भारताचा प्राकृतिक भूगोल | नद्या व अपवाह प्रणाली – MPSC 30 अवघड प्रश्न (भाग 2)
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. भारतीय नद्या मुख्यतः हिमालयीन व दख्खनी अशा दोन गटांत.
2. हिमालयीन नद्या वर्षभर वाहतात (हिम+पाऊस).
3. दख्खनी नद्या फक्त पावसावर अवलंबून, बहुतेक पूर्ववाहिनी.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न २
भारतातील सर्वात लांब नदी कोणती आहे?
A) यमुना
B) गंगा
C) गोदावरी
D) ब्रह्मपुत्र
उत्तर: B) गंगा
स्पष्टीकरण: भारतातील लांबीनुसार गंगा सर्वात लांब. ब्रह्मपुत्र एकूण लांबी जास्त पण भारतात गंगा प्रमुख.
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा:
| नदी | उगम |
| -------- | ------------------ |
| a) गंगा | 1) त्र्यंबकेश्वर |
| b) यमुना | 2) गंगोत्री (गोमुख) |
| c) गोदावरी | 3) यमुनोत्री |
| d) नर्मदा | 4) अमरकंटक |
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-1, d-4
प्रश्न ४
गोदावरी नदीचा उगम कोठे आहे?
A) महाबळेश्वर
B) त्र्यंबकेश्वर (नाशिक)
C) अमरकंटक
D) मुलताई
उत्तर: B) त्र्यंबकेश्वर (नाशिक)
प्रश्न ५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) नर्मदा – अरबी समुद्र
B) तापी – अरबी समुद्र
C) गोदावरी – बंगालचा उपसागर
D) नर्मदा – बंगालचा उपसागर
उत्तर: D) नर्मदा – बंगालचा उपसागर
स्पष्टीकरण: नर्मदा व तापी = पश्चिम वाहिनी (अरबी समुद्र). इतर मोठ्या = पूर्व वाहिनी.
प्रश्न ६
कृष्णा नदीचा उगम कोठे आहे?
A) त्र्यंबकेश्वर
B) महाबळेश्वर
C) भीमाशंकर
D) अमरकंटक
उत्तर: B) महाबळेश्वर
प्रश्न ७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. गंगा – भागीरथी+अलकनंदा = देवप्रयाग.
2. यमुना – गंगेची प्रमुख उपनदी.
3. चंबल – यमुनेची उपनदी.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न ८
खालील जोड्या जुळवा:
| नदी | मुख / समुद्र |
| -------- | -------------------- |
| a) गंगा | 1) अरबी समुद्र |
| b) नर्मदा | 2) बंगालचा उपसागर |
| c) कावेरी | 3) बंगालचा उपसागर |
| d) तापी | 4) अरबी समुद्र |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ९
महाराष्ट्रातील सर्वात लांब नदी कोणती?
A) कृष्णा
B) गोदावरी
C) भीमा
D) तापी
उत्तर: B) गोदावरी
प्रश्न १०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) ब्रह्मपुत्र – तिबेटमध्ये सांगपो
B) ब्रह्मपुत्र – बांगलादेशात जमुना
C) गंगा-ब्रह्मपुत्र = जगातील सर्वात मोठे डेल्टा
D) ब्रह्मपुत्र – उगम गंगोत्री
उत्तर: D) ब्रह्मपुत्र – उगम गंगोत्री
स्पष्टीकरण: ब्रह्मपुत्र उगम = तिबेट (चेमायुंगडंग / मानस सरोवर जवळ).
प्रश्न ११
भीमा नदी कोणाची उपनदी आहे?
A) गोदावरी
B) कृष्णा
C) कावेरी
D) नर्मदा
उत्तर: B) कृष्णा
प्रश्न १२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. नर्मदा – भ्रंश दरीतून वाहते.
2. तापी – भ्रंश दरी.
3. गंगा – भ्रंश दरीतून वाहते.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न १३
कावेरी नदीचा उगम कोठे आहे?
A) ब्रह्मगिरी (कर्नाटक)
B) महाबळेश्वर
C) त्र्यंबकेश्वर
D) अमरकंटक
उत्तर: A) ब्रह्मगिरी (कर्नाटक)
प्रश्न १४
खालील जोड्या जुळवा:
| नदी | उगम स्थळ |
| ------- | ----------------- |
| a) तापी | 1) भीमाशंकर |
| b) भीमा | 2) मुलताई |
| c) कोयना | 3) महाबळेश्वर जवळ |
| d) कृष्णा | 4) महाबळेश्वर |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न १५
गंगा नदी बंगालच्या उपसागरात कोणत्या नावाने मिळते?
A) जमुना
B) हुगली / पद्मा (शाखा)
C) सांगपो
D) सिंधू
उत्तर: B) हुगली / पद्मा (शाखा)
स्पष्टीकरण: गंगा डेल्टात पद्मा (बांगलादेश) व हुगली (भारत) शाखा.
प्रश्न १६
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) माव्ही – केरळची महत्त्वाची नदी
B) पेरीयार – केरळ
C) गोदावरी – दख्खनी गंगा म्हणतात
D) गोदावरी – हिमालयीन नदी
उत्तर: D) गोदावरी – हिमालयीन नदी
स्पष्टीकरण: गोदावरी = दख्खनी नदी, “दक्षिण गंगा”.
प्रश्न १७
सिंधू नदी प्रणालीतील प्रमुख उपनद्या कोणत्या?
A) गंगा, यमुना
B) झेलम, चिनाब, रावी, बियास, सतलज
C) चंबल, बेतवा
D) भीमा, तुंगभद्रा
उत्तर: B) झेलम, चिनाब, रावी, बियास, सतलज
प्रश्न १८
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. पूर्ववाहिनी नद्या – गंगा, गोदावरी, कृष्णा, कावेरी.
2. पश्चिमवाहिनी – नर्मदा, तापी, माही.
3. सर्व दख्खनी नद्या पश्चिमवाहिनी आहेत.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: बहुतेक दख्खनी = पूर्ववाहिनी; नर्मदा-तापी अपवाद.
प्रश्न १९
तुंगभद्रा कोणाची उपनदी आहे?
A) गोदावरी
B) कृष्णा
C) कावेरी
D) नर्मदा
उत्तर: B) कृष्णा
प्रश्न २०
खालील जोड्या जुळवा:
| नदी / प्रणाली | वैशिष्ट्य |
| ---------------- | -------------------------- |
| a) गंगा | 1) भ्रंश दरी, अरबी समुद्र |
| b) नर्मदा | 2) सर्वात लांब (भारत) |
| c) गोदावरी | 3) दख्खनी गंगा |
| d) ब्रह्मपुत्र | 4) तिबेट-सांगपो |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न २१
लुनी नदी कोणत्या प्रदेशात वाहते?
A) केरळ
B) राजस्थान (अंतर्गत अपवाह)
C) असम
D) तमिळनाडू
उत्तर: B) राजस्थान (अंतर्गत अपवाह)
स्पष्टीकरण: लुनी – थार, समुद्राला न मिळता वाळवंटात विरते.
प्रश्न २२
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) कोसी – बिहारची शोक नदी
B) दामोदर – बंगालची शोक नदी / औद्योगिक
C) कोसी – केरळची नदी
D) कोसी – नेपाळ-बिहार, पूर प्रवण
उत्तर: C) कोसी – केरळची नदी
प्रश्न २३
महानदीचा उगम कोठे आहे?
A) छत्तीसगड (सिहावा/दंडकारण्य)
B) मध्य प्रदेश
C) ओडिशा किनारा
D) झारखंड
उत्तर: A) छत्तीसगड (सिहावा/दंडकारण्य)
प्रश्न २४
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. गंगा डेल्टा – सुंदरबन.
2. गोदावरी-कृष्णा डेल्टा – आंध्र किनारा.
3. कावेरी डेल्टा – तमिळनाडू.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न २५
शिप्रा नदी कोणाची उपनदी व कुठे प्रसिद्ध?
A) गंगा, हरिद्वार
B) चंबल, उज्जैन (महाकाल)
C) गोदावरी, नाशिक
D) कृष्णा, महाबळेश्वर
उत्तर: B) चंबल, उज्जैन (महाकाल)
प्रश्न २६
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) सर्व हिमालयीन नद्या पूर्ववाहिनी
B) सिंधू – पश्चिमेकडे (अरबी समुद्र)
C) गंगा-ब्रह्मपुत्र – पूर्व
D) सिंधू प्रणाली – पंजाब
उत्तर: A) सर्व हिमालयीन नद्या पूर्ववाहिनी
स्पष्टीकरण: सिंधू = पश्चिमवाहिनी.
प्रश्न २७
पेंगंगा, वर्धा, वैंगंगा कोणाच्या उपनद्या?
A) कृष्णा
B) गोदावरी
C) तापी
D) नर्मदा
उत्तर: B) गोदावरी
प्रश्न २८
खालील जोड्या जुळवा:
| नदी | राज्य / प्रदेश |
| ---------- | ------------------------ |
| a) गोदावरी | 1) तमिळनाडू-कर्नाटक |
| b) कावेरी | 2) महाराष्ट्र-आंध्र-तेलंगणा |
| c) नर्मदा | 3) म.प्र.-गुजरात |
| d) तापी | 4) म.प्र.-महाराष्ट्र-गुजरात |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न २९
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) गोदावरी – महाबळेश्वर
B) गोदावरी – त्र्यंबकेश्वर; कृष्णा – महाबळेश्वर; नर्मदा – अमरकंटक
C) तापी – त्र्यंबकेश्वर
D) भीमा – अमरकंटक
उत्तर: B) गोदावरी – त्र्यंबकेश्वर; कृष्णा – महाबळेश्वर; नर्मदा – अमरकंटक
प्रश्न ३०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. गंगा – गंगोत्री, बंगाल; गोदावरी – त्र्यंबकेश्वर, बंगाल
2. नर्मदा-तापी – अमरकंटक/मुलताई, अरबी समुद्र, भ्रंश दरी
3. कृष्णा – महाबळेश्वर; कावेरी – ब्रह्मगिरी; भीमा – कृष्णेची उपनदी
4. हिमालयीन = वर्षभर; दख्खनी = पावसाळी; पूर्ववाहिनी बहुसंख्य
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण: सर्व चार बरोबर – नद्या व अपवाह सारांश.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- गंगा – गंगोत्री, सर्वात लांब (भारत) | यमुना – यमुनोत्री
- गोदावरी – त्र्यंबकेश्वर, दख्खनी गंगा | कृष्णा – महाबळेश्वर
- नर्मदा – अमरकंटक | तापी – मुलताई → अरबी समुद्र, भ्रंश दरी
- कावेरी – ब्रह्मगिरी | भीमा-तुंगभद्रा – कृष्णा उपनदी
- ब्रह्मपुत्र – तिबेट सांगपो | सिंधू – पंचनद
- पूर्ववाहिनी बहुसंख्य | पश्चिम – नर्मदा, तापी, माही, लुनी (अंतर्गत)
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: