छत्रपती शिवाजी महाराज | MPSC साठी 20 महत्त्वाचे प्रश्न व उत्तरे (मराठी) - भाग १
सूचना: प्रत्येक प्रश्न स्वतः सोडवा. नंतर उत्तर व स्पष्टीकरण वाचा.
प्रश्न १
छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म कोठे झाला?
A) रायगड
B) शिवनेरी
C) प्रतापगड
D) सिंहगड
उत्तर: B) शिवनेरी
स्पष्टीकरण:
छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म १९ फेब्रुवारी १६३० रोजी शिवनेरी किल्ल्यावर (जुन्नर, पुणे जिल्हा) झाला. आई जिजाबाई आणि वडील शहाजीराजे भोसले. MPSC परीक्षेत जन्मस्थळ आणि तारीख वारंवार विचारली जाते. शिवनेरी किल्ला पुणे जिल्ह्यात आहे. विद्यार्थ्यांनी जन्मस्थळ, तारीख आणि आई-वडिलांची नावे लक्षात ठेवावीत.
प्रश्न २
शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक कोठे झाला?
A) शिवनेरी
B) रायगड
C) प्रतापगड
D) राजगड
उत्तर: B) रायगड
स्पष्टीकरण:
शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक ६ जून १६७४ रोजी रायगड किल्ल्यावर झाला. यावेळी त्यांना ‘छत्रपती’ ही पदवी मिळाली. MPSC मध्ये राज्याभिषेकाचे स्थळ आणि तारीख विचारली जाते. रायगड हे स्वराज्याचे राजधानीचे ठिकाण होते. विद्यार्थ्यांनी तारीख आणि स्थळ लक्षात ठेवावे.
प्रश्न ३
शिवाजी महाराजांचे गुरु कोण होते?
A) समर्थ रामदास
B) तुकाराम महाराज
C) एकनाथ महाराज
D) ज्ञानेश्वर महाराज
उत्तर: A) समर्थ रामदास
स्पष्टीकरण:
समर्थ रामदास स्वामी हे शिवाजी महाराजांचे आध्यात्मिक गुरु होते. त्यांनी शिवाजी महाराजांना स्वराज्य स्थापनेसाठी प्रेरणा दिली. MPSC परीक्षेत गुरु-शिष्य संबंधाचे प्रश्न येतात. समर्थ रामदास हे दासबोध ग्रंथाचे लेखक आहेत. विद्यार्थ्यांनी गुरुचे नाव लक्षात ठेवावे.
प्रश्न ४
अफझलखानाचा वध कोठे झाला?
A) रायगड
B) प्रतापगड
C) सिंहगड
D) पन्हाळा
उत्तर: B) प्रतापगड
स्पष्टीकरण:
अफझलखानाचा वध १० नोव्हेंबर १६५९ रोजी प्रतापगड किल्ल्याजवळ झाला. शिवाजी महाराजांनी वाघनखाने अफझलखानाला ठार केले. MPSC मध्ये ही घटना आणि स्थळ वारंवार विचारले जाते. प्रतापगड सातारा जिल्ह्यात आहे. विद्यार्थ्यांनी तारीख आणि स्थळ लक्षात ठेवावे.
प्रश्न ५
शिवाजी महाराजांनी कोणत्या किल्ल्यावरून स्वराज्याची मुहूर्तमेढ रोवली?
A) तोरणा
B) रायगड
C) राजगड
D) सिंहगड
उत्तर: A) तोरणा
स्पष्टीकरण:
शिवाजी महाराजांनी १६४६ मध्ये तोरणा किल्ला जिंकून स्वराज्याची मुहूर्तमेढ रोवली. हा पहिला जिंकलेला किल्ला मानला जातो. MPSC परीक्षेत पहिल्या किल्ल्याचे प्रश्न येतात. तोरणा किल्ल्याला प्रसिद्धगड असेही म्हणतात. विद्यार्थ्यांनी तोरणा किल्ला लक्षात ठेवावा.
प्रश्न ६
शिवाजी महाराजांच्या आईचे नाव काय होते?
A) ताराराणी
B) जिजाबाई
C) येसूबाई
D) सोयराबाई
उत्तर: B) जिजाबाई
स्पष्टीकरण:
शिवाजी महाराजांच्या आईचे नाव जिजाबाई होते. त्यांनी शिवाजी महाराजांना स्वातंत्र्य आणि धर्मरक्षणाची शिकवण दिली. MPSC मध्ये कौटुंबिक माहितीचे प्रश्न येतात. जिजाबाईंना जिजाऊ म्हणूनही ओळखले जाते. विद्यार्थ्यांनी आईचे नाव लक्षात ठेवावे.
प्रश्न ७
शिवाजी महाराजांच्या वडिलांचे नाव काय होते?
A) शहाजीराजे भोसले
B) संभाजीराजे
C) राजाराम महाराज
D) व्यंकोजीराजे
उत्तर: A) शहाजीराजे भोसले
स्पष्टीकरण:
शिवाजी महाराजांच्या वडिलांचे नाव शहाजीराजे भोसले होते. ते निजामशाही आणि आदिलशाही दरबारात Sardar होते. MPSC परीक्षेत वडिलांचे नाव विचारले जाते. विद्यार्थ्यांनी शहाजीराजे आणि जिजाबाई ही नावे लक्षात ठेवावीत.
प्रश्न ८
शिवाजी महाराजांनी आग्र्याहून पलायन केल्याची घटना कोणत्या वर्षी घडली?
A) १६६५
B) १६६६
C) १६७०
D) १६७४
उत्तर: B) १६६६
स्पष्टीकरण:
शिवाजी महाराजांनी १६६६ मध्ये आग्र्याहून पलायन केले. औरंगजेबाने त्यांना आग्र्यात कैद केले होते. मिठाईच्या पेट्यांमधून पलायन केल्याची प्रसिद्ध घटना आहे. MPSC मध्ये ही घटना आणि वर्ष विचारले जाते. विद्यार्थ्यांनी वर्ष लक्षात ठेवावे.
प्रश्न ९
शिवाजी महाराजांचे सैन्य कोणत्या पद्धतीने लढत असे?
A) गनिमी कावा
B) खुली लढाई
C) किल्लेदार पद्धत
D) घोडदळ पद्धत
उत्तर: A) गनिमी कावा
स्पष्टीकरण:
शिवाजी महाराजांनी गनिमी कावा (Guerrilla Warfare) ही युद्धपद्धती वापरली. पर्वतीय प्रदेशात ही पद्धत अत्यंत प्रभावी होती. MPSC परीक्षेत युद्धपद्धतीचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी गनिमी कावा ही संकल्पना लक्षात ठेवावी.
प्रश्न १०
शिवाजी महाराजांनी कोणत्या किल्ल्याला राजधानी बनवले?
A) शिवनेरी
B) रायगड
C) प्रतापगड
D) तोरणा
उत्तर: B) रायगड
स्पष्टीकरण:
शिवाजी महाराजांनी रायगड किल्ल्याला स्वराज्याची राजधानी बनवले. राज्याभिषेकही येथेच झाला. MPSC मध्ये राजधानीचे प्रश्न येतात. रायगड रायगड जिल्ह्यात आहे. विद्यार्थ्यांनी रायगड राजधानी असल्याचे लक्षात ठेवावे.
प्रश्न ११
शिवाजी महाराजांच्या अष्टप्रधान मंडळात कोणते पद नव्हते?
A) पेशवा
B) अमात्य
C) सेनापती
D) प्रधानमंत्री
उत्तर: D) प्रधानमंत्री
स्पष्टीकरण:
शिवाजी महाराजांच्या अष्टप्रधान मंडळात पेशवा, अमात्य, सचिव, मंत्री, सेनापती, सुमंत, न्यायाधीश आणि पंडितराव हे आठ पद होते. प्रधानमंत्री हे आधुनिक पद आहे. MPSC मध्ये अष्टप्रधान मंडळाचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी आठ पदे लक्षात ठेवावीत.
प्रश्न १२
शिवाजी महाराजांनी सुरत लुटण्याची घटना कोणत्या वर्षी घडली?
A) १६६४
B) १६७०
C) दोन्ही वेळा
D) १६७४
उत्तर: C) दोन्ही वेळा
स्पष्टीकरण:
शिवाजी महाराजांनी सुरत दोन वेळा लुटली – १६६४ आणि १६७० मध्ये. सुरत हे मोघलांचे श्रीमंत व्यापारी शहर होते. MPSC परीक्षेत सुरत मोहिमेचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी दोन्ही वर्षे लक्षात ठेवावीत.
प्रश्न १३
शिवाजी महाराजांच्या मृत्यूची तारीख कोणती?
A) ३ एप्रिल १६८०
B) ६ जून १६७४
C) १९ फेब्रुवारी १६३०
D) १० नोव्हेंबर १६५९
उत्तर: A) ३ एप्रिल १६८०
स्पष्टीकरण:
छत्रपती शिवाजी महाराजांचे निधन ३ एप्रिल १६८० रोजी रायगड किल्ल्यावर झाले. MPSC मध्ये मृत्यू तारीख आणि स्थळ विचारले जाते. विद्यार्थ्यांनी तारीख लक्षात ठेवावी. त्यानंतर संभाजी महाराज गादीवर आले.
प्रश्न १४
शिवाजी महाराजांनी कोणत्या नौदलाला प्रोत्साहन दिले?
A) मराठा नौदल
B) आदिलशाही नौदल
C) मोघल नौदल
D) पोर्तुगीज नौदल
उत्तर: A) मराठा नौदल
स्पष्टीकरण:
शिवाजी महाराजांनी मराठा नौदलाची स्थापना केली आणि किनारपट्टी सुरक्षा मजबूत केली. सिंधुदुर्ग किल्ला नौदलासाठी महत्त्वाचा होता. MPSC परीक्षेत नौदलाचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी शिवाजी महाराजांचे नौदल विषयक योगदान लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १५
पुरंदरचा तह कोणत्या वर्षी झाला?
A) १६६५
B) १६६६
C) १६७०
D) १६७४
उत्तर: A) १६६५
स्पष्टीकरण:
पुरंदरचा तह १६६५ मध्ये शिवाजी महाराज आणि जयसिंग यांच्यात झाला. या तहानुसार शिवाजी महाराजांनी काही किल्ले मोघलांकडे दिले. MPSC मध्ये तहांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी वर्ष आणि परिणाम लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १६
शिवाजी महाराजांनी कोणत्या किल्ल्याला ‘गिरिदुर्ग’ म्हटले?
A) रायगड
B) राजगड
C) सिंहगड
D) प्रतापगड
उत्तर: B) राजगड
स्पष्टीकरण:
राजगड किल्ल्याला शिवाजी महाराजांनी विशेष महत्त्व दिले. काही काळ हा किल्ला राजधानी होता. MPSC परीक्षेत किल्ल्यांच्या नावांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी राजगड आणि रायगड यातील फरक लक्षात ठेवावा.
प्रश्न १७
शिवाजी महाराजांच्या पत्नीचे नाव काय होते?
A) जिजाबाई
B) सईबाई
C) ताराराणी
D) येसूबाई
उत्तर: B) सईबाई
स्पष्टीकरण:
शिवाजी महाराजांच्या पहिल्या पत्नीचे नाव सईबाई होते. संभाजी महाराजांची आई सईबाई होत्या. MPSC मध्ये कौटुंबिक माहितीचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी सईबाईंचे नाव लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १८
शिवाजी महाराजांनी कोणत्या वर्षी छत्रपती पदवी स्वीकारली?
A) १६६४
B) १६७४
C) १६८०
D) १६५९
उत्तर: B) १६७४
स्पष्टीकरण:
शिवाजी महाराजांनी ६ जून १६७४ रोजी रायगडवर राज्याभिषेक करून छत्रपती पदवी स्वीकारली. MPSC परीक्षेत ही तारीख अत्यंत महत्त्वाची आहे. विद्यार्थ्यांनी वर्ष आणि स्थळ लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १९
शिवाजी महाराजांच्या प्रशासनात ‘पेशवा’ पद कशासाठी होते?
A) सेनापती
B) प्रधानमंत्री
C) न्यायाधीश
D) कोषाध्यक्ष
उत्तर: B) प्रधानमंत्री
स्पष्टीकरण:
अष्टप्रधान मंडळात पेशवा हे पद प्रधानमंत्र्यासारखे होते. पेशवा राजकारण आणि प्रशासन पाहत असे. MPSC मध्ये अष्टप्रधान मंडळातील पदांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी पेशवा पद लक्षात ठेवावे.
प्रश्न २०
शिवाजी महाराजांनी स्वराज्य स्थापनेसाठी कोणते ब्रीदवाक्य वापरले?
A) जय भवानी
B) हर हर महादेव
C) दोन्ही
D) वंदे मातरम्
उत्तर: C) दोन्ही
स्पष्टीकरण:
शिवाजी महाराजांच्या सैन्यात “जय भवानी” आणि “हर हर महादेव” हे ब्रीदवाक्य वापरले जात होते. MPSC परीक्षेत ब्रीदवाक्यांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी हे दोन्ही नारे लक्षात ठेवावेत. स्वराज्य स्थापनेत धर्म आणि स्वातंत्र्य यांना महत्त्व होते.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- जन्म – १९ फेब्रुवारी १६३०, शिवनेरी
- राज्याभिषेक – ६ जून १६७४, रायगड
- गुरु – समर्थ रामदास
- अफझलखान वध – प्रतापगड, १६५९
- पहिला किल्ला – तोरणा
- आई – जिजाबाई | वडील – शहाजीराजे
- निधन – ३ एप्रिल १६८०
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: