पर्यावरणीय आपत्ती | MPSC 30 अवघड प्रश्न (भाग 10)
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. पर्यावरणीय आपत्ती = नैसर्गिक किंवा मानवी कारणांनी पर्यावरण व जीवन धोक्यात.
2. पूर, दुष्काळ, चक्रीवादळ, भूकंप – मुख्य प्रकार.
3. सर्व आपत्ती फक्त मानवी कारणांनी होतात.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: नैसर्गिक + मानवी (औद्योगिक, वननाश) दोन्ही कारणे.
प्रश्न २
भारतात पूर येण्याचे मुख्य कारण कोणते?
A) फक्त दुष्काळ
B) अतिवृष्टी, नदी उद्रेक, बांध फुटणे, जलनिचरा अभाव
C) फक्त हिमवृष्टी
D) फक्त वाळवंट
उत्तर: B) अतिवृष्टी, नदी उद्रेक, बांध फुटणे, जलनिचरा अभाव
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा:
| आपत्ती | मुख्य प्रदेश / कारण |
| --------------- | ---------------------------- |
| a) पूर | 1) राजस्थान, मराठवाडा |
| b) दुष्काळ | 2) बिहार, आसाम, गंगा मैदान |
| c) चक्रीवादळ | 3) पूर्व किनारा, बंगाल उपसागर |
| d) भूस्खलन | 4) हिमालय, पश्चिम घाट |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ४
दुष्काळ कशामुळे होतो?
A) जास्त पाऊस
B) दीर्घकाळ पावसाचा अभाव / अनियमित मान्सून
C) फक्त पूर
D) फक्त भूकंप
उत्तर: B) दीर्घकाळ पावसाचा अभाव / अनियमित मान्सून
प्रश्न ५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) मराठवाडा – दुष्काळप्रवण
B) बिहार – पूरप्रवण
C) राजस्थान – नेहमी पूर
D) थार – दुष्काळ/शुष्क
उत्तर: C) राजस्थान – नेहमी पूर
स्पष्टीकरण: राजस्थान मुख्यतः शुष्क/दुष्काळप्रवण.
प्रश्न ६
चक्रीवादळ (Cyclone) मुख्यतः कोणत्या समुद्रात तयार होतात?
A) फक्त अटलांटिक
B) बंगालचा उपसागर व अरबी समुद्र
C) फक्त आर्क्टिक
D) फक्त कैस्पियन
उत्तर: B) बंगालचा उपसागर व अरबी समुद्र
स्पष्टीकरण: बंगाल उपसागर – जास्त वारंवारता.
प्रश्न ७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. चक्रीवादळ – कमी दाबाचे केंद्र, तीव्र वारे, पाऊस.
2. पूर्व किनारा – जास्त बळी.
3. चक्रीवादळ फक्त हिवाळ्यात येतात.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: मुख्यतः प्री-मॉनसून व पोस्ट-मॉनसून (एप्रिल-मे, ऑक्टो-नोव्हें).
प्रश्न ८
खालील जोड्या जुळवा:
| आपत्ती / घटना | उदाहरण / प्रदेश |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) भोपाळ गॅस | 1) २००४, त्सुनामी |
| b) उत्तराखंड पूर | 2) १९८४, औद्योगिक |
| c) हिंद महासागर | 3) २०१३, केदारनाथ |
| d) फानी / अम्फान | 4) चक्रीवादळ, ओडिशा-बंगाल |
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-1, d-4
प्रश्न ९
भोपाळ गॅस दुर्घटना केव्हा व कशाशी संबंधित?
A) २००१, भूकंप
B) १९८४, युनियन कार्बाइड (MIC गॅस)
C) २०१३, पूर
D) १९९९, चक्रीवादळ
उत्तर: B) १९८४, युनियन कार्बाइड (MIC गॅस)
प्रश्न १०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) भूकंप – टेक्टोनिक प्लेट हालचाल
B) हिमालयीन प्रदेश – भूकंपप्रवण
C) दख्खन पठार – सर्वाधिक भूकंप
D) रichter स्केल – तीव्रता मोजणी
उत्तर: C) दख्खन पठार – सर्वाधिक भूकंप
स्पष्टीकरण: हिमालय व उत्तर-पूर्व जास्त सक्रिय.
प्रश्न ११
भूस्खलन (Landslide) मुख्यतः कोठे होते?
A) मैदानी प्रदेश फक्त
B) उतार, हिमालय, पश्चिम घाट – पाऊस/वननाशाने
C) फक्त वाळवंट
D) फक्त समुद्रतळ
उत्तर: B) उतार, हिमालय, पश्चिम घाट – पाऊस/वननाशाने
प्रश्न १२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. वननाश – पूर व भूस्खलन वाढवते.
2. अनियोजित बांधकाम – आपत्ती तीव्र करते.
3. पर्यावरणीय आपत्ती – फक्त निसर्ग, मानवी भूमिका शून्य.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न १३
खालील जोड्या जुळवा:
| आपत्ती व्यवस्थापन स्तर | संस्था / कार्य |
| ---------------------- | -------------------------- |
| a) राष्ट्रीय | 1) SDMA |
| b) राज्य | 2) NDMA |
| c) जिल्हा | 3) DDMA |
| d) पूर्व सूचना | 4) IMD, INCOIS |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
स्पष्टीकरण: NDMA = National Disaster Management Authority.
प्रश्न १४
NDMA ची स्थापना कोणत्या कायद्यानुसार?
A) १९५६
B) Disaster Management Act २००५
C) १९७२
D) २०१५
उत्तर: B) Disaster Management Act २००५
प्रश्न १५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) IMD – हवामान व चक्रीवादळ पूर्व सूचना
B) INCOIS – त्सुनामी पूर्व सूचना
C) NDMA – फक्त पूर, इतर आपत्ती नाही
D) NDMA – सर्व आपत्ती व्यवस्थापन धोरण
उत्तर: C) NDMA – फक्त पूर, इतर आपत्ती नाही
प्रश्न १६
सुनामी (Tsunami) कशामुळे होते?
A) फक्त पाऊस
B) समुद्राखालील भूकंप / ज्वालामुखी / भूस्खलन
C) फक्त वाऱ्या
D) फक्त भरती
उत्तर: B) समुद्राखालील भूकंप / ज्वालामुखी / भूस्खलन
प्रश्न १७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. २००४ हिंद महासागर सुनामी – भारतात तमिळनाडू, अंडमान प्रभावित.
2. पूर्व सूचना प्रणाली आता सुधारली.
3. सुनामी – फक्त अटलांटिकमध्ये होते.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न १८
खालील जोड्या जुळवा:
| आपत्ती | मुख्य परिणाम / उपाय |
| ----------------- | -------------------------- |
| a) पूर | 1) पेयजल, स्थलांतर, राहत्या |
| b) दुष्काळ | 2) पिके नास, पाणीटंचाई |
| c) चक्रीवादळ | 3) वारे, पाऊस, समुद्र वाढ |
| d) भूकंप | 4) इमारती कोसळणे, जीवितहानी |
A) a-1, b-2, c-3, d-4
B) a-2, b-1, c-4, d-3
C) a-1, b-3, c-2, d-4
D) a-4, b-2, c-1, d-3
उत्तर: A) a-1, b-2, c-3, d-4
प्रश्न १९
औद्योगिक आपत्तींचे उदाहरण कोणते?
A) फक्त पाऊस
B) भोपाळ गॅस, तेल गळती, रासायनिक स्फोट
C) फक्त भूकंप
D) फक्त हिमवृष्टी
उत्तर: B) भोपाळ गॅस, तेल गळती, रासायनिक स्फोट
प्रश्न २०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) आपत्ती व्यवस्थापन – पूर्वतयारी, प्रतिसाद, पुनर्प्राप्ती
B) पूर्व सूचना – जीवितहानी कमी करते
C) आपत्ती = फक्त नंतर मदत, तयारी नको
D) सामुदायिक सहभाग महत्त्वाचा
उत्तर: C) आपत्ती = फक्त नंतर मदत, तयारी नको
स्पष्टीकरण: Prevention + Preparedness + Response + Recovery.
प्रश्न २१
महाराष्ट्रातील मुख्य आपत्ती कोणत्या?
A) फक्त हिमवृष्टी
B) दुष्काळ (मराठवाडा), पूर, भूस्खलन (घाट), औद्योगिक
C) फक्त ज्वालामुखी
D) फक्त त्सुनामी रोज
उत्तर: B) दुष्काळ (मराठवाडा), पूर, भूस्खलन (घाट), औद्योगिक
प्रश्न २२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. हवामान बदल – तीव्र पूर, दुष्काळ, चक्रीवादळ वाढवतो.
2. वननाश व अनियोजित विकास – आपत्ती तीव्रता वाढ.
3. पर्यावरण संधारण – आपत्ती जोखीम कमी करते.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न २३
खालील जोड्या जुळवा:
| संस्था / प्रणाली | कार्य |
| -------------------- | -------------------------- |
| a) NDMA | 1) त्सुनामी पूर्व सूचना |
| b) IMD | 2) राष्ट्रीय आपत्ती धोरण |
| c) INCOIS | 3) हवामान, चक्रीवादळ |
| d) NDRF | 4) बचाव व प्रतिसाद दल |
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-1, d-4
प्रश्न २४
‘ड्राउट कोड’ किंवा दुष्काळ व्यवस्थापन कशाशी संबंधित?
A) फक्त पूर
B) पाणी, चारा, रोजगार, पीक विमा, स्थलांतर व्यवस्थापन
C) फक्त भूकंप
D) फक्त चक्रीवादळ
उत्तर: B) पाणी, चारा, रोजगार, पीक विमा, स्थलांतर व्यवस्थापन
प्रश्न २५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) केदारनाथ २०१३ – पूर व भूस्खलन
B) ओडिशा १९९९ – सुपर साइक्लोन
C) भोपाळ – नैसर्गिक भूकंप
D) भोपाळ – औद्योगिक गॅस दुर्घटना
उत्तर: C) भोपाळ – नैसर्गिक भूकंप
प्रश्न २६
आपत्ती जोखीम कमी करण्याचे उपाय कोणते?
A) फक्त मदत वाटप
B) पूर्व सूचना, मजबूत इमारती, वन संधारण, नियोजन, जनजागृती
C) फक्त स्थलांतर कायमचे
D) फक्त उद्योग बंद
उत्तर: B) पूर्व सूचना, मजबूत इमारती, वन संधारण, नियोजन, जनजागृती
प्रश्न २७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. NDRF – National Disaster Response Force.
2. राज्य स्तरावर SDRF.
3. आपत्ती व्यवस्थापन – फक्त लष्कर, नागरिक भूमिका नाही.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न २८
खालील जोड्या जुळवा:
| आपत्ती | मुख्य जोखीम प्रदेश |
| ----------------- | -------------------------- |
| a) पूर | 1) मराठवाडा, राजस्थान |
| b) दुष्काळ | 2) बिहार, आसाम, गंगा |
| c) चक्रीवादळ | 3) ओडिशा, आंध्र, तमिळनाडू |
| d) भूस्खलन | 4) उत्तराखंड, हिमाचल, घाट |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न २९
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) भोपाळ – २०१३ | NDMA – १९५६
B) भोपाळ – १९८४; NDMA – Disaster Management Act २००५; २००४ – सुनामी
C) केदारनाथ – चक्रीवादळ
D) दुष्काळ – नेहमी पूर्व किनारा
उत्तर: B) भोपाळ – १९८४; NDMA – Disaster Management Act २००५; २००४ – सुनामी
प्रश्न ३०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. पूर – अतिवृष्टी/नदी; दुष्काळ – पावसाभाव; चक्रीवादळ – बंगाल उपसागर
2. भूकंप – प्लेट; भूस्खलन – उतार+पाऊस; सुनामी – समुद्राखालील भूकंप
3. भोपाळ १९८४; केदारनाथ २०१३; २००४ सुनामी | NDMA, IMD, NDRF
4. पूर्व सूचना + संधारण + नियोजन + सामुदायिक सहभाग = जोखीम कमी
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण: सर्व चार बरोबर – पर्यावरणीय आपत्ती सारांश.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- पूर – बिहार, आसाम, गंगा | दुष्काळ – मराठवाडा, राजस्थान
- चक्रीवादळ – बंगाल उपसागर, पूर्व किनारा | भूस्खलन – हिमालय, घाट
- भोपाळ १९८४ (MIC) | केदारनाथ २०१३ | सुनामी २००४
- NDMA – २००५ कायदा | IMD – हवामान | INCOIS – त्सुनामी | NDRF – बचाव
- हवामान बदल + वननाश = आपत्ती तीव्रता वाढ
- पूर्वतयारी + पूर्व सूचना + पुनर्प्राप्ती = व्यवस्थापन
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: