विज्ञानाचा MPSC परीक्षेच्या दृष्टीने अभ्यास
विज्ञान हा विषय MPSC राज्यसेवा, संयुक्त परीक्षा आणि इतर स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, जीवशास्त्र, मानवी शरीर, पर्यावरण, अंतराळ विज्ञान आणि दैनंदिन जीवनातील वैज्ञानिक संकल्पनांवर परीक्षेत प्रश्न विचारले जातात.
या प्रश्नसंचामध्ये विज्ञानाशी संबंधित 20 महत्त्वाचे बहुपर्यायी प्रश्न दिले आहेत. प्रत्येक प्रश्नासोबत योग्य उत्तर आणि थोडक्यात स्पष्टीकरण दिले आहे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना प्रश्नांचा सराव करण्यासोबतच विज्ञानातील महत्त्वाच्या संकल्पना आणि तथ्यांचे पुनरावलोकन करता येईल.
MPSC परीक्षेची तयारी करताना वैज्ञानिक संकल्पना, शोधक, मोजमापाची एकके, मानवी शरीर, जीवनसत्त्वे, ग्रह, पर्यावरण आणि अंतराळ मोहिमा यांचा नियमित अभ्यास करणे उपयुक्त ठरते.
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. प्रकाशाचा वेग ≈ ३ × १०⁸ m/s.
2. ध्वनीचा वेग घन पदार्थात सर्वाधिक असतो.
3. ध्वनी निर्वातात चालतो.
वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
ध्वनीला माध्यम लागते – निर्वातात चालत नाही. घन > द्रव > वायू. MPSC वेग-माध्यम प्रश्नांमध्ये येते.
प्रश्न २
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) इलेक्ट्रॉन शोध – जे. जे. थॉमसन
B) केंद्रक शोध – रदरफोर्ड
C) न्यूट्रॉन शोध – चॅडविक
D) इलेक्ट्रॉन शोध – रदरफोर्ड
उत्तर: D) इलेक्ट्रॉन शोध – रदरफोर्ड
स्पष्टीकरण:
थॉमसन = इलेक्ट्रॉन, रदरफोर्ड = केंद्रक, चॅडविक = न्यूट्रॉन. MPSC शोधक-कण जोडी येते.
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा:
| कण / संकल्पना | शोधक / एकक |
| ------------- | ----------------- |
| a) इलेक्ट्रॉन | 1) चॅडविक |
| b) न्यूट्रॉन | 2) थॉमसन |
| c) प्रतिरोध | 3) ओहम |
| d) विद्युत प्रवाह | 4) अँपिअर |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ४
मानवी शरीरातील सर्वात मोठा अवयव कोणता आहे?
A) यकृत
B) त्वचा
C) मेंदू
D) हृदय
उत्तर: B) त्वचा
स्पष्टीकरण:
त्वचा = सर्वात मोठा अवयव. यकृत = सर्वात मोठी **ग्रंथी**. MPSC अवयव-ग्रंथी फरक विचारतो.
प्रश्न ५
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. थायरॉईड = सर्वात मोठी अंतःस्रावी ग्रंथी
2. इन्सुलिन = रक्तातील साखर नियंत्रण
3. अॅड्रेनालिन = हृदयाचे ठोके वाढवतो
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
स्पष्टीकरण:
तीनही बरोबर. इन्सुलिन कमतरता = मधुमेह. MPSC हार्मोन-कार्य येते.
प्रश्न ६
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) व्हिटॅमिन C कमतरता – स्कर्वी
B) व्हिटॅमिन D कमतरता – रिकेट्स
C) व्हिटॅमिन B1 कमतरता – बेरीबेरी
D) व्हिटॅमिन C कमतरता – रिकेट्स
उत्तर: D) व्हिटॅमिन C कमतरता – रिकेट्स
स्पष्टीकरण:
रिकेट्स = व्हिटॅमिन **D**. स्कर्वी = C. MPSC व्हिटॅमिन-रोग जोडी येते.
प्रश्न ७
खालील जोड्या जुळवा:
| व्हिटॅमिन / हार्मोन | रोग / कार्य |
| ------------------- | --------------------- |
| a) व्हिटॅमिन C | 1) मधुमेह |
| b) व्हिटॅमिन D | 2) स्कर्वी |
| c) इन्सुलिन | 3) रिकेट्स |
| d) हीमोग्लोबिन | 4) ऑक्सिजन वाहतूक |
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-1, d-4
प्रश्न ८
प्रकाशसंश्लेषण कोठे होते व कोणते रंग सर्वाधिक उपयुक्त?
A) मुळे; हिरवा
B) पाने (हरितलवक); लाल व निळा
C) खोड; पिवळा
D) फुले; केशरी
उत्तर: B) पाने (हरितलवक); लाल व निळा
स्पष्टीकरण:
क्लोरोफिल लाल-निळा शोषतो; हिरवा परावर्तित = पाने हिरवी. MPSC प्रकाशसंश्लेषण येते.
प्रश्न ९
खालील विधानांचा विचार करा:
1. ओझोन थर UV किरणांपासून संरक्षण करतो.
2. अॅसिड रेन pH < ५.६
3. CFC ओझोन थराला हानी पोहोचवतात
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
स्पष्टीकरण:
तीनही बरोबर. MPSC पर्यावरण-विज्ञान येते.
प्रश्न १०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) सूर्यमालेतील सर्वात मोठा ग्रह – गुरू
B) पृथ्वी गुरुत्वाकर्षण त्वरण g ≈ ९.८ m/s²
C) पृथ्वी प्रदक्षिणा – ३६५ दिवस ६ तास
D) सर्वात मोठा ग्रह – शनी
उत्तर: D) सर्वात मोठा ग्रह – शनी
स्पष्टीकरण:
गुरू (Jupiter) सर्वात मोठा; शनी कड्यांसाठी प्रसिद्ध. MPSC ग्रह वैशिष्ट्य येते.
प्रश्न ११
LASER चे पूर्ण रूप काय आहे?
A) Light Absorption by Stimulated Emission of Radiation
B) Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation
C) Light Amplification by Spontaneous Emission of Radiation
D) Light Amplification by Stimulated Energy of Radiation
उत्तर: B) Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation
स्पष्टीकरण:
LASER = Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation. MPSC संक्षिप्त रूप येते.
प्रश्न १२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. चंद्रयान-३ – चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवीय प्रदेशात लँडिंग
2. ISRO मुख्यालय – बेंगळुरू
3. ISRO मुख्यालय – श्रीहरिकोटा
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
श्रीहरिकोटा = **प्रक्षेपण केंद्र**; मुख्यालय बेंगळुरू. MPSC ISRO तथ्ये येतात.
प्रश्न १३
खालील जोड्या जुळवा:
| अवयव / भाग | कार्य |
| --------------- | -------------------- |
| a) रेटिना | 1) स्मृती |
| b) हिप्पोकॅम्पस | 2) प्रतिमा |
| c) मूत्रपिंड | 3) रक्त शुद्धीकरण |
| d) RBC | 4) ऑक्सिजन वाहतूक |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न १४
पाण्याचा उत्कलनांक व गोठणबिंदू (सामान्य दाब) किती?
A) ५०°C व ०°C
B) १००°C व ०°C
C) १२०°C व −१०°C
D) १००°C व १०°C
उत्तर: B) १००°C व ०°C
स्पष्टीकरण:
उत्कलनांक १००°C, गोठणबिंदू ०°C. MPSC मूलभूत रसायन येते.
प्रश्न १५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) आवर्त सारणी जनक – मेंडेलीव्ह
B) पारा – खोली तापमानात द्रव धातु
C) वातावरणात ऑक्सिजन ≈ ७८%
D) वातावरणात नायट्रोजन ≈ ७८%, ऑक्सिजन ≈ २१%
उत्तर: C) वातावरणात ऑक्सिजन ≈ ७८%
स्पष्टीकरण:
नायट्रोजन ≈ ७८%, ऑक्सिजन ≈ २१%. MPSC वातावरण रचना येते.
प्रश्न १६
पृथ्वीच्या अंतर्गत गाभ्यात मुख्यतः कोणते धातु आहेत?
A) अॅल्युमिनियम व सिलिकॉन
B) लोह व निकेल
C) सोने व चांदी
D) तांबे व जस्त
उत्तर: B) लोह व निकेल
स्पष्टीकरण:
Inner Core ≈ NiFe (लोह-निकेल). MPSC पृथ्वी रचना येते.
प्रश्न १७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. DNA – आनुवंशिक माहिती
2. WBC – रोगप्रतिकारशक्ती
3. प्लेटलेट्स – रक्त गोठणे
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
स्पष्टीकरण:
तीनही बरोबर. RBC = ऑक्सिजन. MPSC रक्त-DNA येते.
प्रश्न १८
मानवी शरीरात सर्वाधिक प्रमाणात आढळणारे धातु कोणते?
A) लोह
B) कॅल्शियम
C) सोडियम
D) पोटॅशियम
उत्तर: B) कॅल्शियम
स्पष्टीकरण:
कॅल्शियम हाडे-दातांमध्ये; लोह हीमोग्लोबिनमध्ये. MPSC पोषण-धातु येते.
प्रश्न १९
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) रेटिना – स्मृती
B) हिप्पोकॅम्पस – स्मृती; रेटिना – प्रतिमा
C) यकृत – सर्वात मोठा अवयव
D) त्वचा – सर्वात मोठी ग्रंथी
उत्तर: B) हिप्पोकॅम्पस – स्मृती; रेटिना – प्रतिमा
स्पष्टीकरण:
त्वचा = मोठा अवयव, यकृत = मोठी ग्रंथी. MPSC थेट जोडी येते.
प्रश्न २०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. प्रकाश वेग ≈ ३ लाख किमी/सेकंद; g ≈ ९.८ m/s²
2. थॉमसन-इलेक्ट्रॉन, रदरफोर्ड-केंद्रक, चॅडविक-न्यूट्रॉन
3. त्वचा = मोठा अवयव; थायरॉईड = मोठी अंतःस्रावी ग्रंथी
4. चंद्रयान-३ = दक्षिण ध्रुव; ISRO मुख्यालय = बेंगळुरू
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण:
सर्व चार बरोबर – भौतिक, अणु, शरीर, अंतराळ सारांश. MPSC ‘सर्व बरोबर’ प्रकार येतो.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- प्रकाश ≈ ३×१०⁸ m/s | ध्वनी – निर्वातात नाही
- थॉमसन-इलेक्ट्रॉन | रदरफोर्ड-केंद्रक | चॅडविक-न्यूट्रॉन
- त्वचा = मोठा अवयव | थायरॉईड = मोठी अंतःस्रावी
- C-स्कर्वी | D-रिकेट्स | इन्सुलिन-मधुमेह
- प्रकाशसंश्लेषण – लाल/निळा | ओझोन – UV
- गुरू = सर्वात मोठा ग्रह | ISRO = बेंगळुरू | चंद्रयान-३ = दक्षिण ध्रुव
🎯 MPSC विज्ञान अभ्यासासाठी महत्त्वाचे मुद्दे
या प्रश्नसंचाचा अभ्यास करताना विद्यार्थ्यांनी खालील मुद्द्यांकडे विशेष लक्ष द्यावे:
- प्रकाश, ध्वनी, वेग आणि गुरुत्वाकर्षण यांसारख्या भौतिकशास्त्रातील मूलभूत संकल्पना
- इलेक्ट्रॉन, प्रोटॉन, न्यूट्रॉन आणि अणूच्या रचनेशी संबंधित माहिती
- वैज्ञानिक शोध आणि शोधक यांची माहिती
- विद्युत प्रवाह, प्रतिरोध आणि त्यांची मोजमापाची एकके
- मानवी शरीरातील प्रमुख अवयव आणि त्यांची कार्ये
- विविध जीवनसत्त्वे, त्यांची कमतरता आणि संबंधित रोग
- हार्मोन्स आणि त्यांच्या कार्यांची माहिती
- प्रकाशसंश्लेषण आणि वनस्पतींमधील वैज्ञानिक प्रक्रिया
- ओझोन थर, आम्लवृष्टी आणि CFC यांसारख्या पर्यावरणीय संकल्पना
- सूर्यमाला, ग्रह आणि पृथ्वीची रचना
- LASER, ISRO आणि अंतराळ मोहिमांशी संबंधित माहिती
- वातावरणातील विविध वायूंचे प्रमाण
- DNA, RBC, WBC आणि प्लेटलेट्स यांची कार्ये
- मानवी शरीरातील कॅल्शियम, लोह आणि इतर खनिजांचे महत्त्व
- MPSC परीक्षेत वारंवार विचारल्या जाणाऱ्या वैज्ञानिक संज्ञा, शोध आणि तथ्ये
निष्कर्ष
विज्ञान हा MPSC परीक्षेत गुण मिळवण्यासाठी महत्त्वाचा विषय आहे. केवळ वैज्ञानिक तथ्ये पाठ करण्याऐवजी त्यामागील मूलभूत संकल्पना समजून घेणे अधिक उपयुक्त ठरते.
या 20 प्रश्नांचा सराव केल्यानंतर चुकीच्या प्रश्नांचे पुन्हा पुनरावलोकन करा आणि संबंधित वैज्ञानिक संकल्पना, शोधक, मानवी शरीर, पर्यावरण आणि अंतराळ विज्ञानाचा अभ्यास करा. नियमित प्रश्नसंच सोडवल्यामुळे MPSC परीक्षेतील वस्तुनिष्ठ प्रश्नांची अचूकता वाढवण्यास मदत होऊ शकते.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: