सामाजिक व आर्थिक जागृती (१८८५-१९४७) | MPSC साठी 20 अवघड प्रश्न
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. दादाभाई नौरोजी यांनी ‘ड्रेन थिअरी’ मांडली.
2. ‘Poverty and Un-British Rule in India’ हे त्यांचे पुस्तक आहे.
3. ड्रेन थिअरी फक्त सामाजिक सुधारणांशी संबंधित होती.
वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
ड्रेन थिअरी = भारतातून ब्रिटनकडे संपत्तीचा निचरा. आर्थिक शोषणाचे विश्लेषण. विधान ३ चुकीचे. MPSC आर्थिक जागृती येते.
प्रश्न २
स्वदेशी चळवळ मुख्यतः कोणत्या घटनेनंतर जोरदार झाली?
A) १८५७ चा उठाव
B) १९०५ ची बंगाल विभागणी
C) १९१९ चे जलियाँवाला बाग
D) १९४२ चा भारत छोडो
उत्तर: B) १९०५ ची बंगाल विभागणी
स्पष्टीकरण:
१९०५ नंतर स्वदेशी-बहिष्कार चळवळ; राष्ट्रीय शिक्षण, स्वदेशी उद्योग. MPSC स्वदेशी-वर्ष येते.
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा:
| व्यक्ति / संस्था | योगदान / वर्ष |
| ------------------------- | -------------------------- |
| a) दादाभाई नौरोजी | 1) १९२०, कामगार संघटना |
| b) AITUC | 2) ड्रेन थिअरी |
| c) रमेशचंद्र दत्त | 3) आर्थिक इतिहास लेखन |
| d) महात्मा फुले | 4) सत्यशोधक, स्त्री शिक्षण |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ४
अखिल भारतीय कामगार संघटना काँग्रेस (AITUC) स्थापना केव्हा झाली?
A) १९१९
B) १९२०
C) १९२९
D) १९४७
उत्तर: B) १९२०
स्पष्टीकरण:
AITUC – ३१ ऑक्टोबर १९२०, मुंबई. लाला लजपत राय पहिले अध्यक्ष. MPSC कामगार चळवळ येते.
प्रश्न ५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) गोपाल कृष्ण गोखले – सर्वंट्स ऑफ इंडिया सोसायटी
B) गोखले – मवाळ गट, आर्थिक सुधारणा
C) टिळक – केवळ आर्थिक मुद्दे, राजकारण नाही
D) टिळक – स्वराज्य + सामाजिक जागृती
उत्तर: C) टिळक – केवळ आर्थिक मुद्दे, राजकारण नाही
स्पष्टीकरण:
टिळक – राजकीय स्वराज्य प्रमुख; गणेशोत्सव, शिवजयंती द्वारे जागृती. MPSC मवाळ-जहाल फरक येतो.
प्रश्न ६
‘सर्वंट्स ऑफ इंडिया सोसायटी’ कोणी स्थापन केली?
A) महात्मा गांधी
B) गोपाल कृष्ण गोखले
C) दादाभाई नौरोजी
D) फिरोजशाह मेहता
उत्तर: B) गोपाल कृष्ण गोखले
स्पष्टीकरण:
१९०५ – गोखले; सामाजिक सेवा, शिक्षण, सुधारणा. MPSC संस्था-व्यक्ति येते.
प्रश्न ७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. गांधींचा रचनात्मक कार्यक्रम – खादी, ग्रामोद्योग, अस्पृश्यता निवारण.
2. चंपारण सत्याग्रह – नील उत्पादक शेतकरी.
3. खेडा सत्याग्रह – करमाफी, शेतकरी.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
स्पष्टीकरण:
तीनही बरोबर. गांधी – सामाजिक-आर्थिक जागृती + सत्याग्रह. MPSC गांधी कार्यक्रम येतो.
प्रश्न ८
खालील जोड्या जुळवा:
| चळवळ / घटना | वर्ष / संबंधित |
| ---------------------- | ------------------------ |
| a) स्वदेशी | 1) १९१७ |
| b) चंपारण | 2) १९०५ नंतर |
| c) AITUC | 3) १९२० |
| d) बारडोली सत्याग्रह | 4) १९२८, शेतकरी |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ९
रमेशचंद्र दत्त यांचे मुख्य योगदान कोणते?
A) फक्त राजकीय चळवळ
B) भारतीय आर्थिक इतिहास व ब्रिटिश आर्थिक धोरणाचे टीकात्मक विश्लेषण
C) फक्त शिक्षण
D) फक्त कामगार संघटना
उत्तर: B) भारतीय आर्थिक इतिहास व ब्रिटिश आर्थिक धोरणाचे टीकात्मक विश्लेषण
स्पष्टीकरण:
Economic History of India – ड्रेन, जमीन महसूल, उद्योग नासधूस. MPSC आर्थिक विचारवंत येतात.
प्रश्न १०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) डॉ. आंबेडकर – दलित उद्धार, शिक्षण, राजकीय हक्क
B) आंबेडकर – स्वतंत्र मजदूर पक्ष (१९३६)
C) आंबेडकर – फक्त धार्मिक सुधारणा, अर्थव्यवस्था नाही
D) आंबेडकर – महार वतन, चवदार तळे, काळाराम मंदिर
उत्तर: C) आंबेडकर – फक्त धार्मिक सुधारणा, अर्थव्यवस्था नाही
स्पष्टीकरण:
आंबेडकर – सामाजिक + आर्थिक + राजकीय हक्क (श्रम, शिक्षण, जमीन). MPSC आंबेडकर योगदान येते.
प्रश्न ११
बारडोली सत्याग्रह (१९२८) कशाशी संबंधित होता?
A) कामगार वेतन
B) शेतकरी – महसूल वाढ विरोध, सरदार पटेल
C) फक्त खादी
D) मंदिर प्रवेश
उत्तर: B) शेतकरी – महसूल वाढ विरोध, सरदार पटेल
स्पष्टीकरण:
गुजरात, बारडोली – करवाढ रद्द. पटेल = सरदार उपाधी. MPSC शेतकरी चळवळ येते.
प्रश्न १२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. मवाळ गट – संवैधानिक मार्ग, आर्थिक टीका.
2. जहाल गट – स्वराज्य, स्वदेशी, बहिष्कार.
3. दोन्ही गटांनी सामाजिक-आर्थिक जागृतीस हातभार लावला.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न १३
‘इंडियन नॅशनल सोशल कॉन्फरन्स’ कोणी चालवली?
A) महात्मा गांधी
B) एम. जी. रानडे / न्यायमूर्ती रानडे
C) टिळक
D) आंबेडकर
उत्तर: B) एम. जी. रानडे / न्यायमूर्ती रानडे
स्पष्टीकरण:
सोशल कॉन्फरन्स – सामाजिक सुधारणा (जाति, स्त्री, विधवा). काँग्रेस अधिवेशनासोबत. MPSC सामाजिक संस्था येते.
प्रश्न १४
खालील जोड्या जुळवा:
| सुधारक / नेता | क्षेत्र / योगदान |
| -------------------- | -------------------------- |
| a) ज्योतिबा फुले | 1) दलित, घटनेचे शिल्पकार |
| b) डॉ. आंबेडकर | 2) सत्यशोधक, स्त्री शिक्षण |
| c) सावित्रीबाई फुले | 3) पहिल्या महिला शिक्षिका |
| d) गोखले | 4) सर्वंट्स ऑफ इंडिया |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न १५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) स्वदेशी = देशी वस्तू वापर
B) बहिष्कार = विदेशी वस्तू नाकारणे
C) स्वदेशी फक्त बंगालपुरती मर्यादित राहिली
D) स्वदेशीने राष्ट्रीय शिक्षण व उद्योगांना चालना
उत्तर: C) स्वदेशी फक्त बंगालपुरती मर्यादित राहिली
स्पष्टीकरण:
स्वदेशी महाराष्ट्र, पंजाब, दक्षिण भारतातही पसरली. MPSC स्वदेशी प्रभाव येतो.
प्रश्न १६
गांधींच्या रचनात्मक कार्यक्रमात कोणते समाविष्ट **नव्हते**?
A) खादी व ग्रामोद्योग
B) अस्पृश्यता निवारण
C) हिंदू-मुस्लिम एकता
D) पूर्ण औद्योगिकीकरण (मोठे कारखाने)
उत्तर: D) पूर्ण औद्योगिकीकरण (मोठे कारखाने)
स्पष्टीकरण:
गांधी – विकेंद्रित ग्रामोद्योग, खादी; मोठ्या यंत्रोद्योगावर भर नव्हता. MPSC रचनात्मक कार्यक्रम येतो.
प्रश्न १७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. ड्रेन थिअरी – नौरोजी, दत्त, रानडे इत्यादी.
2. आर्थिक शोषण हे राष्ट्रीय चळवळीचे महत्त्वाचे कारण बनले.
3. ब्रिटिशांनी ड्रेन थिअरी स्वीकारली व सुधारणा केल्या.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
ब्रिटिशांनी स्वीकारले नाही; चळवळीला बौद्धिक आधार मिळाला. विधान ३ चुकीचे.
प्रश्न १८
‘होमरूल लीग’ च्या काळात सामाजिक-आर्थिक जागृती कशी झाली?
A) फक्त राजकीय मागण्या
B) स्वराज्य + स्थानिक स्वराज्य, शिक्षण, सामाजिक सुधारणा प्रसार
C) फक्त सशस्त्र उठाव
D) फक्त कामगार संप
उत्तर: B) स्वराज्य + स्थानिक स्वराज्य, शिक्षण, सामाजिक सुधारणा प्रसार
स्पष्टीकरण:
टिळक व अॅनी बेझंट – होमरूल; जनजागृती. MPSC होमरूल प्रभाव येतो.
प्रश्न १९
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) AITUC – १९४७, गांधी
B) AITUC – १९२०, लाला लजपत राय पहिले अध्यक्ष
C) बारडोली – १९०५, टिळक
D) ड्रेन थिअरी – गांधी
उत्तर: B) AITUC – १९२०, लाला लजपत राय पहिले अध्यक्ष
प्रश्न २०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. ड्रेन थिअरी – नौरोजी; स्वदेशी – १९०५ नंतर
2. AITUC १९२०; बारडोली १९२८; चंपारण १९१७
3. गोखले – सर्वंट्स ऑफ इंडिया; गांधी – रचनात्मक कार्यक्रम
4. फुले-आंबेडकर – सामाजिक समानता; आर्थिक हक्कही
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण:
सर्व चार बरोबर – १८८५-१९४७ सामाजिक व आर्थिक जागृती सारांश. MPSC ‘सर्व बरोबर’ प्रकार येतो.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- ड्रेन थिअरी – दादाभाई नौरोजी, रमेशचंद्र दत्त
- स्वदेशी – १९०५ बंगाल विभागणी नंतर
- AITUC – १९२०, लाला लजपत राय
- गोखले – सर्वंट्स ऑफ इंडिया (१९०५)
- गांधी – चंपारण १९१७, खेडा, बारडोली १९२८, खादी-ग्रामोद्योग
- फुले-आंबेडकर – सामाजिक + आर्थिक उद्धार
- मवाळ – आर्थिक टीका; जहाल – स्वराज्य+स्वदेशी
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: