घटनेची प्रस्तावना | भूमिका व तत्त्वे – MPSC 20 अवघड प्रश्न (भाग 1)
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. प्रस्तावना ही राज्यघटनेचा आत्मा मानली जाते.
2. प्रस्तावना कायद्याचा भाग नाही, पण व्याख्या व उद्देश समजण्यासाठी महत्त्वाची आहे.
3. प्रस्तावना संसदेला बदलता येत नाही.
वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
प्रस्तावना आत्मा मानली जाते; केशवानंद भारती (१९७३) नंतर मूलभूत रचना सिद्धांतात महत्त्व. ती घटनादुरुस्तीने बदलता येते (४२वी). विधान ३ चुकीचे. MPSC प्रस्तावना भूमिका येते.
प्रश्न २
घटनेच्या प्रस्तावनेत ‘समाजवादी’ व ‘धर्मनिरपेक्ष’ शब्द कोणत्या दुरुस्तीने जोडले?
A) ४२वी दुरुस्ती
B) ४४वी दुरुस्ती
C) २४वी दुरुस्ती
D) ५२वी दुरुस्ती
उत्तर: A) ४२वी दुरुस्ती
स्पष्टीकरण:
४२वी घटनादुरुस्ती (१९७६) – Socialist व Secular शब्द जोडले; तसेच एकता व अखंडता. MPSC दुरुस्ती-शब्द जोडी येते.
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा:
| शब्द / तत्त्व | अर्थ / संबंधित |
| ------------------ | ------------------------- |
| a) सार्वभौम | 1) कोणताही धर्म राज्यधर्म नाही |
| b) समाजवादी | 2) सर्वोच्च सत्ता लोकांकडे |
| c) धर्मनिरपेक्ष | 3) सामाजिक-आर्थिक समानता |
| d) लोकशाही | 4) लोकांचे शासन |
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-1, d-4
स्पष्टीकरण:
सार्वभौम = लोकांकडे सर्वोच्च सत्ता; समाजवादी = समानता; धर्मनिरपेक्ष = राज्यधर्म नाही; लोकशाही = लोकांचे शासन. MPSC तत्त्व-अर्थ जोडी येते.
प्रश्न ४
प्रस्तावनेतील ‘न्याय’ या तत्त्वात कोणते प्रकार समाविष्ट आहेत?
A) फक्त सामाजिक
B) सामाजिक, आर्थिक व राजकीय
C) फक्त आर्थिक
D) फक्त राजकीय
उत्तर: B) सामाजिक, आर्थिक व राजकीय
स्पष्टीकरण:
Justice – Social, Economic and Political. MPSC न्याय प्रकार येतात.
प्रश्न ५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) प्रस्तावना ‘We, the people of India’ ने सुरू होते
B) उद्देश प्रस्तावना (Objectives Resolution) जवाहरलाल नेहरू यांनी मांडला
C) प्रस्तावना २६ जानेवारी १९५० रोजी स्वीकारली
D) प्रस्तावना २६ नोव्हेंबर १९४९ रोजी स्वीकारली
उत्तर: C) प्रस्तावना २६ जानेवारी १९५० रोजी स्वीकारली
स्पष्टीकरण:
घटना २६ नोव्हेंबर १९४९ स्वीकार; २६ जानेवारी १९५० लागू. प्रस्तावनाही त्याच वेळी. MPSC तारीख फरक येतो.
प्रश्न ६
प्रस्तावनेतील ‘स्वातंत्र्य’ या तत्त्वात कोणते स्वातंत्र्य नमूद आहेत?
A) फक्त विचार
B) विचार, अभिव्यक्ती, विश्वास, धर्म व उपासना
C) फक्त धर्म
D) फक्त अभिव्यक्ती
उत्तर: B) विचार, अभिव्यक्ती, विश्वास, धर्म व उपासना
स्पष्टीकरण:
Liberty of thought, expression, belief, faith and worship. MPSC स्वातंत्र्य यादी येते.
प्रश्न ७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. प्रस्तावना घटनादुरुस्तीने बदलता येते.
2. ४२व्या दुरुस्तीने Socialist, Secular जोडले.
3. प्रस्तावना मूलभूत हक्कांचा भाग आहे.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
प्रस्तावना मूलभूत हक्क (भाग ३) नव्हे. केशवानंद नंतरही बदल शक्य, पण मूलभूत रचना राखावी. विधान ३ चुकीचे.
प्रश्न ८
खालील जोड्या जुळवा:
| तत्त्व | प्रस्तावनेतील शब्द / अर्थ |
| ------------- | ------------------------------ |
| a) समानता | 1) Fraternity |
| b) बंधुता | 2) Equality of status & opportunity |
| c) प्रजासत्ताक | 3) Republic – निर्वाचित प्रमुख |
| d) एकता | 4) Unity and Integrity |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ९
उद्देश प्रस्तावना (Objectives Resolution) कोणी व केव्हा मांडली?
A) डॉ. आंबेडकर, १९४९
B) जवाहरलाल नेहरू, १३ डिसेंबर १९४६
C) राजेंद्र प्रसाद, १९४७
D) सरदार पटेल, १९४८
उत्तर: B) जवाहरलाल नेहरू, १३ डिसेंबर १९४६
स्पष्टीकरण:
नेहरू – Objectives Resolution; त्यावरून प्रस्तावनेचा मसुदा. MPSC ऐतिहासिक पार्श्वभूमी येते.
प्रश्न १०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) प्रजासत्ताक = राज्यप्रमुख निर्वाचित
B) राजेशाही = वंशपरंपरागत प्रमुख
C) भारत = प्रजासत्ताक
D) भारत = राजेशाही
उत्तर: D) भारत = राजेशाही
स्पष्टीकरण:
भारत Republic – राष्ट्रपती निर्वाचित. MPSC प्रजासत्ताक अर्थ येतो.
प्रश्न ११
प्रस्तावनेतील ‘बंधुता’ या तत्त्वाचा उद्देश काय आहे?
A) फक्त आर्थिक समानता
B) व्यक्तीची प्रतिष्ठा व राष्ट्राची एकता-अखंडता सुनिश्चित करणे
C) फक्त धर्मस्वातंत्र्य
D) फक्त निवडणूक
उत्तर: B) व्यक्तीची प्रतिष्ठा व राष्ट्राची एकता-अखंडता सुनिश्चित करणे
स्पष्टीकरण:
Fraternity assuring the dignity of the individual and the unity and integrity of the Nation. MPSC बंधुता अर्थ येतो.
प्रश्न १२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. प्रस्तावना ‘We, the people of India’ ने सुरू.
2. सत्ता लोकांकडून प्राप्त.
3. प्रस्तावना फक्त सजावटी आहे, कायदेशीर मूल्य नाही.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
केशवानंद भारती – प्रस्तावनेला कायदेशीर महत्त्व; मूलभूत रचना. विधान ३ चुकीचे.
प्रश्न १३
४२व्या दुरुस्तीने प्रस्तावनेत कोणते शब्द जोडले?
A) फक्त Socialist
B) Socialist, Secular आणि Integrity
C) फक्त Democratic
D) फक्त Republic
उत्तर: B) Socialist, Secular आणि Integrity
स्पष्टीकरण:
“Unity of the Nation” → “Unity and Integrity of the Nation”; Socialist, Secular जोडले. MPSC ४२वी तपशील येतो.
प्रश्न १४
खालील जोड्या जुळवा:
| शब्द | दुरुस्ती / स्थिती |
| ------------- | --------------------- |
| a) Socialist | 1) मूळ प्रस्तावना |
| b) Secular | 2) ४२वी दुरुस्ती |
| c) Democratic | 3) ४२वी दुरुस्ती |
| d) Republic | 4) मूळ प्रस्तावना |
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-1, d-4
स्पष्टीकरण:
Socialist व Secular = ४२वी; Democratic व Republic = मूळ. MPSC शब्द-दुरुस्ती जोडी येते.
प्रश्न १५
प्रस्तावनेचा मुख्य उद्देश काय आहे?
A) फक्त इतिहास सांगणे
B) घटनेचे उद्दिष्टे, तत्त्वे व लोकांची सत्ता दर्शवणे
C) फक्त अधिकारांची यादी
D) फक्त राज्यांची यादी
उत्तर: B) घटनेचे उद्दिष्टे, तत्त्वे व लोकांची सत्ता दर्शवणे
स्पष्टीकरण:
प्रस्तावना = घटनेचा परिचय + उद्दिष्टे + तत्त्वे + सत्तेचा स्रोत. MPSC भूमिका/उद्देश येतो.
प्रश्न १६
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) न्याय – सामाजिक, आर्थिक, राजकीय
B) स्वातंत्र्य – विचार, अभिव्यक्ती, विश्वास, धर्म, उपासना
C) समानता – दर्जा व संधी
D) न्याय – फक्त राजकीय
उत्तर: D) न्याय – फक्त राजकीय
स्पष्टीकरण:
न्याय तीनही प्रकारांचा. MPSC ‘चुकीचे विधान’ प्रकार येतो.
प्रश्न १७
‘सत्तेचा स्रोत लोकांकडे आहे’ हे प्रस्तावनेतील कोणत्या शब्दांवरून स्पष्ट होते?
A) Sovereign
B) We, the people of India
C) Democratic
D) Republic
उत्तर: B) We, the people of India
स्पष्टीकरण:
“We, the people of India… do hereby adopt, enact and give to ourselves this Constitution” – लोकसत्ता. MPSC सत्तेचा स्रोत येतो.
प्रश्न १८
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. प्रस्तावना भाग १ मध्ये नाही, पण घटनेचा अविभाज्य भाग मानली जाते.
2. केशवानंद भारती खटल्यात प्रस्तावनेचे महत्त्व अधोरेखित.
3. प्रस्तावना बदलताच येत नाही.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
४२व्या दुरुस्तीने बदल झाला – बदलता येते. विधान ३ चुकीचे.
प्रश्न १९
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) ४२वी दुरुस्ती – Democratic जोडले
B) ४२वी दुरुस्ती – Socialist, Secular, Integrity
C) ४४वी दुरुस्ती – Socialist जोडले
D) मूळ प्रस्तावना – Secular होते
उत्तर: B) ४२वी दुरुस्ती – Socialist, Secular, Integrity
स्पष्टीकरण:
फक्त B बरोबर. MPSC थेट जोडी येते.
प्रश्न २०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. प्रस्तावना = घटनेचा आत्मा; We the people = सत्तेचा स्रोत
2. न्याय = सामाजिक-आर्थिक-राजकीय; स्वातंत्र्य = विचार-अभिव्यक्ती-धर्म
3. ४२वी दुरुस्ती = Socialist, Secular, Integrity
4. उद्देश प्रस्तावना = नेहरू, १३ डिसेंबर १९४६
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण:
सर्व चार बरोबर – प्रस्तावनेची भूमिका व तत्त्वे सारांश. MPSC ‘सर्व बरोबर’ प्रकार येतो.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- प्रस्तावना = आत्मा; We the people = सत्तेचा स्रोत
- न्याय = सामाजिक, आर्थिक, राजकीय
- स्वातंत्र्य = विचार, अभिव्यक्ती, विश्वास, धर्म, उपासना
- समानता = दर्जा व संधी | बंधुता = प्रतिष्ठा + एकता-अखंडता
- ४२वी (१९७६) = Socialist, Secular, Integrity
- उद्देश प्रस्तावना = नेहरू, १३ डिसेंबर १९४६
- केशवानंद भारती – प्रस्तावनेचे महत्त्व
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: