सामाजिक व आर्थिक जागृती (१८८५-१९४७) | भाग 6 – अवघड तुलना व मिश्र प्रश्न
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. ड्रेन थिअरी – नौरोजी; स्वदेशी – १९०५ नंतर.
2. AITUC – १९२०; बारडोली – १९२८.
3. सत्यशोधक – १८८५; काँग्रेस – १८७३.
वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
सत्यशोधक = **१८७३**, काँग्रेस = **१८८५**. विधान ३ उलटे-चुकीचे. MPSC वर्ष फरक तपासतो.
प्रश्न २
खालीलपैकी कोणती जोडी **चुकीची** आहे?
A) चंपारण – १९१७ – नील – गांधी
B) बारडोली – १९२८ – पटेल – महसूल
C) AITUC – १९२० – लजपत राय
D) खेडा – १९२८ – नील – पटेल
उत्तर: D) खेडा – १९२८ – नील – पटेल
स्पष्टीकरण:
खेडा = १९१८, करमाफी, गांधी/पटेल; नील = चंपारण. D पूर्ण चुकीची. MPSC जोडी चुकणे येते.
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा (अवघड):
| व्यक्ति / घटना | योगदानाचा प्रकार |
| ---------------------- | ----------------------------- |
| a) नौरोजी | 1) सामाजिक – स्त्री-शूद्र |
| b) फुले | 2) आर्थिक – ड्रेन थिअरी |
| c) गांधी | 3) रचनात्मक – खादी, हरिजन |
| d) आंबेडकर | 4) दलित हक्क + राज्यघटना |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ४
मवाळ व जहाल गटांच्या आर्थिक-सामाजिक दृष्टिकोनाबाबत कोणते बरोबर?
A) दोन्ही गट पूर्णपणे आर्थिक मुद्दे नाकारत
B) मवाळ – आर्थिक टीका + संवैधानिक; जहाल – स्वदेशी-बहिष्कार + स्वराज्य
C) जहाल – फक्त आर्थिक, राजकारण नाही
D) मवाळ – फक्त हिंसा
उत्तर: B) मवाळ – आर्थिक टीका + संवैधानिक; जहाल – स्वदेशी-बहिष्कार + स्वराज्य
स्पष्टीकरण:
दोघांनी जागृतीस हातभार; पद्धती वेगळ्या. MPSC तुलना येते.
प्रश्न ५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) हरिजन सेवक संघ – गांधी, १९३२
B) सत्यशोधक – फुले, १८७३
C) सर्वंट्स ऑफ इंडिया – गोखले, १९०५
D) हरिजन सेवक संघ – आंबेडकर, १९२७
उत्तर: D) हरिजन सेवक संघ – आंबेडकर, १९२७
स्पष्टीकरण:
हरिजन सेवक संघ = गांधी १९३२; चवदार तळे = आंबेडकर १९२७. MPSC संस्था-व्यक्ति चुकणे.
प्रश्न ६
खालील क्रमांकातील योग्य कालक्रम कोणता?
1. सत्यशोधक समाज
2. काँग्रेस स्थापना
3. बंगाल विभागणी / स्वदेशी
4. AITUC
A) 1-2-3-4
B) 2-1-3-4
C) 1-3-2-4
D) 2-3-1-4
उत्तर: A) 1-2-3-4
स्पष्टीकरण:
१८७३ → १८८५ → १९०५ → १९२०. MPSC कालक्रम येतो.
प्रश्न ७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. ड्रेन थिअरीने आर्थिक शोषणाचे बौद्धिक आधार दिले.
2. स्वदेशीने व्यावहारिक आर्थिक प्रतिकार केला.
3. रचनात्मक कार्यक्रमाने ग्रामस्तरावर पर्याय उभा केला.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
स्पष्टीकरण:
तीनही टप्पे – सैद्धांतिक → चळवळ → रचनात्मक. MPSC विकासक्रम येतो.
प्रश्न ८
खालील जोड्या जुळवा (वर्ष – घटना):
| वर्ष | घटना |
| ------ | ----------------------------- |
| a) १९०५ | 1) बारडोली / हरिजन सेवक संघ जवळ |
| b) १९१७ | 2) बंगाल विभागणी, स्वदेशी |
| c) १९२० | 3) चंपारण |
| d) १९२८ | 4) AITUC |
A) a-2, b-3, c-4, d-1
B) a-1, b-2, c-3, d-4
C) a-2, b-4, c-3, d-1
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-4, d-1
स्पष्टीकरण:
१९२८ = बारडोली; १९३२ = हरिजन (जवळच्या काळातील). मुख्य: १९०५-स्वदेशी, १९१७-चंपारण, १९२०-AITUC, १९२८-बारडोली.
प्रश्न ९
फुले व आंबेडकर यांच्यातील साम्य कोणते?
A) दोघेही मवाळ गटात
B) जातिविषमता विरोध, शिक्षण, दलित/शूद्र उद्धार
C) दोघेही फक्त आर्थिक ड्रेन थिअरी
D) दोघेही सशस्त्र क्रांतीवादी
उत्तर: B) जातिविषमता विरोध, शिक्षण, दलित/शूद्र उद्धार
स्पष्टीकरण:
सामाजिक न्याय परंपरा. MPSC तुलना साम्य येते.
प्रश्न १०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) गांधी – विकेंद्रित ग्रामोद्योग
B) नौरोजी – ड्रेन थिअरी
C) आंबेडकर – Independent Labour Party १९३६
D) गांधी – मोठ्या यंत्रोद्योगाचे पूर्ण समर्थन
उत्तर: D) गांधी – मोठ्या यंत्रोद्योगाचे पूर्ण समर्थन
स्पष्टीकरण:
गांधी ग्रामोद्योग प्राधान्य. MPSC विचार फरक येतो.
प्रश्न ११
खालीलपैकी कोणता क्रम **चुकीचा** आहे?
A) चंपारण → खेडा → अहमदाबाद → बारडोली
B) १९१७ → १९१८ → १९१८ → १९२८
C) नील → करमाफी → मिल मजदूर → महसूल वाढ
D) बारडोली → चंपारण → खेडा
उत्तर: D) बारडोली → चंपारण → खेडा
स्पष्टीकरण:
कालक्रम उलट. योग्य: चंपारण १९१७ → खेडा/अहमदाबाद १९१८ → बारडोली १९२८.
प्रश्न १२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. स्वदेशी = बहिष्कार + देशी उद्योग + राष्ट्रीय शिक्षण.
2. रचनात्मक कार्यक्रम = खादी + अस्पृश्यता + ग्रामोद्योग.
3. दोन्ही आर्थिक-सामाजिक जागृतीचे भाग.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न १३
‘लाल-बाल-पाल’ कोणत्या चळवळीशी अधिक संबंधित?
A) फक्त रचनात्मक कार्यक्रम
B) स्वदेशी-बहिष्कार व जहाल राष्ट्रवाद
C) फक्त सत्यशोधक
D) फक्त AITUC
उत्तर: B) स्वदेशी-बहिष्कार व जहाल राष्ट्रवाद
स्पष्टीकरण:
लजपत राय, टिळक, बिपिनचंद्र पाल. MPSC गट-चळवळ येते.
प्रश्न १४
खालील जोड्या जुळवा (संस्था – संस्थापक/वर्ष):
| संस्था | संबंधित |
| ----------------------- | -------------------------- |
| a) सत्यशोधक | 1) १९२०, लजपत राय |
| b) AITUC | 2) १८७३, फुले |
| c) सर्वंट्स ऑफ इंडिया | 3) १९०५, गोखले |
| d) हरिजन सेवक संघ | 4) १९३२, गांधी |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न १५
आर्थिक जागृतीच्या टप्प्यांचा योग्य क्रम कोणता?
A) रचनात्मक → ड्रेन → स्वदेशी
B) ड्रेन थिअरी → स्वदेशी-बहिष्कार → रचनात्मक (खादी-ग्रामोद्योग)
C) स्वदेशी → ड्रेन → AITUC
D) फक्त ड्रेन
उत्तर: B) ड्रेन थिअरी → स्वदेशी-बहिष्कार → रचनात्मक (खादी-ग्रामोद्योग)
स्पष्टीकरण:
सैद्धांतिक टीका → जनचळवळ → पर्यायी अर्थव्यवस्था. MPSC टप्पे येतात.
प्रश्न १६
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) गोखले – गांधींचे राजनीतिक गुरु
B) फुले – सावित्रीबाई यांच्यासोबत स्त्री शिक्षण
C) आंबेडकर – फक्त १९४७ नंतर सक्रिय
D) आंबेडकर – १९२०च्या दशकापासून सक्रिय
उत्तर: C) आंबेडकर – फक्त १९४७ नंतर सक्रिय
स्पष्टीकरण:
आंबेडकर १९१९–२० पासून (मूकनायक, चवदार, गोलमेज). MPSC कालावधी येतो.
प्रश्न १७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. शेतकरी चळवळी – चंपारण, खेडा, बारडोली.
2. कामगार – AITUC, अहमदाबाद मिल.
3. सामाजिक – फुले, आंबेडकर, रानडे, गोखले.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न १८
खालीलपैकी **सर्वात अचूक** विधान कोणते?
A) स्वदेशी फक्त बंगालपुरती
B) स्वदेशीने राष्ट्रीय शिक्षण व देशी उद्योगांना चालना दिली
C) ड्रेन थिअरी गांधींनी मांडली
D) बारडोली १९१७ मध्ये झाली
उत्तर: B) स्वदेशीने राष्ट्रीय शिक्षण व देशी उद्योगांना चालना दिली
प्रश्न १९
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) तिनकठिया – बारडोली
B) तिनकठिया – चंपारण, नील लागवड बंधन
C) तिनकठिया – AITUC
D) तिनकठिया – खादी
उत्तर: B) तिनकठिया – चंपारण, नील लागवड बंधन
प्रश्न २०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. १८७३ सत्यशोधक → १८८५ काँग्रेस → १९०५ स्वदेशी → १९२० AITUC
2. ड्रेन (नौरोजी) → स्वदेशी → रचनात्मक (गांधी)
3. फुले-आंबेडकर = सामाजिक न्याय; गोखले-रानडे = सुधारणावादी
4. चंपारण १९१७, बारडोली १९२८, हरिजन सेवक १९३२
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण:
सर्व चार बरोबर – संपूर्ण विषयाची अवघड सारांश पुनरावृत्ती. MPSC ‘सर्व बरोबर’ प्रकार येतो.
📚 झटपट पुनरावलोकन (संपूर्ण मालिका)
- १८७३ – सत्यशोधक | १८८५ – काँग्रेस | १९०५ – स्वदेशी | १९२० – AITUC
- ड्रेन – नौरोजी | स्वदेशी – लाल-बाल-पाल | रचनात्मक – गांधी
- चंपारण १९१७ | खेडा-अहमदाबाद १९१८ | बारडोली १९२८ | हरिजन १९३२
- फुले-सावित्री – शिक्षण | आंबेडकर – दलित हक्क | गोखले – सर्वंट्स
- मवाळ = टीका+संविधान | जहाल = स्वदेशी+स्वराज्य
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: