विज्ञान | MPSC साठी 20 अवघड प्रश्न व उत्तरे (भाग 3)
सूचना: हे प्रश्न थोडे अवघड आहेत. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर व स्पष्टीकरण वाचा.
प्रश्न १
प्रकाशाच्या वेगाशी संबंधित ‘c’ या चिन्हाचा वापर कोणत्या शास्त्रज्ञाने प्रथम केला?
A) न्यूटन
B) आइनस्टाइन
C) मॅक्सवेल
D) फ्रेस्नेल
उत्तर: C) मॅक्सवेल
स्पष्टीकरण:
जेम्स क्लार्क मॅक्सवेल यांनी विद्युतचुंबकीय सिद्धांतात प्रकाशाच्या वेगाला ‘c’ हे चिन्ह दिले. आइनस्टाइनने सापेक्षता सिद्धांत मांडताना याचा वापर केला, पण चिन्ह मॅक्सवेल यांच्याकडून आले. MPSC मध्ये शास्त्रज्ञ आणि संकल्पना जोडून प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी मॅक्सवेल आणि ‘c’ लक्षात ठेवावे.
प्रश्न २
मानवी डोळ्यात प्रतिमा कोठे तयार होते?
A) कॉर्निया
B) रेटिना
C) लेन्स
D) आयरीस
उत्तर: B) रेटिना
स्पष्टीकरण:
डोळ्यातील लेन्स प्रकाशकिरणे रेटिनावर केंद्रित करतो आणि तेथे प्रतिमा तयार होते. रेटिना प्रकाशसंवेदी पेशींनी बनलेली असते. MPSC परीक्षेत मानवी शरीर आणि इंद्रियांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी रेटिना-प्रतिमा ही जोडी लक्षात ठेवावी.
प्रश्न ३
पारा (Mercury) कोणत्या स्थितीत असतो?
A) घन
B) द्रव
C) वायू
D) प्लाझ्मा
उत्तर: B) द्रव
स्पष्टीकरण:
पारा हा खोलीच्या तापमानात द्रवरूपात असणारा एकमेव धातु आहे. थर्मामीटरमध्ये वापरला जातो. MPSC मध्ये धातु आणि स्थितींचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी पारा = द्रव धातु हे लक्षात ठेवावे.
प्रश्न ४
प्रकाशसंश्लेषणासाठी कोणता रंग सर्वाधिक उपयुक्त आहे?
A) हिरवा
B) लाल आणि निळा
C) पिवळा
D) केशरी
उत्तर: B) लाल आणि निळा
स्पष्टीकरण:
क्लोरोफिल लाल आणि निळ्या प्रकाशाचे शोषण जास्त करते, हिरवा प्रकाश परावर्तित होतो म्हणून पाने हिरवी दिसतात. MPSC परीक्षेत प्रकाशसंश्लेषण आणि रंगांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी लाल-निळा उपयुक्त, हिरवा परावर्तित हे लक्षात ठेवावे.
प्रश्न ५
अणुचा केंद्रक कोणी शोधला?
A) जे. जे. थॉमसन
B) अर्नेस्ट रदरफोर्ड
C) नील्स बोहर
D) जेम्स चॅडविक
उत्तर: B) अर्नेस्ट रदरफोर्ड
स्पष्टीकरण:
रदरफोर्डने सोन्याच्या पत्र्याच्या प्रयोगातून अणुचा केंद्रक शोधला. थॉमसनने इलेक्ट्रॉन, चॅडविकने न्यूट्रॉन शोधले. MPSC मध्ये शोध आणि शास्त्रज्ञांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी रदरफोर्ड-केंद्रक जोडी लक्षात ठेवावी.
प्रश्न ६
मानवी शरीरात किती जोड्या मज्जातंतू असतात?
A) १२
B) २१
C) ३१
D) ३३
उत्तर: C) ३१
स्पष्टीकरण:
मानवी शरीरात ३१ जोड्या मेरुमज्जा मज्जातंतू (Spinal nerves) असतात. क्रानियल नर्व्ह्स १२ जोड्या असतात. MPSC परीक्षेत शरीरशास्त्राचे आकडेमोल प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी ३१ जोड्या लक्षात ठेवाव्यात.
प्रश्न ७
CO₂ चे पूर्ण नाव काय आहे?
A) कार्बन मोनॉक्साइड
B) कार्बन डायऑक्साइड
C) कार्बन ट्रायऑक्साइड
D) कार्बोनिक अॅसिड
उत्तर: B) कार्बन डायऑक्साइड
स्पष्टीकरण:
CO₂ म्हणजे कार्बन डायऑक्साइड. हा ग्रीनहाऊस वायू आहे आणि प्रकाशसंश्लेषणात वापरला जातो. MPSC मध्ये रासायनिक सूत्रे आणि नावे विचारली जातात. विद्यार्थ्यांनी CO₂ = कार्बन डायऑक्साइड लक्षात ठेवावे.
प्रश्न ८
पृथ्वीचा अंतर्गत गाभा मुख्यतः कोणत्या धातुंचा बनलेला आहे?
A) लोह आणि निकेल
B) अॅल्युमिनियम आणि सिलिकॉन
C) सोने आणि चांदी
D) तांबे आणि जस्त
उत्तर: A) लोह आणि निकेल
स्पष्टीकरण:
पृथ्वीचा अंतर्गत गाभा (Inner Core) मुख्यतः लोह आणि निकेल यांच्यापासून बनलेला आहे. त्याला NiFe असेही म्हणतात. MPSC परीक्षेत पृथ्वी रचनेचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी लोह-निकेल लक्षात ठेवावे.
प्रश्न ९
व्हिटॅमिन D च्या कमतरतेमुळे कोणता रोग होतो?
A) स्कर्वी
B) रिकेट्स
C) बेरीबेरी
D) पेलाग्रा
उत्तर: B) रिकेट्स
स्पष्टीकरण:
व्हिटॅमिन D च्या कमतरतेमुळे मुलांमध्ये रिकेट्स होतो. हाडे कमकुवत होतात. स्कर्वी = C, बेरीबेरी = B1. MPSC मध्ये व्हिटॅमिन-रोग जोड्या विचारल्या जातात. विद्यार्थ्यांनी D-रिकेट्स लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १०
ध्वनीचा वेग सर्वाधिक कोणत्या माध्यमात असतो?
A) हवा
B) पाणी
C) लोखंड
D) निर्वात
उत्तर: C) लोखंड
स्पष्टीकरण:
ध्वनीचा वेग घन पदार्थात सर्वाधिक, द्रवात मध्यम आणि वायूमध्ये कमी असतो. निर्वातात ध्वनी चालत नाही. MPSC परीक्षेत ध्वनी आणि माध्यमांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी घन > द्रव > वायू हा क्रम लक्षात ठेवावा.
प्रश्न ११
मानवी मेंदूमधील स्मृतीशी संबंधित भाग कोणता आहे?
A) सेरिबेलम
B) हिप्पोकॅम्पस
C) मेडुला
D) हायपोथॅलेमस
उत्तर: B) हिप्पोकॅम्पस
स्पष्टीकरण:
हिप्पोकॅम्पस स्मृती आणि शिक्षणाशी संबंधित आहे. सेरिबेलम संतुलन, मेडुला श्वसन नियंत्रित करते. MPSC मध्ये मेंदू भाग आणि कार्यांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी हिप्पोकॅम्पस-स्मृती जोडी लक्षात ठेवावी.
प्रश्न १२
अॅसिड पावसाचे pH मूल्य किती असते?
A) ७ पेक्षा जास्त
B) ७
C) ५.६ पेक्षा कमी
D) १४
उत्तर: C) ५.६ पेक्षा कमी
स्पष्टीकरण:
सामान्य पावसाचे pH सुमारे ५.६ असते. त्यापेक्षा कमी pH असेल तर अॅसिड रेन समजला जातो. SO₂ आणि NOx मुळे होतो. MPSC परीक्षेत पर्यावरण आणि रसायनशास्त्र एकत्र येते. विद्यार्थ्यांनी pH < ५.६ लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १३
न्यूट्रॉनचा शोध कोणी लावला?
A) रदरफोर्ड
B) जेम्स चॅडविक
C) थॉमसन
D) बोहर
उत्तर: B) जेम्स चॅडविक
स्पष्टीकरण:
जेम्स चॅडविकने १९३२ मध्ये न्यूट्रॉनचा शोध लावला. रदरफोर्डने केंद्रक, थॉमसनने इलेक्ट्रॉन शोधले. MPSC मध्ये कण आणि शोधकांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी चॅडविक-न्यूट्रॉन लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १४
मानवी शरीरात रक्त शुद्धीकरण कोणता अवयव करतो?
A) हृदय
B) यकृत
C) मूत्रपिंड (किडनी)
D) फुफ्फुसे
उत्तर: C) मूत्रपिंड (किडनी)
स्पष्टीकरण:
मूत्रपिंड रक्तातील घातक पदार्थ गाळून मूत्र तयार करतात. फुफ्फुसे ऑक्सिजन-CO₂ देवाणघेवाण करतात. MPSC परीक्षेत अवयव आणि कार्यांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी किडनी-रक्त शुद्धीकरण लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १५
लेसर (LASER) चे पूर्ण रूप काय आहे?
A) Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation
B) Light Absorption by Stimulated Emission of Radiation
C) Light Amplification by Spontaneous Emission of Radiation
D) Light Amplification by Stimulated Energy of Radiation
उत्तर: A) Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation
स्पष्टीकरण:
LASER म्हणजे Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation. MPSC मध्ये संक्षिप्त रूपांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी पूर्ण रूप अचूक लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १६
पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर गुरुत्वाकर्षण त्वरण (g) सुमारे किती आहे?
A) ८.८ m/s²
B) ९.८ m/s²
C) १०.८ m/s²
D) ११.८ m/s²
उत्तर: B) ९.८ m/s²
स्पष्टीकरण:
पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर गुरुत्वाकर्षण त्वरण सुमारे ९.८ m/s² आहे. MPSC परीक्षेत भौतिकशास्त्राचे मूलभूत आकडे विचारले जातात. विद्यार्थ्यांनी ९.८ m/s² लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १७
रक्तातील लाल रंग कोणत्या घटकामुळे येतो?
A) प्लाझ्मा
B) हीमोग्लोबिन
C) प्लेटलेट्स
D) WBC
उत्तर: B) हीमोग्लोबिन
स्पष्टीकरण:
हीमोग्लोबिनमध्ये लोह असते आणि त्यामुळे रक्त लाल दिसते. ते ऑक्सिजन वाहून नेते. MPSC मध्ये रक्त घटक आणि कार्यांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी हीमोग्लोबिन-लाल रंग लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १८
सूर्यप्रकाशातील कोणते किरण वनस्पतींना सर्वाधिक ऊर्जा देतात?
A) हिरवे
B) लाल
C) पिवळे
D) केशरी
उत्तर: B) लाल
स्पष्टीकरण:
प्रकाशसंश्लेषणात लाल प्रकाशाचे शोषण जास्त होते आणि ऊर्जा रूपांतरण चांगले होते. निळाही उपयुक्त आहे. MPSC परीक्षेत प्रकाशसंश्लेषण तपशील विचारला जातो. विद्यार्थ्यांनी लाल प्रकाश लक्षात ठेवावा.
प्रश्न १९
अणूमधील इलेक्ट्रॉन कोणी शोधला?
A) रदरफोर्ड
B) जे. जे. थॉमसन
C) चॅडविक
D) बोहर
उत्तर: B) जे. जे. थॉमसन
स्पष्टीकरण:
जे. जे. थॉमसनने १८९७ मध्ये इलेक्ट्रॉनचा शोध लावला. त्यांना ‘इलेक्ट्रॉनचे जनक’ म्हटले जाते. MPSC मध्ये कण-शोधक जोड्या विचारल्या जातात. विद्यार्थ्यांनी थॉमसन-इलेक्ट्रॉन लक्षात ठेवावे.
प्रश्न २०
मानवी शरीरात ऑक्सिजन वाहून नेण्याचे मुख्य काम कोण करते?
A) WBC
B) RBC (हीमोग्लोबिन)
C) प्लेटलेट्स
D) प्लाझ्मा
उत्तर: B) RBC (हीमोग्लोबिन)
स्पष्टीकरण:
लाल रक्तपेशींतील हीमोग्लोबिन ऑक्सिजन फुफ्फुसांपासून ऊतींपर्यंत वाहून नेतो. MPSC परीक्षेत रक्त आणि श्वसन संबंधित प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी RBC-हीमोग्लोबिन-ऑक्सिजन ही साखळी लक्षात ठेवावी.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- प्रकाश वेग ‘c’ – मॅक्सवेल
- प्रतिमा – रेटिना
- पारा – द्रव धातु
- केंद्रक – रदरफोर्ड
- न्यूट्रॉन – चॅडविक
- इलेक्ट्रॉन – थॉमसन
- LASER – Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation
- g – ९.८ m/s²
- अॅसिड रेन pH – ५.६ पेक्षा कमी
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: