-१२ आहे. आधार वर्ष बदलल्यास आकडे बदलतात. MPSC मध्ये आधार वर्षाचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी २०११-१२ लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १०
भारतातील गरिबी मोजण्यासाठी कोणती समिती प्रसिद्ध आहे?
A) तेंडुलकर समिती
B) रंगराजन समिती
C) दोन्ही
D) यापैकी नाही
उत्तर: C) दोन्ही
स्पष्टीकरण:
गरिबी रेषा ठरवण्यासाठी तेंडुलकर समिती आणि रंगराजन समिती प्रसिद्ध आहेत. तेंडुलकर समितीने २००९ मध्ये अहवाल दिला. MPSC परीक्षेत समित्यांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी दोन्ही नावे लक्षात ठेवावीत.
प्रश्न ११
बेरोजगारीचे मुख्य प्रकार कोणते आहेत?
A) संरचनात्मक, चक्रीय, घर्षणात्मक
B) फक्त संरचनात्मक
C) फक्त चक्रीय
D) यापैकी नाही
उत्तर: A) संरचनात्मक, चक्रीय, घर्षणात्मक
स्पष्टीकरण:
बेरोजगारीचे मुख्य प्रकार – संरचनात्मक (Structural), चक्रीय (Cyclical), घर्षणात्मक (Frictional) आणि मौसमी आहेत. MPSC मध्ये बेरोजगारी प्रकारांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी प्रकार आणि अर्थ लक्षात ठेवावेत.
प्रश्न १२
SEBI चे मुख्यालय कोठे आहे?
A) नवी दिल्ली
B) मुंबई
C) बेंगळुरू
D) कोलकाता
उत्तर: B) मुंबई
स्पष्टीकरण:
SEBI (Securities and Exchange Board of India) चे मुख्यालय मुंबई येथे आहे. शेअर बाजाराचे नियमन करते. MPSC परीक्षेत नियामक संस्थांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी मुख्यालय लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १३
IRDAI कोणत्या क्षेत्राचे नियमन करते?
A) बँकिंग
B) विमा
C) शेअर बाजार
D) पेन्शन
उत्तर: B) विमा
स्पष्टीकरण:
IRDAI म्हणजे Insurance Regulatory and Development Authority of India. विमा क्षेत्राचे नियमन करते. मुख्यालय हैदराबाद येथे आहे. MPSC मध्ये नियामक संस्थांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी पूर्ण रूप आणि क्षेत्र लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १४
PFRDA कोणत्या क्षेत्राशी संबंधित आहे?
A) विमा
B) पेन्शन
C) बँकिंग
D) शेअर बाजार
उत्तर: B) पेन्शन
स्पष्टीकरण:
PFRDA म्हणजे Pension Fund Regulatory and Development Authority. पेन्शन निधीचे नियमन करते. NPS (National Pension System) याच्याशी संबंधित आहे. MPSC परीक्षेत या संस्थेचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी पूर्ण रूप लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १५
वित्तीय तूट म्हणजे काय?
A) सरकारचा एकूण खर्च – एकूण उत्पन्न (कर्ज वगळता)
B) आयात – निर्यात
C) महागाई दर
D) बेरोजगारी दर
उत्तर: A) सरकारचा एकूण खर्च – एकूण उत्पन्न (कर्ज वगळता)
स्पष्टीकरण:
वित्तीय तूट (Fiscal Deficit) म्हणजे सरकारच्या एकूण खर्च आणि एकूण उत्पन्नातील फरक (कर्ज वगळता). ही GDP च्या टक्केवारीत मोजली जाते. MPSC मध्ये तूट प्रकारांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी व्याख्या लक्षात ठेवावी.
प्रश्न १६
व्यापार तूट म्हणजे काय?
A) आयात > निर्यात
B) निर्यात > आयात
C) आयात = निर्यात
D) यापैकी नाही
उत्तर: A) आयात > निर्यात
स्पष्टीकरण:
जेव्हा देशाची आयात निर्यातीपेक्षा जास्त असते तेव्हा व्यापार तूट (Trade Deficit) होते. MPSC परीक्षेत व्यापार तूट आणि चालू खाते तूट यांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी फरक लक्षात ठेवावा.
प्रश्न १७
आधार कार्ड कोणत्या संस्थेमार्फत जारी केले जाते?
A) RBI
B) UIDAI
C) NITI Aayog
D) SEBI
उत्तर: B) UIDAI
स्पष्टीकरण:
आधार कार्ड UIDAI (Unique Identification Authority of India) मार्फत जारी केले जाते. १२ अंकी अद्वितीय ओळख क्रमांक आहे. MPSC मध्ये या संस्थेचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी UIDAI लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १८
भारतातील सर्वात मोठी सार्वजनिक क्षेत्रातील विमा कंपनी कोणती आहे?
A) LIC
B) GIC
C) New India Assurance
D) Oriental Insurance
उत्तर: A) LIC
स्पष्टीकरण:
LIC (Life Insurance Corporation of India) ही भारतातील सर्वात मोठी सार्वजनिक क्षेत्रातील विमा कंपनी आहे. १९५६ मध्ये स्थापन झाली. MPSC परीक्षेत संस्थांच्या प्रश्नांमध्ये LIC विचारली जाते. विद्यार्थ्यांनी नाव आणि वर्ष लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १९
मेक इन इंडिया कार्यक्रम कोणत्या वर्षी सुरू झाला?
A) २०१४
B) २०१५
C) २०१६
D) २०१७
उत्तर: A) २०१४
स्पष्टीकरण:
मेक इन इंडिया कार्यक्रम २५ सप्टेंबर २०१४ रोजी सुरू झाला. भारताला जागतिक उत्पादन केंद्र बनवणे हा उद्देश आहे. MPSC मध्ये सरकारी कार्यक्रमांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी वर्ष आणि उद्देश लक्षात ठेवावे.
प्रश्न २०
स्टार्टअप इंडिया कार्यक्रम कोणत्या वर्षी सुरू झाला?
A) २०१५
B) २०१६
C) २०१७
D) २०१८
उत्तर: B) २०१६
स्पष्टीकरण:
स्टार्टअप इंडिया कार्यक्रम जानेवारी २०१६ मध्ये सुरू झाला. नवीन उद्योग आणि नवोपक्रमाला प्रोत्साहन देणे हा उद्देश आहे. MPSC परीक्षेत योजना आणि कार्यक्रमांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी वर्ष लक्षात ठेवावे.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- महागाई प्रकार – मागणीजन्य व खर्चजन्य
- RBI मुख्यालय – मुंबई
- पहिली पंचवार्षिक योजना – १९५१
- हरित क्रांती – गहू, तांदूळ
- श्वेत क्रांती – दूध
- नील क्रांती – मत्स्यव्यवसाय
- मनरेगा – २००५/२००६
- मेक इन इंडिया – २०१४
- स्टार्टअप इंडिया – २०१६
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: