1. राष्ट्रीय हॅंडलूम दिन (National Handloom Day)
- ७ ऑगस्ट हा दिवस राष्ट्रीय हॅंडलूम दिन म्हणून साजरा केला जातो.
- २०१५ पासून भारत सरकारने हा दिवस घोषित केला.
- उद्देश: हस्तचलित यंत्रांवर (हॅंडलूम) विणलेल्या कापडांना प्रोत्साहन देणे व विणकरांचा सन्मान करणे.
2. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी
- ७ ऑगस्ट १९०५ रोजी स्वातीर आंदोलन (Swadeshi Movement) सुरू झाले.
- बंगालच्या फाळणीनंतर स्वदेशी वस्तूंचा वापर व विदेशी वस्तूंचा बहिष्कार करण्याचे आवाहन करण्यात आले.
- त्यामुळे हा दिवस हॅंडलूम व स्वदेशी उद्योगाशी जोडला गेला.
3. महत्त्व
- भारतातील हॅंडलूम उद्योग लाखो विणकरांना रोजगार देतो.
- हा दिवस ग्रामीण अर्थव्यवस्था, महिला सक्षमीकरण व पारंपरिक कलांचे जतन यांच्याशी संबंधित आहे.
- सरकार विविध योजनांमार्फत (जसे की National Handloom Development Programme) मदत करते.
सूचना: वरील घटना लक्षात ठेवा. खालील प्रश्न स्वतः सोडवा.
प्रश्न (10 महत्त्वाचे MCQs – 7 ऑगस्ट केंद्रित)
प्रश्न १
७ ऑगस्ट हा दिवस कशासाठी ओळखला जातो?
A) राष्ट्रीय क्रीडा दिन
B) राष्ट्रीय हॅंडलूम दिन
C) जागतिक पर्यावरण दिन
D) योग दिन
उत्तर: B) राष्ट्रीय हॅंडलूम दिन
स्पष्टीकरण: हस्तचलित विणकाम उद्योगाच्या सन्मानार्थ.
प्रश्न २
राष्ट्रीय हॅंडलूम दिन केव्हापासून साजरा केला जातो?
A) २०१०
B) २०१५
C) २०२०
D) २००५
उत्तर: B) २०१५
स्पष्टीकरण: भारत सरकारने २०१५ मध्ये घोषित केले.
प्रश्न ३
७ ऑगस्ट १९०५ रोजी कोणते आंदोलन सुरू झाले?
A) असहकार आंदोलन
B) स्वातीर आंदोलन (Swadeshi Movement)
C) भारत छोडो आंदोलन
D) सविनय कायदेभंग
उत्तर: B) स्वातीर आंदोलन (Swadeshi Movement)
स्पष्टीकरण: बंगाल फाळणीनंतर.
प्रश्न ४
स्वातीर आंदोलनाचा मुख्य उद्देश काय होता?
A) फक्त शिक्षण
B) स्वदेशी वस्तूंचा वापर व विदेशी वस्तूंचा बहिष्कार
C) फक्त राजकीय सत्ता
D) फक्त शेती
उत्तर: B) स्वदेशी वस्तूंचा वापर व विदेशी वस्तूंचा बहिष्कार
स्पष्टीकरण: स्वदेशी उद्योगांना प्रोत्साहन.
प्रश्न ५
हॅंडलूम म्हणजे काय?
A) यंत्राने विणलेले कापड
B) हाताने/हस्तचलित यंत्राने विणलेले कापड
C) फक्त रेशमी कापड
D) फक्त आयात कापड
उत्तर: B) हाताने/हस्तचलित यंत्राने विणलेले कापड
स्पष्टीकरण: पारंपरिक विणकाम.
प्रश्न ६
राष्ट्रीय हॅंडलूम दिनाचा मुख्य उद्देश काय आहे?
A) फक्त प्रदर्शन
B) विणकरांचा सन्मान व हॅंडलूम उद्योगाला प्रोत्साहन
C) फक्त निर्यात
D) फक्त शहरी विक्री
उत्तर: B) विणकरांचा सन्मान व हॅंडलूम उद्योगाला प्रोत्साहन
स्पष्टीकरण: ग्रामीण रोजगार व पारंपरिक कला.
प्रश्न ७
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) हॅंडलूम दिन – १५ ऑगस्ट
B) हॅंडलूम दिन – ७ ऑगस्ट; स्वातीर आंदोलन – ७ ऑगस्ट १९०५
C) स्वातीर – १९४२
D) हॅंडलूम दिन – २००० पासून
उत्तर: B) हॅंडलूम दिन – ७ ऑगस्ट; स्वातीर आंदोलन – ७ ऑगस्ट १९०५
स्पष्टीकरण: दोन्ही तारखा योग्य आहेत.
प्रश्न ८
स्वातीर आंदोलन कोणत्या घटनांशी संबंधित आहे?
A) भारत छोडो
B) बंगालची फाळणी
C) जलियाँवाला बाग
D) चंपारण्य सत्याग्रह
उत्तर: B) बंगालची फाळणी
स्पष्टीकरण: १९०५ च्या फाळणीनंतर आंदोलन तीव्र झाले.
प्रश्न ९
हॅंडलूम उद्योग कशासाठी महत्त्वाचा आहे?
A) फक्त शहरी रोजगार
B) ग्रामीण रोजगार, महिला सक्षमीकरण व पारंपरिक कला जतन
C) फक्त निर्यात
D) फक्त यंत्रोद्योग
उत्तर: B) ग्रामीण रोजगार, महिला सक्षमीकरण व पारंपरिक कला जतन
स्पष्टीकरण: लाखो कुटुंबांचा उदरनिर्वाह.
प्रश्न १०
७ ऑगस्ट २०२६ च्या घटना MPSC साठी कशासाठी महत्त्वाच्या आहेत?
A) फक्त इतिहास
B) राष्ट्रीय दिन, स्वदेशी चळवळ व ग्रामीण अर्थव्यवस्था
C) फक्त क्रीडा
D) फक्त आंतरराष्ट्रीय
उत्तर: B) राष्ट्रीय दिन, स्वदेशी चळवळ व ग्रामीण अर्थव्यवस्था
स्पष्टीकरण: महत्त्वाचे दिवस व इतिहास नियमित विचारले जातात.
📚 झटपट पुनरावलोकन (७ ऑगस्ट)
- राष्ट्रीय हॅंडलूम दिन – ७ ऑगस्ट (२०१५ पासून)
- स्वातीर आंदोलन सुरू – ७ ऑगस्ट १९०५
- उद्देश – विणकर सन्मान + स्वदेशी प्रोत्साहन
- संबंध – बंगाल फाळणी व स्वदेशी चळवळ
निष्कर्ष
७ ऑगस्ट २०२६ हा राष्ट्रीय हॅंडलूम दिन म्हणून पारंपरिक विणकाम उद्योग व स्वदेशी चळवळीची आठवण करून देणारा दिवस आहे. तारीख व ऐतिहासिक संबंध लक्षात ठेवल्यास MPSC मध्ये फायदा होईल.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: