1. विभाजन विभीषिका स्मृति दिन (Partition Horrors Remembrance Day)
- १४ ऑगस्ट हा दिवस विभाजन विभीषिका स्मृति दिन म्हणून साजरा केला जातो.
- २०२१ पासून भारत सरकारने हा दिवस घोषित केला.
- उद्देश: १९४७ च्या फाळणीत बलिदान दिलेल्यांना आदरांजली व भावी पिढ्यांना ऐतिहासिक सत्य समजावणे.
2. २०२६ मधील कार्यक्रम
- पंतप्रधान नरेंद्र मोदी: फाळणीने कुटुंबे उद्ध्वस्त केली, कोट्यवधींना स्थलांतर करावे लागले; तरीही लोकांनी पुन्हा उभे राहून राष्ट्रनिर्मितीत योगदान दिले, असे स्मरण.
- उपराष्ट्रपती सी.पी. राधाकृष्णन: दिल्ली विद्यापीठ सेमिनारमध्ये फाळणीला “सर्वात अमानवी अध्यायांपैकी एक” म्हटले; १५ फाळणी बचावलेल्यांना सन्मानित.
- संस्कृती मंत्रालय: दिल्ली (कॉनॉट प्लेस), अमृतसर व कोलकाता येथे स्मृति कार्यक्रम व प्रदर्शन.
- अमित शाह, राजनाथ सिंह, जयशंकर, जे.पी. नड्डा यांनी आदरांजली अर्पण.
3. ऐतिहासिक संदर्भ
- १५ ऑगस्ट १९४७ – स्वातंत्र्य; त्याच वेळी फाळणी.
- अंदाजे २० दशलक्ष लोक स्थलांतरित; लाखो मृत्यू, हिंसाचार, अपहरण.
- १४ ऑगस्ट निवडले कारण तो स्वातंत्र्यदिनानंतरचा आधीचा दिवस – वेदना व स्वातंत्र्य यांचा संबंध अधोरेखित.
4. इतर
- बिहार, छत्तीसगड इ. राज्यांत श्रद्धांजली सभा व कँडललाइट मार्च.
- हर घर तिरंगा मोहीम सुरू (९-१७ ऑगस्ट).
सूचना: वरील घटना लक्षात ठेवा. खालील प्रश्न स्वतः सोडवा.
प्रश्न (12 महत्त्वाचे MCQs)
प्रश्न १
१४ ऑगस्ट हा दिवस कशासाठी ओळखला जातो?
A) स्वातंत्र्यदिन
B) विभाजन विभीषिका स्मृति दिन
C) राष्ट्रीय एकता दिन
D) शहीद दिन
उत्तर: B) विभाजन विभीषिका स्मृति दिन
स्पष्टीकरण: Partition Horrors Remembrance Day.
प्रश्न २
विभाजन विभीषिका स्मृति दिन केव्हापासून साजरा केला जातो?
A) २०१४
B) २०२१
C) २०१९
D) २०२५
उत्तर: B) २०२१
स्पष्टीकरण: पंतप्रधान मोदी सरकारने घोषित.
प्रश्न ३
फाळणी केव्हा झाली?
A) १५ ऑगस्ट १९४७
B) १४-१५ ऑगस्ट १९४७ (स्वातंत्र्यासोबत)
C) २६ जानेवारी १९५०
D) १९४२
उत्तर: B) १४-१५ ऑगस्ट १९४७ (स्वातंत्र्यासोबत)
स्पष्टीकरण: भारत-पाकिस्तान फाळणी.
प्रश्न ४
फाळणीत अंदाजे किती लोक स्थलांतरित झाले?
A) ५ दशलक्ष
B) १० दशलक्ष
C) सुमारे २० दशलक्ष
D) ५० दशलक्ष
उत्तर: C) सुमारे २० दशलक्ष
स्पष्टीकरण: इतिहासातील सर्वात मोठ्या स्थलांतरांपैकी एक.
प्रश्न ५
२०२६ मध्ये उपराष्ट्रपतींनी दिल्ली विद्यापीठ सेमिनारमध्ये काय म्हटले?
A) फाळणी फक्त राजकीय
B) फाळणी सर्वात अमानवी अध्यायांपैकी एक
C) फाळणी विसरावी
D) काहीच नाही
उत्तर: B) फाळणी सर्वात अमानवी अध्यायांपैकी एक
स्पष्टीकरण: सी.पी. राधाकृष्णन; १५ बचावलेल्यांना सन्मान.
प्रश्न ६
संस्कृती मंत्रालयाने २०२६ मध्ये मुख्य कार्यक्रम कुठे आयोजित केले?
A) फक्त दिल्ली
B) दिल्ली, अमृतसर व कोलकाता
C) फक्त पंजाब
D) फक्त बंगाल
उत्तर: B) दिल्ली, अमृतसर व कोलकाता
स्पष्टीकरण: प्रदर्शन व स्मृति कार्यक्रम.
प्रश्न ७
१४ ऑगस्ट निवडण्यामागे मुख्य कारण काय?
A) फक्त सोयीस्कर
B) स्वातंत्र्यदिन (१५ ऑगस्ट) आधीचा दिवस – वेदना व स्वातंत्र्य संबंध
C) पाकिस्तान दिन
D) काहीच नाही
उत्तर: B) स्वातंत्र्यदिन (१५ ऑगस्ट) आधीचा दिवस – वेदना व स्वातंत्र्य संबंध
स्पष्टीकरण: स्वातंत्र्यासोबत झालेल्या वेदनेची आठवण.
प्रश्न ८
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) स्मृति दिन – १५ ऑगस्ट
B) स्मृति दिन – १४ ऑगस्ट (२०२१ पासून); फाळणी – १९४७; स्थलांतर – ~२० दशलक्ष
C) स्मृति दिन – २०१० पासून
D) फाळणी – १९५०
उत्तर: B) स्मृति दिन – १४ ऑगस्ट (२०२१ पासून); फाळणी – १९४७; स्थलांतर – ~२० दशलक्ष
स्पष्टीकरण: सर्व जोड्या योग्य आहेत.
प्रश्न ९
पंतप्रधान मोदींनी २०२६ च्या संदेशात काय अधोरेखित केले?
A) फक्त दुःख
B) वेदना + लोकांनी पुन्हा उभे राहून राष्ट्रनिर्मितीत योगदान
C) फक्त राजकारण
D) विसरणे
उत्तर: B) वेदना + लोकांनी पुन्हा उभे राहून राष्ट्रनिर्मितीत योगदान
स्पष्टीकरण: मानवी भावनेची ताकद.
प्रश्न १०
विभाजन विभीषिका स्मृति दिनाचा मुख्य उद्देश काय?
A) द्वेष वाढवणे
B) बलिदान स्मरण + भावी पिढ्यांना ऐतिहासिक सत्य + एकता-बंधुत्व
C) फक्त प्रदर्शन
D) फक्त राजकीय
उत्तर: B) बलिदान स्मरण + भावी पिढ्यांना ऐतिहासिक सत्य + एकता-बंधुत्व
स्पष्टीकरण: इतिहास शिकून एकता मजबूत करणे.
प्रश्न ११
फाळणीत महिलांना कोणत्या प्रकारच्या वेदना झाल्या (उपराष्ट्रपतींनी उल्लेख)?
A) फक्त स्थलांतर
B) अपहरण, अत्याचार, जबरदस्ती लग्न व धर्मांतर
C) फक्त आर्थिक
D) काहीच नाही
उत्तर: B) अपहरण, अत्याचार, जबरदस्ती लग्न व धर्मांतर
स्पष्टीकरण: सेमिनारमधील उल्लेख.
प्रश्न १२
१४ ऑगस्ट २०२६ च्या घटना MPSC साठी कशासाठी महत्त्वाच्या आहेत?
A) फक्त इतिहास
B) राष्ट्रीय स्मृति दिन + फाळणी इतिहास + वर्तमान कार्यक्रम – नियमित प्रश्न
C) फक्त क्रीडा
D) फक्त अर्थव्यवस्था
उत्तर: B) राष्ट्रीय स्मृति दिन + फाळणी इतिहास + वर्तमान कार्यक्रम – नियमित प्रश्न
स्पष्टीकरण: MPSC मध्ये महत्त्वाचे दिवस व इतिहास विचारले जातात.
📚 झटपट पुनरावलोकन (१४ ऑगस्ट २०२६)
- विभाजन विभीषिका स्मृति दिन – १४ ऑगस्ट (२०२१ पासून)
- फाळणी – १९४७ | स्थलांतर ~२० दशलक्ष
- PM मोदी + उपराष्ट्रपती राधाकृष्णन – श्रद्धांजली व संदेश
- संस्कृती मंत्रालय – दिल्ली, अमृतसर, कोलकाता कार्यक्रम
- उद्देश – स्मरण + एकता-बंधुत्व + भावी पिढ्यांना सत्य
निष्कर्ष
१४ ऑगस्ट २०२६ हा विभाजन विभीषिका स्मृति दिन म्हणून १९४७ च्या फाळणीतील वेदना, बलिदान व मानवी ताकदीची आठवण करून देणारा दिवस आहे. तारीख, उद्देश व वर्तमान कार्यक्रम लक्षात ठेवल्यास MPSC मध्ये फायदा होईल.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: