सामाजिक व आर्थिक जागृती (१८८५-१९४७) | भाग 3 – कामगार व शेतकरी चळवळी
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. AITUC ची स्थापना १९२० मध्ये मुंबईत झाली.
2. लाला लजपत राय हे पहिले अध्यक्ष होते.
3. AITUC फक्त कम्युनिस्टांनी स्थापन केली.
वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
AITUC – अखिल भारतीय कामगार संघटना काँग्रेस, ३१ ऑक्टोबर १९२०. विविध विचारसरणीचे नेते. विधान ३ चुकीचे. MPSC AITUC येते.
प्रश्न २
चंपारण सत्याग्रह (१९१७) कशाशी संबंधित होता?
A) कामगार वेतन
B) नील (Indigo) उत्पादक शेतकरी व तिनकठिया पद्धत
C) करमाफी फक्त
D) मंदिर प्रवेश
उत्तर: B) नील (Indigo) उत्पादक शेतकरी व तिनकठिया पद्धत
स्पष्टीकरण:
बिहार, चंपारण – युरोपियन नील उत्पादकांविरुद्ध; गांधींचा पहिला भारतातील सत्याग्रह. MPSC चंपारण येते.
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा:
| चळवळ / संस्था | वर्ष / नेता |
| ----------------- | ------------------------ |
| a) AITUC | 1) १९१८, गांधी |
| b) चंपारण | 2) १९२०, लजपत राय |
| c) खेडा | 3) १९१७, गांधी |
| d) बारडोली | 4) १९२८, सरदार पटेल |
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-1, d-4
प्रश्न ४
खेडा सत्याग्रह (१९१८) मुख्य मागणी काय होती?
A) जमीन मालकी
B) दुष्काळात महसूल माफी / सूट
C) फक्त वेतनवाढ
D) कारखाना बंद
उत्तर: B) दुष्काळात महसूल माफी / सूट
स्पष्टीकरण:
गुजरात, खेडा – पीक अपयश; करमाफी. गांधी व पटेल. MPSC खेडा येते.
प्रश्न ५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) बारडोली सत्याग्रह – १९२८
B) बारडोली – महसूल वाढ विरोध
C) सरदार पटेल यांना ‘सरदार’ उपाधी बारडोलीनंतर
D) बारडोली – १९१७, चंपारणसोबत
उत्तर: D) बारडोली – १९१७, चंपारणसोबत
स्पष्टीकरण:
बारडोली = १९२८, गुजरात. चंपारण = १९१७. MPSC वर्ष फरक येतो.
प्रश्न ६
अहमदाबाद मिल मजदूर सत्याग्रह (१९१८) कशासाठी?
A) शेतकरी कर
B) मिल कामगार – प्लेग भत्ता / वेतनवाढ
C) नील उत्पादक
D) राष्ट्रीय शिक्षण
उत्तर: B) मिल कामगार – प्लेग भत्ता / वेतनवाढ
स्पष्टीकरण:
गांधी – अहमदाबाद टेक्सटाइल मजदूर; उपोषण. MPSC कामगार सत्याग्रह येतो.
प्रश्न ७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. चंपारण – गांधींचा पहिला भारतातील सत्याग्रह.
2. खेडा व अहमदाबाद – १९१८.
3. बारडोली – १९२८, पूर्ण यशस्वी.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
स्पष्टीकरण:
तीनही बरोबर. बारडोलीत करवाढ मागे घेतली. MPSC क्रम-वर्ष येते.
प्रश्न ८
खालील जोड्या जुळवा:
| सत्याग्रह | विषय / प्रदेश |
| -------------- | ------------------------ |
| a) चंपारण | 1) महसूल वाढ, गुजरात |
| b) खेडा | 2) नील, बिहार |
| c) बारडोली | 3) दुष्काळ-करमाफी, गुजरात |
| d) अहमदाबाद | 4) मिल मजदूर वेतन |
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-1, d-4
प्रश्न ९
AITUC च्या स्थापनेमागील मुख्य उद्देश काय होता?
A) फक्त राजकीय सत्ता
B) कामगारांचे हक्क, वेतन, कामाच्या परिस्थिती सुधारणा
C) फक्त शेतकरी
D) फक्त विदेशी माल बहिष्कार
उत्तर: B) कामगारांचे हक्क, वेतन, कामाच्या परिस्थिती सुधारणा
स्पष्टीकरण:
औद्योगिक कामगार संघटना; आर्थिक व सामाजिक हक्क. MPSC AITUC उद्देश येतो.
प्रश्न १०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) गांधी – चंपारण, खेडा, अहमदाबाद
B) पटेल – बारडोली
C) चंपारण – १९२८
D) बारडोलीनंतर पटेल = सरदार
उत्तर: C) चंपारण – १९२८
स्पष्टीकरण:
चंपारण = १९१७; बारडोली = १९२८. MPSC वर्ष चुकणे तपासते.
प्रश्न ११
‘तिनकठिया’ पद्धत कशाशी संबंधित होती?
A) कामगार वेतन
B) चंपारण – जमिनीच्या ठराविक भागात नील लागवड बंधनकारक
C) कर आकारणी
D) शिक्षण
उत्तर: B) चंपारण – जमिनीच्या ठराविक भागात नील लागवड बंधनकारक
स्पष्टीकरण:
३/२० भाग जमिनीवर नील – शेतकऱ्यांचे शोषण. MPSC तिनकठिया येते.
प्रश्न १२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. कामगार चळवळीने औद्योगिक कामगारांना संघटित केले.
2. शेतकरी सत्याग्रहांनी ग्रामीण जनतेला चळवळीत आणले.
3. दोन्ही चळवळी फक्त शहरी होत्या.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
शेतकरी चळवळी ग्रामीण; कामगार औद्योगिक. विधान ३ चुकीचे. MPSC प्रभाव येतो.
प्रश्न १३
बारडोली सत्याग्रहाचे नेतृत्व कोणी केले?
A) महात्मा गांधी थेट
B) वल्लभभाई पटेल
C) जवाहरलाल नेहरू
D) लाला लजपत राय
उत्तर: B) वल्लभभाई पटेल
स्पष्टीकरण:
पटेल – बारडोली; यशानंतर ‘सरदार’ उपाधी. गांधी मार्गदर्शन. MPSC नेता-चळवळ येते.
प्रश्न १४
खालील जोड्या जुळवा:
| वर्ष | घटना |
| ------ | ------------------------- |
| a) १९१७ | 1) AITUC |
| b) १९१८ | 2) चंपारण |
| c) १९२० | 3) खेडा व अहमदाबाद |
| d) १९२८ | 4) बारडोली |
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-1, d-4
प्रश्न १५
कामगार चळवळीला राष्ट्रीय चळवळीशी जोडण्यात कोणाचा वाटा महत्त्वाचा?
A) फक्त ब्रिटिश अधिकारी
B) राष्ट्रवादी नेते व समाजवादी/कम्युनिस्ट कार्यकर्ते
C) फक्त राजे-महाराजे
D) कोणीही नाही
उत्तर: B) राष्ट्रवादी नेते व समाजवादी/कम्युनिस्ट कार्यकर्ते
स्पष्टीकरण:
AITUC व इतर संघटना – राष्ट्रीय व वर्गीय हक्क एकत्र. MPSC जोडणी येते.
प्रश्न १६
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) चंपारण – नील शेतकरी
B) खेडा – करमाफी
C) बारडोली – महसूल वाढ विरोध
D) चंपारण – मिल मजदूर वेतन
उत्तर: D) चंपारण – मिल मजदूर वेतन
स्पष्टीकरण:
मिल मजदूर = अहमदाबाद १९१८. चंपारण = नील शेतकरी. MPSC विषय चुकणे तपासते.
प्रश्न १७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. शेतकरी सत्याग्रहांनी गांधींच्या नेतृत्वाला बळ दिले.
2. कामगार संघटनांनी आर्थिक हक्कांची जागृती केली.
3. दोन्ही चळवळी स्वातंत्र्य संग्रामाच्या सामाजिक-आर्थिक पायाभरणी होत्या.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न १८
AITUC ची स्थापना कोणत्या शहरात झाली?
A) कलकत्ता
B) दिल्ली
C) मुंबई
D) मद्रास
उत्तर: C) मुंबई
स्पष्टीकरण:
३१ ऑक्टोबर १९२०, मुंबई. MPSC स्थळ-वर्ष येते.
प्रश्न १९
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) चंपारण – १९२८, पटेल
B) बारडोली – १९२८, पटेल; चंपारण – १९१७, गांधी
C) AITUC – १९१७
D) खेडा – १९२०
उत्तर: B) बारडोली – १९२८, पटेल; चंपारण – १९१७, गांधी
प्रश्न २०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. AITUC – १९२०, मुंबई, लजपत राय
2. चंपारण १९१७ (नील); खेडा व अहमदाबाद १९१८
3. बारडोली १९२८ – पटेल, महसूल वाढ विरोध, ‘सरदार’ उपाधी
4. कामगार + शेतकरी चळवळी = आर्थिक-सामाजिक जागृती
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण:
सर्व चार बरोबर – कामगार व शेतकरी चळवळी सारांश. MPSC ‘सर्व बरोबर’ प्रकार येतो.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- AITUC – १९२०, मुंबई, लाला लजपत राय
- चंपारण – १९१७, नील, तिनकठिया, गांधी
- खेडा – १९१८, करमाफी | अहमदाबाद – १९१८, मिल मजदूर
- बारडोली – १९२८, पटेल, महसूल वाढ, ‘सरदार’
- शेतकरी + कामगार = आर्थिक-सामाजिक जागृतीचा पाया
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: