मराठी व्याकरण | संधी, समास, अलंकार, म्हणी, वाक्प्रचार – MPSC 20 अवघड प्रश्न (भाग 5)
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. ‘सूर्योदय’ – गुणसंधी
2. ‘देवेंद्र’ – गुणसंधी
3. ‘विद्यार्थी’ – दीर्घ संधी
वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
सूर्य+उदय, देव+इंद्र = गुण. विद्यार्थी = विद्या+अर्थी = **यणसंधी**. MPSC संधी ओळखणे येते.
प्रश्न २
‘पीतांबर’ या शब्दात कोणता समास आहे?
A) तत्पुरुष
B) द्वंद्व
C) बहुव्रीहि
D) कर्मधारय
उत्तर: C) बहुव्रीहि
स्पष्टीकरण:
ज्याचे अंबर (वस्त्र) पीत आहे – अन्यार्थ = बहुव्रीहि. MPSC समास प्रकार येतात.
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा:
| शब्द / उदाहरण | प्रकार |
| --------------- | --------------- |
| a) मातापितरौ | 1) यणसंधी |
| b) विद्यार्थी | 2) द्वंद्व |
| c) राजपुरुष | 3) तत्पुरुष |
| d) महोदय | 4) दीर्घ संधी |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ४
‘चंद्रासारखा चेहरा’ यात कोणता अलंकार आहे?
A) रूपक
B) उपमा
C) उत्प्रेक्षा
D) अनुप्रास
उत्तर: B) उपमा
स्पष्टीकरण:
‘सारखा’ शब्द असल्याने **उपमा**. रूपक मध्ये अभेद कल्पना. MPSC अलंकार येतात.
प्रश्न ५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) कर्तरी प्रयोग – कर्ता प्रथमा
B) कर्मणी प्रयोग – कर्म प्रथमा
C) ‘तो शाळेत जातो’ – कर्तरी
D) ‘तो शाळेत जातो’ – कर्मणी
उत्तर: D) ‘तो शाळेत जातो’ – कर्मणी
स्पष्टीकरण:
‘तो’ कर्ता प्रथमा = **कर्तरी**. MPSC प्रयोग ओळखणे येते.
प्रश्न ६
खालीलपैकी शुद्ध शब्द कोणता?
A) शाला
B) शाळा
C) शाल
D) शाळ
उत्तर: B) शाळा
स्पष्टीकरण:
शुद्धलेखन – **शाळा**. MPSC शुद्ध-अशुद्ध येते.
प्रश्न ७
‘डोंगराला म्हणजे दरीला’ या म्हणीचा अर्थ काय?
A) एकाच वेळी दोन कामे
B) मोठ्या गोष्टीसाठी छोट्या गोष्टी सोडणे
C) फुकट मिळालेले नाकारणे
D) कष्टाशिवाय यश
उत्तर: A) एकाच वेळी दोन कामे
स्पष्टीकरण:
अर्थ: एकाच प्रयत्नात दोन गोष्टी साधणे / दोन्ही बाजूंना लाभ.
**वाक्य:** त्याने एकाच बैठकीत अभ्यासही केला आणि नोकरीही मिळवली – खरोखर डोंगराला म्हणजे दरीला!
प्रश्न ८
‘आपला गोष्टीत आपणच’ या म्हणीचा अर्थ काय?
A) स्वतःची स्तुती करणे
B) दुसऱ्याची मदत
C) शांत राहणे
D) कष्ट करणे
उत्तर: A) स्वतःची स्तुती करणे
स्पष्टीकरण:
अर्थ: स्वतःच स्वतःची प्रशंसा करणे.
**वाक्य:** तो नेहमी आपला गोष्टीत आपणच असतो, दुसऱ्यांची कदर करत नाही.
प्रश्न ९
खालील जोड्या जुळवा (म्हणी – अर्थ):
| म्हण | अर्थ |
| ----------------------- | --------------------------- |
| a) उलटा गंगा वाहणे | 1) अशक्य गोष्ट |
| b) आकाश पाताळ एक करणे | 2) खूप प्रयत्न |
| c) दोन दोन हात करणे | 3) मदत करणे |
| d) मनात आले ते बोलणे | 4) सरळ / स्पष्ट बोलणे |
A) a-1, b-2, c-3, d-4
B) a-2, b-1, c-4, d-3
C) a-1, b-2, c-4, d-3
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-1, b-2, c-3, d-4
स्पष्टीकरण:
उलटा गंगा = अशक्य; आकाश-पाताळ = खूप प्रयत्न; दोन हात = मदत; मनात आले = स्पष्ट. MPSC म्हणी-अर्थ येतात.
प्रश्न १०
‘तोंडाला पानं बांधणे’ या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
A) जास्त बोलणे
B) गप्प बसणे / मौन बाळगणे
C) खोटं बोलणे
D) जेवण करणे
उत्तर: B) गप्प बसणे / मौन बाळगणे
स्पष्टीकरण:
अर्थ: काहीही न बोलणे, शांत राहणे.
**वाक्य:** शिक्षकाने विचारले तरी तो तोंडाला पानं बांधून बसला.
प्रश्न ११
‘कानांवर कातडी बसणे’ या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
A) ऐकूनही न ऐकल्यासारखे करणे
B) जास्त ऐकणे
C) संगीत ऐकणे
D) बहिरे होणे
उत्तर: A) ऐकूनही न ऐकल्यासारखे करणे
स्पष्टीकरण:
अर्थ: सल्ला/गोष्ट ऐकूनही दुर्लक्ष करणे.
**वाक्य:** आईचे कितीही सांगितले तरी त्या मुलाला कानांवर कातडी बसली आहे.
प्रश्न १२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. ‘नाक खुपसणे’ – हस्तक्षेप करणे
2. ‘हातपाय मारणे’ – खूप कष्ट करणे
3. ‘डोके खाजवणे’ – विचार करणे / गोंधळ
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
स्पष्टीकरण:
तीनही वाक्प्रचार बरोबर. MPSC वाक्प्रचार अर्थ येतात.
प्रश्न १३
‘उलटे गंगा वाहणे’ या म्हणीचा अर्थ काय?
A) सहज होणारी गोष्ट
B) अशक्य / विरुद्ध गोष्ट घडणे
C) मदत करणे
D) कष्ट करणे
उत्तर: B) अशक्य / विरुद्ध गोष्ट घडणे
स्पष्टीकरण:
अर्थ: नेहमीच्या विरुद्ध किंवा अशक्य वाटणारी गोष्ट.
**वाक्य:** तो इतका बदलला की उलटे गंगा वाहू लागल्यासारखे वाटते.
प्रश्न १४
खालील जोड्या जुळवा (वाक्प्रचार – अर्थ):
| वाक्प्रचार | अर्थ |
| ------------------- | ----------------------- |
| a) तोंडाला पानं बांधणे | 1) हस्तक्षेप |
| b) नाक खुपसणे | 2) मौन |
| c) हातपाय मारणे | 3) खूप कष्ट |
| d) डोळे वटारणे | 4) रागाने पाहणे |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न १५
‘राजर्षि’ या शब्दात कोणती संधी आहे?
A) वृद्धि
B) गुणसंधी
C) यण
D) दीर्घ
उत्तर: B) गुणसंधी
स्पष्टीकरण:
राज+ऋषि → गुण (अ+ऋ = अर्). MPSC संधी येते.
प्रश्न १६
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) ‘त्रिलोक’ – द्विगु समास
B) ‘रामकृष्ण’ – द्वंद्व
C) ‘यथाशक्ति’ – अव्ययीभाव
D) ‘त्रिलोक’ – तत्पुरुष
उत्तर: D) ‘त्रिलोक’ – तत्पुरुष
स्पष्टीकरण:
त्रि+लोक = संख्या + नाम = **द्विगु**. MPSC समास फरक येतो.
प्रश्न १७
‘आकाश पाताळ एक करणे’ या म्हणीचा वापर कोणत्या वाक्यात योग्य आहे?
A) त्याने फक्त आराम केला
B) परीक्षेसाठी त्याने आकाश पाताळ एक केले
C) तो गप्प बसला
D) त्याने मदत नाकारली
उत्तर: B) परीक्षेसाठी त्याने आकाश पाताळ एक केले
स्पष्टीकरण:
अर्थ: यशासाठी खूप प्रयत्न / सर्वकाही करणे. वाक्य B योग्य.
प्रश्न १८
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. उपमा – ‘सारखा/समान’ शब्द
2. रूपक – अभेद कल्पना
3. अनुप्रास – समान ध्वनीची पुनरावृत्ती
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न १९
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) तोंडाला पानं बांधणे – जास्त बोलणे
B) तोंडाला पानं बांधणे – मौन; नाक खुपसणे – हस्तक्षेप
C) हातपाय मारणे – आराम
D) डोळे वटारणे – हसणे
उत्तर: B) तोंडाला पानं बांधणे – मौन; नाक खुपसणे – हस्तक्षेप
प्रश्न २०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. सूर्योदय – गुण; विद्यार्थी – यण; पीतांबर – बहुव्रीहि
2. उपमा – सारखा; कर्तरी – कर्ता प्रथमा; शाळा – शुद्ध
3. डोंगराला म्हणजे दरीला – दोन कामे; तोंडाला पानं – मौन
4. नाक खुपसणे – हस्तक्षेप; आकाश पाताळ – खूप प्रयत्न
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण:
सर्व चार बरोबर – संधी, समास, अलंकार, प्रयोग, शुद्धलेखन, म्हणी, वाक्प्रचार सारांश. MPSC ‘सर्व बरोबर’ प्रकार येतो.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- संधी: गुण – सूर्योदय; यण – विद्यार्थी; दीर्घ – महोदय
- समास: द्वंद्व – मातापितरौ; बहुव्रीहि – पीतांबर; द्विगु – त्रिलोक
- अलंकार: उपमा – सारखा; रूपक – अभेद
- प्रयोग: कर्तरी – कर्ता प्रथमा
- म्हणी: डोंगराला म्हणजे दरीला = दोन कामे; उलटे गंगा = अशक्य; आकाश पाताळ = खूप प्रयत्न
- वाक्प्रचार: तोंडाला पानं = मौन; नाक खुपसणे = हस्तक्षेप; हातपाय मारणे = कष्ट
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: