1. चालू घडामोडी
- महत्त्वाच्या संस्था, योजना, क्रीडा, विज्ञान व महाराष्ट्रातील घटना लक्षात ठेवा.
- उदा. RBI, ISRO, WHO, महत्त्वाचे पुरस्कार, राज्य चिन्हे, सिंचन प्रकल्प इ.
2. प्रमाण, वेळ-काम व वेग-अंतर
- प्रमाण: a : b = a/b; एकत्रित प्रमाण सोडवताना क्रॉस गुणाकार
- वेळ व काम: १ दिवसाचे काम = १/दिवस; A+B एकत्र = १/A + १/B
- वेग: वेग = अंतर / वेळ; अंतर = वेग × वेळ; वेळ = अंतर / वेग
- किमी/तास ↔ मीटर/सेकंद: ×५/१८ किंवा ×१८/५
3. दिशा ज्ञान व रक्तसंबंध
- दिशा: उत्तर-दक्षिण-पूर्व-पश्चिम; उजवीकडे/डावीकडे वळणे
- उत्तर → उजवीकडे = पूर्व | दक्षिण → डावीकडे = पूर्व
- रक्तसंबंध:
- आईचा भाऊ = मामा
- वडिलांची बहीण = मावशी / आत्या
- भाऊचा मुलगा = भाचा
- बहिणीचा मुलगा = भाचा
सूचना: वरील माहिती वाचून समजून घ्या. नंतर प्रश्न स्वतः सोडवा.
अ) चालू घडामोडी (प्रश्न १ ते १०)
प्रश्न १
‘भारत सरकारचा अर्थसंकल्प’ सामान्यतः कोणत्या महिन्यात सादर केला जातो?
A) जानेवारी
B) फेब्रुवारी
C) मार्च
D) एप्रिल
उत्तर: B) फेब्रुवारी
स्पष्टीकरण: केंद्रीय अर्थसंकल्प फेब्रुवारीत सादर होतो.
प्रश्न २
‘नरेगा’ (MGNREGA) योजनेत किमान किती दिवसांची रोजगार हमी आहे?
A) ५० दिवस
B) १०० दिवस
C) १५० दिवस
D) २०० दिवस
उत्तर: B) १०० दिवस
स्पष्टीकरण: महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजना – १०० दिवस.
प्रश्न ३
‘ISRO’ चे मुख्यालय कुठे आहे?
A) मुंबई
B) बंगळूरु
C) हैदराबाद
D) नवी दिल्ली
उत्तर: B) बंगळूरु
स्पष्टीकरण: Indian Space Research Organisation – बंगळूरु.
प्रश्न ४
‘पर्यावरण दिवस’ कोणत्या दिवशी साजरा केला जातो?
A) ५ जून
B) २२ एप्रिल
C) १६ सप्टेंबर
D) २ डिसेंबर
उत्तर: A) ५ जून
स्पष्टीकरण: जागतिक पर्यावरण दिवस – ५ जून.
प्रश्न ५
महाराष्ट्राचे राज्य फूल कोणते आहे?
A) गुलाब
B) जरी (Jarbera) / लव्हाळा
C) मोगरा
D) कमळ
उत्तर: B) जरी (Jarbera) / लव्हाळा
स्पष्टीकरण: महाराष्ट्राचे राज्य फूल जरी आहे.
प्रश्न ६
‘RBI’ ची स्थापना कोणत्या वर्षी झाली?
A) १९३४
B) १९३५
C) १९४७
D) १९५०
उत्तर: B) १९३५
स्पष्टीकरण: रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया – १ एप्रिल १९३५.
प्रश्न ७
‘नोबेल पारितोषिक’ कोणत्या देशातून दिले जाते?
A) अमेरिका
B) स्वीडन व नॉर्वे
C) ब्रिटन
D) फ्रान्स
उत्तर: B) स्वीडन व नॉर्वे
स्पष्टीकरण: शांतता नॉर्वे, इतर स्वीडनमधून.
प्रश्न ८
‘अटल बोगदा’ कोणत्या राज्यात आहे?
A) उत्तराखंड
B) हिमाचल प्रदेश
C) जम्मू-काश्मीर
D) सिक्किम
उत्तर: B) हिमाचल प्रदेश
स्पष्टीकरण: रोहतांग खिंड जोडणारा बोगदा.
प्रश्न ९
‘महाराष्ट्र दिन’ कोणत्या दिवशी साजरा होतो?
A) १ मे
B) १५ ऑगस्ट
C) २६ जानेवारी
D) २ ऑक्टोबर
उत्तर: A) १ मे
स्पष्टीकरण: १ मे १९६० रोजी महाराष्ट्र राज्य अस्तित्वात आले.
प्रश्न १०
‘UNESCO’ चे मुख्यालय कुठे आहे?
A) जेनेव्हा
B) पॅरिस
C) न्यूयॉर्क
D) लंडन
उत्तर: B) पॅरिस
स्पष्टीकरण: युनेस्को – पॅरिस, फ्रान्स.
ब) प्रमाण, वेळ-काम, वेग (प्रश्न ११ ते २०)
प्रश्न ११
A : B = २ : ३ असल्यास २A + ३B = २६ असेल तर A ची किंमत किती?
A) ४
B) ५
C) ६
D) ८
उत्तर: A) ४
स्पष्टीकरण: A=२x, B=३x → ४x + ९x = २६ → १३x=२६ → x=२ → A=४.
प्रश्न १२
A काम १० दिवसांत पूर्ण करतो. B १५ दिवसांत करतो. दोघे एकत्र किती दिवसांत करतील?
A) ५
B) ६
C) ७
D) ८
उत्तर: B) ६
स्पष्टीकरण: १/१० + १/१५ = ३/३० + २/३० = ५/३० = १/६ → ६ दिवस.
प्रश्न १३
वेग ६० किमी/तास असेल व वेळ ३ तास असेल तर अंतर किती?
A) १२० किमी
B) १५० किमी
C) १८० किमी
D) २०० किमी
उत्तर: C) १८० किमी
स्पष्टीकरण: अंतर = वेग × वेळ = ६०×३ = १८०.
प्रश्न १४
७२ किमी/तास = किती मीटर/सेकंद?
A) १५
B) १८
C) २०
D) २५
उत्तर: C) २०
स्पष्टीकरण: ७२ × (५/१८) = २० मी/से.
प्रश्न १५
A व B एकत्र काम १२ दिवसांत पूर्ण करतात. A एकटा २० दिवसांत करतो. B एकटा किती दिवसांत करेल?
A) २५
B) ३०
C) ३५
D) ४०
उत्तर: B) ३०
स्पष्टीकरण: १/B = १/१२ – १/२० = ५/६० – ३/६० = २/६० = १/३०.
प्रश्न १६
प्रमाण ३ : ५ मध्ये ३२ वाटावे तर पहिला भाग किती?
A) १०
B) १२
C) १५
D) १८
उत्तर: B) १२
स्पष्टीकरण: ३+५=८ भाग → १ भाग=४ → ३ भाग=१२.
प्रश्न १७
अंतर २४० किमी व वेग ८० किमी/तास असेल तर वेळ किती?
A) २ तास
B) ३ तास
C) ४ तास
D) ५ तास
उत्तर: B) ३ तास
स्पष्टीकरण: वेळ = २४०/८० = ३ तास.
प्रश्न १८
१५ मी/से = किती किमी/तास?
A) ४५
B) ५०
C) ५४
D) ६०
उत्तर: C) ५४
स्पष्टीकरण: १५ × (१८/५) = ५४ किमी/तास.
प्रश्न १९
A काम ८ दिवसांत, B १२ दिवसांत करतो. दोघे ३ दिवस एकत्र काम केल्यावर उरलेले काम A किती दिवसांत करेल?
A) २
B) ३
C) ४
D) ५
उत्तर: B) ३
स्पष्टीकरण: ३ दिवसांत काम = ३(१/८+१/१२)=३(५/२४)=१५/२४=५/८; उरलेले=३/८; A ला = (३/८)/(१/८)=३ दिवस.
प्रश्न २०
२ : ३ : ५ प्रमाणात ४०० रुपये वाटले तर सर्वात मोठा भाग किती?
A) ८०
B) १२०
C) २००
D) १६०
उत्तर: C) २००
स्पष्टीकरण: २+३+५=१० भाग → १ भाग=४० → ५ भाग=२००.
क) दिशा ज्ञान व रक्तसंबंध (प्रश्न २१ ते ३०)
प्रश्न २१
सूर्य पूर्वेला उगवतो. एखाद्या व्यक्तीने सूर्याकडे तोंड करून उजवीकडे वळल्यास कोणती दिशा लागेल?
A) उत्तर
B) दक्षिण
C) पश्चिम
D) पूर्व
उत्तर: B) दक्षिण
स्पष्टीकरण: पूर्व → उजवीकडे = दक्षिण.
प्रश्न २२
राहुल उत्तरेकडे तोंड करून उभा आहे. तो डावीकडे वळला तर कोणती दिशा?
A) पूर्व
B) पश्चिम
C) दक्षिण
D) उत्तर
उत्तर: B) पश्चिम
स्पष्टीकरण: उत्तर → डावीकडे = पश्चिम.
प्रश्न २३
‘अनिल’ हा ‘सुनिल’चा भाऊ आहे. ‘सुनिल’ हा ‘कविता’चा वडील आहे. अनिलचा कविताशी काय संबंध?
A) वडील
B) काका
C) मामा
D) भाऊ
उत्तर: B) काका
स्पष्टीकरण: अनिल = सुनिलचा भाऊ → कविताचा काका.
प्रश्न २४
‘मीना’ ही ‘राजesh’ची आई आहे. ‘सुरेश’ हा ‘राजesh’चा भाऊ आहे. सुरेशचा मीनाशी काय संबंध?
A) भाऊ
B) मुलगा
C) नवरा
D) सासरा
उत्तर: B) मुलगा
स्पष्टीकरण: सुरेश = राजeshचा भाऊ → मीनाचा मुलगा.
प्रश्न २५
दक्षिणेकडे तोंड करून उजवीकडे वळल्यास कोणती दिशा लागेल?
A) पूर्व
B) पश्चिम
C) उत्तर
D) दक्षिण
उत्तर: B) पश्चिम
स्पष्टीकरण: दक्षिण → उजवीकडे = पश्चिम.
प्रश्न २६
‘प्रिया’ ही ‘अमित’ची बहीण आहे. ‘अमित’ हा ‘रोहन’चा वडील आहे. प्रियाचा रोहनशी काय संबंध?
A) आई
B) मावशी
C) आजी
D) बहीण
उत्तर: B) मावशी
स्पष्टीकरण: प्रिया = अमितची बहीण → रोहनची मावशी.
प्रश्न २७
पूर्वेकडे तोंड करून डावीकडे वळल्यास कोणती दिशा?
A) उत्तर
B) दक्षिण
C) पश्चिम
D) पूर्व
उत्तर: A) उत्तर
स्पष्टीकरण: पूर्व → डावीकडे = उत्तर.
प्रश्न २८
‘सीता’ ही ‘गीता’ची आई आहे. ‘रीता’ ही ‘सीता’ची बहीण आहे. रीताचा गीताशी काय संबंध?
A) आई
B) मावशी
C) बहीण
D) आजी
उत्तर: B) मावशी
स्पष्टीकरण: रीता = सीताची बहीण → गीताची मावशी.
प्रश्न २९
उत्तरेकडे तोंड करून दोन वेळा उजवीकडे वळल्यास कोणती दिशा लागेल?
A) उत्तर
B) दक्षिण
C) पूर्व
D) पश्चिम
उत्तर: B) दक्षिण
स्पष्टीकरण: उत्तर → उजवीकडे = पूर्व → पुन्हा उजवीकडे = दक्षिण.
प्रश्न ३०
‘रमेश’ हा ‘सुरेश’चा मुलगा आहे. ‘महेश’ हा ‘रमेश’चा भाऊ आहे. महेशचा सुरेशशी काय संबंध?
A) भाऊ
B) मुलगा
C) वडील
D) काका
उत्तर: B) मुलगा
स्पष्टीकरण: महेश = रमेशचा भाऊ → सुरेशचा मुलगा.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- MGNREGA = १०० दिवस | महाराष्ट्र दिन = १ मे | पर्यावरण दिवस = ५ जून
- वेग = अंतर/वेळ | किमी/तास → मी/से = ×५/१८
- एकत्र काम = १/A + १/B
- उत्तर → उजवीकडे = पूर्व | दक्षिण → उजवीकडे = पश्चिम
- आईचा भाऊ = मामा | वडिलांचा भाऊ = काका | आईची/वडिलांची बहीण = मावशी
निष्कर्ष
प्रमाण, वेळ-काम, वेग सूत्रे व दिशा-रक्तसंबंध पक्के केल्यास प्रश्न जलद सोडवता येतात. पुढील भागामध्ये क्षेत्रफळ-घनफळ व आकृती/मिरर/व्हीन डायग्राम येतील.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: