सामाजिक व आर्थिक जागृती | अवघड तुलना व मिश्र (महाराष्ट्र विशेष) – MPSC 30 प्रश्न (भाग 12)
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. संपूर्ण मालिका + महाराष्ट्र विशेष. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. Drain Theory – दादाभाई नौरोजी.
2. सत्यशोधक समाज – जोतीराव फुले, १८७३.
3. दोन्ही – फक्त धार्मिक चळवळी.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न २
खालीलपैकी कोणती जोडी चुकीची आहे?
A) केसरी – तिलक
B) मुकनायक – आंबेडकर
C) सुधारक – गोखले
D) सुधारक – आगारकर
उत्तर: C) सुधारक – गोखले
स्पष्टीकरण: सुधारक = आगारकर; गोखले = Servants of India.
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा (अवघड):
| व्यक्ती / संस्था | वर्ष / योगदान |
| -------------------- | -------------------------- |
| a) सत्यशोधक समाज | 1) १९०५ |
| b) Servants of India | 2) १८७३ |
| c) हरिजन सेवक संघ | 3) १९३२ |
| d) AITUC | 4) १९२० |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ४
चंपारण्य व बारडोली तुलना – योग्य विधान?
A) दोन्ही १९१७
B) चंपारण्य १९१७ (नील, गांधी); बारडोली १९२८ (महसूल, पटेल)
C) बारडोली – नील
D) चंपारण्य – पटेल
उत्तर: B) चंपारण्य १९१७ (नील, गांधी); बारडोली १९२८ (महसूल, पटेल)
प्रश्न ५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) मवाळ – याचिका | गरम – स्वराज्य
B) सूरत फूट – १९०७
C) तिलक – मवाळ नेते
D) तिलक – गरमदलाचे प्रतीक
उत्तर: C) तिलक – मवाळ नेते
प्रश्न ६
खालील क्रमांकातील योग्य जोडी कोणती?
A) असहकार – १९४२ | भारत छोडो – १९२०
B) असहकार – १९२०; सविनय – १९३०; भारत छोडो – १९४२
C) दांडी – १९२२
D) चौरी-चौरा – १९४२
उत्तर: B) असहकार – १९२०; सविनय – १९३०; भारत छोडो – १९४२
प्रश्न ७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. फुले – स्त्री व अस्पृश्य शिक्षण.
2. आंबेडकर – महाड, कळराम, राज्यघटना.
3. दोघेही – महाराष्ट्रातील सामाजिक सुधारणा परंपरा.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न ८
खालील जोड्या जुळवा:
| वर्तमानपत्र | संबंधित |
| -------------------- | -------------------------- |
| a) केसरी | 1) आंबेडकर |
| b) मुकनायक | 2) तिलक |
| c) सुधारक | 3) आगारकर |
| d) हरिजन | 4) गांधी |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ९
पूना करार व लखनौ करार तुलना – योग्य?
A) दोन्ही १९३२
B) लखनौ १९१६ (काँग्रेस-लीग); पूना १९३२ (गांधी-आंबेडकर)
C) पूना – १९१६
D) लखनौ – दलित
उत्तर: B) लखनौ १९१६ (काँग्रेस-लीग); पूना १९३२ (गांधी-आंबेडकर)
प्रश्न १०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) सावित्रीबाई – पहिली स्त्री शिक्षिका
B) डेक्कन एज्युकेशन सोसायटी – फर्ग्युसन कॉलेज
C) नई तालीम – फुले
D) नई तालीम – गांधी, १९३७
उत्तर: C) नई तालीम – फुले
प्रश्न ११
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. स्वदेशी – १९०५, बंगाल फाळणी.
2. होमरूल – १९१६, तिलक व बेझंट.
3. दोन्ही – महाराष्ट्रात निष्क्रिय.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न १२
खालील जोड्या जुळवा:
| चळवळ / सत्याग्रह | नेता / वर्ष |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) चंपारण्य | 1) १९२८, पटेल |
| b) खेडा | 2) १९१७, गांधी |
| c) बारडोली | 3) १९१८, गांधी |
| d) महाड | 4) १९२७, आंबेडकर |
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-1, d-4
प्रश्न १३
महाराष्ट्रातील प्रति सरकार (भारत छोडो) कुठे प्रसिद्ध?
A) मुंबई फक्त
B) सातारा
C) नागपूर फक्त
D) पुणे फक्त
उत्तर: B) सातारा
प्रश्न १४
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) Drain Theory – आर्थिक जागृती
B) सत्यशोधक – सामाजिक जागृती
C) केसरी – राजकीय जागृती
D) सर्व चळवळी – फक्त एकाच व्यक्तीने चालवल्या
उत्तर: D) सर्व चळवळी – फक्त एकाच व्यक्तीने चालवल्या
प्रश्न १५
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. आंबेडकर – स्वतंत्र मजूर पक्ष १९३६.
2. सावरकर – हिंदू महासभा.
3. दोघेही – काँग्रेस अध्यक्ष होते.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न १६
खालील जोड्या जुळवा:
| घोषवाक्य / घटना | संबंधित |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) स्वराज्य जन्मसिद्ध | 1) १९४२ |
| b) करो या मरो | 2) तिलक |
| c) चौरी-चौरा | 3) १९२२ |
| d) दांडी | 4) १९३० |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न १७
फुले व आंबेडकर तुलना – योग्य विधान?
A) दोन्ही २०वे शतक
B) फुले – १९वे शतक, सत्यशोधक; आंबेडकर – २०वे, दलित चळवळ व घटना
C) आंबेडकर – गुलामगिरी
D) फुले – राज्यघटना
उत्तर: B) फुले – १९वे शतक, सत्यशोधक; आंबेडकर – २०वे, दलित चळवळ व घटना
प्रश्न १८
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) मवाळ – गोखले | गरम – तिलक
B) सूरत १९०७ | लखनौ १९१६
C) होमरूल – १९४२
D) होमरूल – १९१६
उत्तर: C) होमरूल – १९४२
प्रश्न १९
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. महाराष्ट्र – सामाजिक सुधारणा + गरमदल + दलित चळवळींचे केंद्र.
2. फुले → रानडे-आगारकर → गोखले → तिलक → आंबेडकर परंपरा.
3. सर्व प्रवाह – एकच पद्धत व उद्दिष्ट.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न २०
खालील जोड्या जुळवा:
| संस्था / चळवळ | संस्थापक / नेता |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) सत्यशोधक | 1) गोखले |
| b) Servants of India | 2) फुले |
| c) हरिजन सेवक संघ | 3) गांधी |
| d) स्वतंत्र मजूर पक्ष | 4) आंबेडकर |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न २१
खालीलपैकी सर्वात अचूक जोडी कोणती?
A) केसरी – १९२० | मुकनायक – १८८१
B) केसरी – १८८१; मुकनायक – १९२०; बहिष्कृत भारत – आंबेडकर
C) सुधारक – तिलक
D) मराठा – आंबेडकर
उत्तर: B) केसरी – १८८१; मुकनायक – १९२०; बहिष्कृत भारत – आंबेडकर
प्रश्न २२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. रचनात्मक कार्यक्रम – खादी, हरिजन, नई तालीम.
2. पूना करार – १९३२.
3. वर्धा योजना – १९३७.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न २३
खालील जोड्या जुळवा:
| घटना | वर्ष |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) बंगाल फाळणी | 1) १९२२ |
| b) सूरत फूट | 2) १९०५ |
| c) चौरी-चौरा | 3) १९०७ |
| d) भारत छोडो | 4) १९४२ |
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-1, d-4
प्रश्न २४
महाराष्ट्रातील जागृतीचे मुख्य स्तंभ कोणते?
A) फक्त राजकीय
B) सामाजिक (फुले-आंबेडकर) + राजकीय (तिलक) + शैक्षणिक + पत्रकारिता
C) फक्त धार्मिक
D) फक्त आर्थिक
उत्तर: B) सामाजिक (फुले-आंबेडकर) + राजकीय (तिलक) + शैक्षणिक + पत्रकारिता
प्रश्न २५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) गांधी – असहकार, सविनय, भारत छोडो
B) तिलक – होमरूल, केसरी
C) आंबेडकर – फक्त काँग्रेस नेते
D) आंबेडकर – स्वतंत्र राजकीय चळवळ
उत्तर: C) आंबेडकर – फक्त काँग्रेस नेते
प्रश्न २६
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. Drain Theory + स्वदेशी = आर्थिक जागृती.
2. सत्यशोधक + दलित चळवळ = सामाजिक जागृती.
3. केसरी + राष्ट्रीय चळवळ = राजकीय जागृती.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न २७
खालील जोड्या जुळवा:
| नेता | मुख्य वारसा |
| ------------------- | -------------------------- |
| a) फुले | 1) राज्यघटना, दलित हक्क |
| b) आंबेडकर | 2) सत्यशोधक, स्त्री शिक्षण |
| c) तिलक | 3) स्वराज्य, केसरी |
| d) गांधी | 4) अहिंसा, जनआंदोलन |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न २८
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) चंपारण्य – १९२८ | बारडोली – १९१७
B) चंपारण्य – १९१७; बारडोली – १९२८; महाड – १९२७; दांडी – १९३०
C) सातारा प्रति सरकार – १९२०
D) पूना करार – १९१६
उत्तर: B) चंपारण्य – १९१७; बारडोली – १९२८; महाड – १९२७; दांडी – १९३०
प्रश्न २९
खालीलपैकी पूर्णपणे योग्य विधान कोणते?
A) महाराष्ट्र – फक्त गरमदल केंद्र, सामाजिक चळवळ नाही
B) महाराष्ट्र – फुले (सामाजिक) + तिलक (राजकीय) + आंबेडकर (दलित) + पत्रकारिता = बहुआयामी जागृती केंद्र
C) सर्व चळवळी – फक्त मुंबईपुरत्या
D) शिक्षण चळवळ – फक्त ब्रिटिश
उत्तर: B) महाराष्ट्र – फुले (सामाजिक) + तिलक (राजकीय) + आंबेडकर (दलित) + पत्रकारिता = बहुआयामी जागृती केंद्र
प्रश्न ३०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. Drain Theory (नौरोजी) + सत्यशोधक (फुले १८७३) + केसरी (तिलक १८८१)
2. मवाळ-गरम → सूरत १९०७ → लखनौ १९१६ → असहकार १९२० → सविनय १९३० → भारत छोडो १९४२
3. आंबेडकर – महाड १९२७, स्वतंत्र मजूर पक्ष १९३६; सातारा प्रति सरकार १९४२
4. महाराष्ट्र = सामाजिक + आर्थिक + राजकीय + शैक्षणिक जागृतींचे एकात्मिक केंद्र
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण: सर्व चार बरोबर – संपूर्ण मालिका + महाराष्ट्र विशेष सारांश.
📚 संपूर्ण मालिका झटपट पुनरावलोकन (भाग १–१२) – महाराष्ट्र विशेष
- आर्थिक: Drain Theory – दादाभाई नौरोजी
- सामाजिक: फुले (सत्यशोधक १८७३, सावित्रीबाई), रानडे, आगारकर, आंबेडकर (महाड, कळराम)
- पत्रे: केसरी-मराठा (तिलक), सुधारक (आगारकर), मुकनायक (आंबेडकर)
- शिक्षण: फुले दांपत्य, डेक्कन एज्युकेशन, नई तालीम
- राजकीय: तिलक (गरम, होमरूल), गांधी चळवळी, सातारा प्रति सरकार
- समकालीन: मुस्लिम लीग, हिंदू महासभा, स्वतंत्र मजूर पक्ष
- महाराष्ट्र = बहुआयामी जागृतींचे अग्रणी केंद्र
