नैसर्गिक संपत्ती | खनिजे – MPSC 30 अवघड प्रश्न (भाग 3)
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. खनिजे – धातू व अधातू अशा दोन प्रकारांत.
2. लोह, तांबे, बॉक्साइट – धातू खनिजे.
3. कोळसा, खनिज तेल, नैसर्गिक वायू – इंधन खनिजे.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न २
भारतातील सर्वाधिक कोळसा उत्पादन कोणत्या राज्यात?
A) महाराष्ट्र
B) झारखंड / छत्तीसगड / ओडिशा (मुख्य)
C) केरळ
D) गोवा
उत्तर: B) झारखंड / छत्तीसगड / ओडिशा (मुख्य)
स्पष्टीकरण: कोळसा पेटी – झारखंड, छत्तीसगड, ओडिशा, पश्चिम बंगाल.
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा:
| खनिज | मुख्य राज्य / प्रदेश |
| ----------- | --------------------------- |
| a) लोह | 1) झारखंड, छत्तीसगड |
| b) कोळसा | 2) ओडिशा, झारखंड, छत्तीसगड |
| c) बॉक्साइट | 3) ओडिशा, गुजरात, झारखंड |
| d) मैंगनीज | 4) ओडिशा, कर्नाटक, महाराष्ट्र |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ४
बॉक्साइट कशासाठी वापरले जाते?
A) फक्त दागिने
B) अॅल्युमिनियम उत्पादन
C) फक्त इंधन
D) फक्त सिमेंट
उत्तर: B) अॅल्युमिनियम उत्पादन
प्रश्न ५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) लोह – पोलाद उद्योगाचा कच्चा माल
B) कोळसा – उष्णता व वीज
C) बॉक्साइट – सोने उत्पादन
D) मैंगनीज – पोलाद मजबूत करण्यासाठी
उत्तर: C) बॉक्साइट – सोने उत्पादन
स्पष्टीकरण: बॉक्साइट = अॅल्युमिनियम.
प्रश्न ६
महाराष्ट्रातील मुख्य खनिज कोणते?
A) फक्त सोने
B) कोळसा (चंद्रपूर-यवतमाळ), मैंगनीज, चुनाखडी, बॉक्साइट
C) फक्त हिरे
D) फक्त पेट्रोलियम (मुख्य)
उत्तर: B) कोळसा (चंद्रपूर-यवतमाळ), मैंगनीज, चुनाखडी, बॉक्साइट
प्रश्न ७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. छोटा नागपूर पठार – खनिज समृद्ध.
2. कोळसा, लोह, अभ्रक, बॉक्साइट येथे आढळतात.
3. छोटा नागपूर – फक्त केरळात.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: छोटा नागपूर – झारखंड, छत्तीसगड, ओडिशा भाग.
प्रश्न ८
खालील जोड्या जुळवा:
| खनिज / इंधन | मुख्य उपयोग / स्थान |
| -------------- | --------------------------- |
| a) कोळसा | 1) मुंबई हाई, आसाम |
| b) पेट्रोलियम | 2) वीज, उद्योग |
| c) अभ्रक | 3) विद्युत उद्योग, झारखंड |
| d) चुनाखडी | 4) सिमेंट, महाराष्ट्र |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ९
भारतातील प्रमुख तेल क्षेत्र कोणते?
A) फक्त राजस्थान
B) मुंबई हाई, आसाम (डिगबोई), गुजरात
C) फक्त केरळ
D) फक्त हिमालय
उत्तर: B) मुंबई हाई, आसाम (डिगबोई), गुजरात
प्रश्न १०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) डिगबोई – आसाम, जुने तेल क्षेत्र
B) मुंबई हाई – अरबी समुद्र, ऑफशोअर
C) कोळसा – नूतनीकरणयोग्य स्रोत
D) कोळसा – अनूतनीकरणयोग्य
उत्तर: C) कोळसा – नूतनीकरणयोग्य स्रोत
स्पष्टीकरण: कोळसा, तेल, वायू = **अनूतनीकरणयोग्य**.
प्रश्न ११
मैंगनीज खनिजाचे मुख्य उपयोग काय?
A) फक्त दागिने
B) पोलाद उद्योग (मजबूती) व बॅटरी
C) फक्त इंधन
D) फक्त सिमेंट
उत्तर: B) पोलाद उद्योग (मजबूती) व बॅटरी
प्रश्न १२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. लोह – हेमेटाइट, मॅग्नेटाइट प्रकार.
2. ओडिशा, झारखंड, छत्तीसगड – लोह समृद्ध.
3. गोवा – लोह निर्यात प्रसिद्ध (ऐतिहासिक).
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न १३
खालील जोड्या जुळवा:
| खनिज | मुख्य राज्य |
| ------------ | -------------------------- |
| a) सोने | 1) झारखंड, राजस्थान |
| b) तांबे | 2) कर्नाटक (कोलार) |
| c) अभ्रक | 3) झारखंड, आंध्र |
| d) हिरे | 4) मध्य प्रदेश (पन्ना) |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न १४
महाराष्ट्रातील कोळसा क्षेत्र मुख्यतः कोठे?
A) कोकण
B) चंद्रपूर, यवतमाळ, नागपूर (विदर्भ)
C) पुणे
D) सिंधुदुर्ग
उत्तर: B) चंद्रपूर, यवतमाळ, नागपूर (विदर्भ)
प्रश्न १५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) अनूतनीकरणयोग्य – कोळसा, तेल, वायू, खनिजे
B) नूतनीकरणयोग्य – सौर, पवन, जल
C) खनिजे – नूतनीकरणयोग्य
D) खनिजे – मर्यादित, संधारण गरजेचे
उत्तर: C) खनिजे – नूतनीकरणयोग्य
प्रश्न १६
थोरियम खनिज कोणत्या राज्यात महत्त्वाचे?
A) पंजाब
B) केरळ (मोनॅझाइट वाळू)
C) राजस्थान फक्त
D) हिमाचल
उत्तर: B) केरळ (मोनॅझाइट वाळू)
स्पष्टीकरण: केरळ किनारपट्टी – थोरियम समृद्ध मोनॅझाइट.
प्रश्न १७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. पोलाद उद्योग – लोह + कोळसा + चुनाखडी.
2. जमशेदपूर, भिलाई, राउरकेला – पोलाद संयंत्रे.
3. पोलाद – फक्त आयात, देशात उत्पादन नाही.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न १८
खालील जोड्या जुळवा:
| पोलाद संयंत्र / क्षेत्र | राज्य / स्थान |
| ----------------------- | ------------------------ |
| a) जमशेदपूर | 1) छत्तीसगड |
| b) भिलाई | 2) झारखंड |
| c) राउरकेला | 3) ओडिशा |
| d) बोकारो | 4) झारखंड |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न १९
चुनाखडी (Limestone) कशासाठी मुख्य?
A) फक्त दागिने
B) सिमेंट उद्योग
C) फक्त इंधन
D) फक्त बॅटरी
उत्तर: B) सिमेंट उद्योग
प्रश्न २०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) मुंबई हाई – ऑफशोअर तेल
B) डिगबोई – आसाम
C) कोळसा – महाराष्ट्रात अजिबात नाही
D) चंद्रपूर – महाराष्ट्र कोळसा
उत्तर: C) कोळसा – महाराष्ट्रात अजिबात नाही
स्पष्टीकरण: विदर्भात (चंद्रपूर-यवतमाळ) कोळसा आहे.
प्रश्न २१
अभ्रक (Mica) चे मुख्य उपयोग काय?
A) फक्त इंधन
B) विद्युत उद्योग, इन्सुलेटर
C) फक्त सिमेंट
D) फक्त कापूस
उत्तर: B) विद्युत उद्योग, इन्सुलेटर
प्रश्न २२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. खनिज संधारण – पुनर्वापर, पर्यायी तंत्र.
2. अनूतनीकरणयोग्य स्रोत मर्यादित.
3. खनिजे संपल्यास पुन्हा तयार होत नाहीत लवकर.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न २३
खालील जोड्या जुळवा:
| खनिज / स्रोत | वैशिष्ट्य |
| ---------------- | ---------------------------- |
| a) कोळसा | 1) अॅल्युमिनियम |
| b) बॉक्साइट | 2) अनूतनीकरण, वीज |
| c) थोरियम | 3) आण्विक, केरळ |
| d) मैंगनीज | 4) पोलाद मजबूती |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न २४
भारत कोणत्या खनिजात जगात महत्त्वाचे स्थान ठेवतो?
A) फक्त पेट्रोलियम पूर्ण स्वयंपूर्ण
B) लोह, बॉक्साइट, मैंगनीज, अभ्रक (उत्पादन/साठा)
C) फक्त सोने
D) फक्त हिरे पूर्ण निर्यात
उत्तर: B) लोह, बॉक्साइट, मैंगनीज, अभ्रक (उत्पादन/साठा)
प्रश्न २५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) कोलार – कर्नाटक, सोने (ऐतिहासिक)
B) पन्ना – मध्य प्रदेश, हिरे
C) डिगबोई – महाराष्ट्र तेल
D) डिगबोई – आसाम तेल
उत्तर: C) डिगबोई – महाराष्ट्र तेल
प्रश्न २६
नैसर्गिक वायू मुख्यतः कोठून मिळतो?
A) फक्त हिमालय
B) मुंबई हाई, कृष्णा-गोदावरी बेसिन, आसाम
C) फक्त राजस्थान वाळवंट
D) फक्त केरळ
उत्तर: B) मुंबई हाई, कृष्णा-गोदावरी बेसिन, आसाम
प्रश्न २७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. खनिज तेल – कच्चे तेल (Petroleum).
2. रिफायनरी – शुद्धीकरण.
3. भारत पूर्णपणे तेल स्वयंपूर्ण आहे.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: भारत तेल आयात करतो (पूर्ण स्वयंपूर्ण नाही).
प्रश्न २८
खालील जोड्या जुळवा (महाराष्ट्र):
| खनिज / स्रोत | प्रदेश |
| ---------------- | --------------------------- |
| a) कोळसा | 1) रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग |
| b) बॉक्साइट | 2) चंद्रपूर, यवतमाळ |
| c) चुनाखडी | 3) अनेक जिल्हे, सिमेंट |
| d) मैंगनीज | 4) नागपूर, भंडारा इ. |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न २९
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) बॉक्साइट – सोने | कोळसा – नूतनीकरणयोग्य
B) बॉक्साइट – अॅल्युमिनियम; कोळसा – अनूतनीकरण; छोटा नागपूर – खनिज पेटी
C) मैंगनीज – फक्त इंधन
D) अभ्रक – सिमेंट मुख्य
उत्तर: B) बॉक्साइट – अॅल्युमिनियम; कोळसा – अनूतनीकरण; छोटा नागपूर – खनिज पेटी
प्रश्न ३०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. कोळसा – झारखंड-छत्तीसगड-ओडिशा; लोह – ओडिशा-झारखंड
2. बॉक्साइट – अॅल्युमिनियम; मैंगनीज – पोलाद; अभ्रक – विद्युत
3. मुंबई हाई – तेल; डिगबोई – आसाम; चंद्रपूर – महाराष्ट्र कोळसा
4. खनिजे अनूतनीकरणयोग्य → संधारण व पर्यायी स्रोत गरजेचे
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण: सर्व चार बरोबर – खनिजे सारांश.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- कोळसा – झारखंड, छत्तीसगड, ओडिशा | महाराष्ट्र – चंद्रपूर-यवतमाळ
- लोह – ओडिशा, झारखंड, छत्तीसगड | पोलाद – जमशेदपूर, भिलाई, राउरकेला
- बॉक्साइट – अॅल्युमिनियम | मैंगनीज – पोलाद मजबूती
- अभ्रक – विद्युत | चुनाखडी – सिमेंट
- तेल – मुंबई हाई, डिगबोई (आसाम), गुजरात
- छोटा नागपूर – खनिज पेटी | थोरियम – केरळ
- खनिजे = अनूतनीकरणयोग्य → संधारण आवश्यक
