भारताचा प्राकृतिक भूगोल | पर्वत, घाट व पठार – MPSC 30 अवघड प्रश्न (भाग 3)
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. हिमालय नवीन fold पर्वत आहे.
2. अरावली भारतातील सर्वात जुने पर्वत आहेत.
3. सह्याद्री हे पूर्व घाटाचे नाव आहे.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: सह्याद्री = **पश्चिम घाट**. पूर्व घाट वेगळे व खंडित.
प्रश्न २
पश्चिम घाटातील सर्वोच्च शिखर कोणते?
A) कळसूबाई
B) अनाईमुडी
C) दोडाबेटा
D) महाबळेश्वर
उत्तर: B) अनाईमुडी
स्पष्टीकरण: अनाईमुडी (केरळ) ~२६९५ मी – पश्चिम घाट सर्वोच्च. कळसूबाई = महाराष्ट्र सर्वोच्च.
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा:
| पर्वत / श्रेणी | वैशिष्ट्य / स्थान |
| ---------------- | -------------------------- |
| a) हिमालय | 1) सर्वात जुने |
| b) अरावली | 2) नवीन fold, उंच |
| c) सह्याद्री | 3) पश्चिम घाट |
| d) विंध्य | 4) उत्तर-दक्षिण विभागणी |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ४
महाराष्ट्रातील सर्वोच्च शिखर कोणते?
A) महाबळेश्वर
B) कळसूबाई
C) हरिश्चंद्रगड
D) साल्हेर
उत्तर: B) कळसूबाई
स्पष्टीकरण: कळसूबाई (अहमदनगर/अहिल्यानगर) ~१६४६ मी.
प्रश्न ५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) पश्चिम घाट निरंतर व उंच
B) पूर्व घाट खंडित व कमी उंच
C) दोन्ही घाट नीलगिरी/दोडाबेटा येथे मिळतात
D) पूर्व घाट पश्चिम घाटापेक्षा उंच
उत्तर: D) पूर्व घाट पश्चिम घाटापेक्षा उंच
प्रश्न ६
दख्खन पठाराची सरासरी उंची सुमारे किती आहे?
A) १००–२०० मी
B) ३००–६०० मी
C) १५००–२००० मी
D) ३००० मी+
उत्तर: B) ३००–६०० मी
प्रश्न ७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. दख्खन पठार पश्चिमेकडे उंच, पूर्वेकडे उतरते.
2. बेसाल्ट खडक (डेक्कन ट्रॅप) महाराष्ट्रात व्यापक.
3. दख्खन पठार फक्त महाराष्ट्रात आहे.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: दख्खन – महाराष्ट्र, कर्नाटक, तेलंगणा, आंध्र, तमिळनाडू इ.
प्रश्न ८
खालील जोड्या जुळवा:
| शिखर / श्रेणी | राज्य / स्थान |
| ---------------- | ------------------------ |
| a) कळसूबाई | 1) केरळ |
| b) अनाईमुडी | 2) अहमदनगर, महाराष्ट्र |
| c) कंचनजंगा | 3) सिक्किम |
| d) नंदादेवी | 4) उत्तराखंड |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ९
विंध्य व सतपुडा पर्वतांमध्ये कोणती दरी आहे?
A) गंगा दरी
B) नर्मदा दरी (भ्रंश)
C) गोदावरी दरी
D) कृष्णा दरी
उत्तर: B) नर्मदा दरी (भ्रंश)
प्रश्न १०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) अरावली – राजस्थान-गुजरात-दिल्ली दिशेने
B) अरावली – fold पर्वत, खूप झिजलेले
C) अरावली – हिमालयाइतके उंच
D) गुरु शिखर – अरावलीतील उंच शिखर (माऊंट आबू)
उत्तर: C) अरावली – हिमालयाइतके उंच
स्पष्टीकरण: अरावली कमी उंचीचे, जुने व झिजलेले.
प्रश्न ११
नीलगिरी पर्वत कोणत्या दोन घाटांच्या संगमावर आहेत?
A) अरावली व विंध्य
B) पश्चिम घाट व पूर्व घाट
C) हिमालय व शिवालिक
D) सतपुडा व सह्याद्री
उत्तर: B) पश्चिम घाट व पूर्व घाट
प्रश्न १२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. हिमाद्री – सर्वात आतील व उंच श्रेणी.
2. हिमाचल – मध्य श्रेणी, पर्यटन स्थळे.
3. शिवालिक – सर्वात बाहेरील, कमी उंच.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न १३
छोटा नागपूर पठार कशासाठी प्रसिद्ध आहे?
A) फक्त पर्यटन
B) खनिज संपत्ती (कोळसा, लोह, अभ्रक)
C) वाळवंट
D) हिमनद्या
उत्तर: B) खनिज संपत्ती (कोळसा, लोह, अभ्रक)
प्रश्न १४
खालील जोड्या जुळवा:
| पठार / पर्वत | राज्य / वैशिष्ट्य |
| ---------------- | ------------------------- |
| a) मालवा पठार | 1) झारखंड, खनिज |
| b) छोटा नागपूर | 2) मध्य प्रदेश |
| c) मेघालय पठार | 3) पूर्व, आर्द्र |
| d) दख्खन पठार | 4) त्रिकोणी, बेसाल्ट |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न १५
सतपुडा पर्वतातील प्रसिद्ध शिखर / भाग कोणता?
A) गुरु शिखर
B) धूपगड (पचमढी जवळ)
C) कंचनजंगा
D) अनाईमुडी
उत्तर: B) धूपगड (पचमढी जवळ)
प्रश्न १६
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) पश्चिम घाट – अरबी समुद्राला समांतर
B) पूर्व घाट – बंगालच्या उपसागरास समांतर
C) पश्चिम घाट – पर्जन्य छाया प्रदेश तयार करतो (पूर्वेकडे)
D) पूर्व घाट – पश्चिम घाटाइतके निरंतर
उत्तर: D) पूर्व घाट – पश्चिम घाटाइतके निरंतर
प्रश्न १७
काराकोरम श्रेणी कोठे आहे?
A) दक्षिण भारत
B) जम्मू-काश्मीर / लडाख (उत्तर)
C) केरळ
D) राजस्थान
उत्तर: B) जम्मू-काश्मीर / लडाख (उत्तर)
स्पष्टीकरण: काराकोरम – K2 (गॉडविन ऑस्टिन) जगातील दुसरे उंच शिखर.
प्रश्न १८
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. दख्खन पठार – गोदावरी, कृष्णा, कावेरी अपवाह.
2. पश्चिम घाट – अनेक नद्यांचा उगम (गोदावरी, कृष्णा).
3. पूर्व घाट – मुख्यतः उपनद्या व खंडित प्रवाह.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न १९
माऊंट आबू कोणत्या पर्वत श्रेणीत आहे?
A) हिमालय
B) अरावली
C) सह्याद्री
D) सतपुडा
उत्तर: B) अरावली
प्रश्न २०
खालील जोड्या जुळवा:
| घाट / पास | जोडणारे प्रदेश / मार्ग |
| ---------------- | --------------------------- |
| a) थाल घाट | 1) मुंबई-पुणे |
| b) भोर घाट | 2) मुंबई-नाशिक |
| c) पाल घाट | 3) केरळ-तमिळनाडू |
| d) सेनकोट्टा | 4) केरळ-तमिळनाडू |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
स्पष्टीकरण: थाल घाट = मुंबई-नाशिक; भोर घाट = मुंबई-पुणे.
प्रश्न २१
हिमालयाची रुंदी व लांबी सुमारे किती?
A) रुंदी ५० किमी, लांबी ५०० किमी
B) रुंदी १५०–४०० किमी, लांबी ~२५०० किमी
C) रुंदी १० किमी, लांबी १०० किमी
D) रुंदी १००० किमी, लांबी ५०० किमी
उत्तर: B) रुंदी १५०–४०० किमी, लांबी ~२५०० किमी
प्रश्न २२
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) डेक्कन ट्रॅप – ज्वालामुखीय बेसाल्ट
B) महाराष्ट्र – काळी माती (रेगुर) यामुळे
C) डेक्कन ट्रॅप – फक्त राजस्थान
D) लाव्हा स्तरांमुळे पठारी स्वरूप
उत्तर: C) डेक्कन ट्रॅप – फक्त राजस्थान
स्पष्टीकरण: डेक्कन ट्रॅप – महाराष्ट्र, म.प्र., गुजरात, कर्नाटक इ.
प्रश्न २३
पूर्व घाटातील महत्त्वाचे शिखर / भाग कोणते?
A) अनाईमुडी
B) महेंद्रगिरि / अरामकोंडा
C) कळसूबाई
D) गुरु शिखर
उत्तर: B) महेंद्रगिरि / अरामकोंडा
प्रश्न २४
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. सह्याद्री – उत्तर-दक्षिण दिशेने.
2. विंध्य-सतपुडा – पूर्व-पश्चिम.
3. अरावली – दक्षिण-पश्चिम ते उत्तर-पूर्व.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न २५
बघेलखंड व बुंदेलखंड पठार कोणत्या प्रदेशात आहेत?
A) दक्षिण भारत
B) मध्य भारत (म.प्र./उ.प्र.)
C) पूर्वोत्तर
D) राजस्थान फक्त
उत्तर: B) मध्य भारत (म.प्र./उ.प्र.)
प्रश्न २६
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) कंचनजंगा – भारत सर्वोच्च शिखर
B) K2 – भारत/पाक नियंत्रित काराकोरम
C) एव्हरेस्ट – पूर्णपणे भारतात
D) नंदादेवी – उत्तराखंड
उत्तर: C) एव्हरेस्ट – पूर्णपणे भारतात
स्पष्टीकरण: एव्हरेस्ट = नेपाळ-चीन.
प्रश्न २७
पश्चिम घाट UNESCO विश्व वारसा स्थळ म्हणून का ओळखले जाते?
A) फक्त उंची
B) जैवविविधता, सदाहरित वन, स्थानिक प्रजाती
C) फक्त खनिजे
D) फक्त वाळवंट
उत्तर: B) जैवविविधता, सदाहरित वन, स्थानिक प्रजाती
प्रश्न २८
खालील जोड्या जुळवा:
| स्थान / शिखर | पर्वत श्रेणी |
| ---------------- | ------------------------ |
| a) गुरु शिखर | 1) पश्चिम घाट |
| b) अनाईमुडी | 2) अरावली |
| c) धूपगड | 3) सतपुडा |
| d) कळसूबाई | 4) सह्याद्री (महाराष्ट्र) |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न २९
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) सह्याद्री – पूर्व घाट
B) सह्याद्री – पश्चिम घाट; अरावली – सर्वात जुने; कळसूबाई – महाराष्ट्र सर्वोच्च
C) विंध्य – हिमालय श्रेणी
D) सतपुडा – केरळ
उत्तर: B) सह्याद्री – पश्चिम घाट; अरावली – सर्वात जुने; कळसूबाई – महाराष्ट्र सर्वोच्च
प्रश्न ३०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. हिमालय – नवीन fold; अरावली – सर्वात जुने
2. पश्चिम घाट = सह्याद्री (उंच, निरंतर); पूर्व घाट = खंडित
3. दख्खन पठार – ३००–६०० मी, बेसाल्ट, पश्चिम उंच
4. कळसूबाई – महाराष्ट्र; अनाईमुडी – पश्चिम घाट सर्वोच्च; कंचनजंगा – भारत सर्वोच्च
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण: सर्व चार बरोबर – पर्वत, घाट, पठार सारांश.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- हिमालय – हिमाद्री, हिमाचल, शिवालिक | नवीन fold
- अरावली – सर्वात जुने | गुरु शिखर (माऊंट आबू)
- पश्चिम घाट = सह्याद्री | अनाईमुडी सर्वोच्च | कळसूबाई – महाराष्ट्र
- पूर्व घाट – खंडित | नीलगिरी संगम
- दख्खन – ३००–६०० मी, डेक्कन ट्रॅप (बेसाल्ट)
- विंध्य-सतपुडा – नर्मदा भ्रंश दरी | छोटा नागपूर – खनिज
- थाल घाट – मुंबई-नाशिक | भोर घाट – मुंबई-पुणे
