विविध प्रदूषणे | MPSC 30 अवघड प्रश्न (भाग 9)
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. प्रदूषण = हानिकारक पदार्थ पर्यावरणात मिसळणे.
2. वायू, जल, मृदा, ध्वनी – मुख्य प्रकार.
3. प्रदूषण फक्त उद्योगांमुळे होते, वाहतुकीचा भाग नाही.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: वाहतूक, शेती, घरगुती स्रोतही प्रदूषण करतात.
प्रश्न २
वायू प्रदूषणाचे मुख्य स्रोत कोणते?
A) फक्त जंगले
B) वाहने, उद्योग, कोळसा वीज केंद्र, जळण
C) फक्त पाऊस
D) फक्त समुद्र
उत्तर: B) वाहने, उद्योग, कोळसा वीज केंद्र, जळण
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा:
| प्रदूषण प्रकार | मुख्य स्रोत / परिणाम |
| ------------------ | ---------------------------- |
| a) वायू | 1) कारखाने, शेती रसायने |
| b) जल | 2) वाहने, उद्योग, धूर |
| c) मृदा | 3) सांडपाणी, औद्योगिक प्रवाह |
| d) ध्वनी | 4) वाहतूक, उद्योग, बांधकाम |
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-1, d-4
प्रश्न ४
PM 2.5 व PM 10 कशाशी संबंधित?
A) ध्वनी प्रदूषण
B) वायू प्रदूषण (सूक्ष्म कण)
C) फक्त जल प्रदूषण
D) फक्त मृदा
उत्तर: B) वायू प्रदूषण (सूक्ष्म कण)
स्पष्टीकरण: Particulate Matter – श्वसनास अत्यंत हानिकारक.
प्रश्न ५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) SO₂, NO₂, CO – वायू प्रदूषक
B) ओझोन (जमिनीलगत) – प्रदूषक असू शकतो
C) ऑक्सिजन – मुख्य वायू प्रदूषक
D) लीड व बेंझिन – हानिकारक
उत्तर: C) ऑक्सिजन – मुख्य वायू प्रदूषक
प्रश्न ६
जल प्रदूषणाचे मुख्य स्रोत कोणते?
A) फक्त पाऊस
B) सांडपाणी, औद्योगिक प्रवाह, शेती रसायने, प्लास्टिक
C) फक्त हिमनद्या
D) फक्त समुद्री लाटा
उत्तर: B) सांडपाणी, औद्योगिक प्रवाह, शेती रसायने, प्लास्टिक
प्रश्न ७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. युट्रोफिकेशन – पोषक द्रव्ये वाढून पाण्यातील ऑक्सिजन घट.
2. शेतीतील नायट्रेट/फॉस्फेट – युट्रोफिकेशनस मदत.
3. युट्रोफिकेशन – पाणी अधिक शुद्ध करते.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: युट्रोफिकेशन → शैवाल वाढ → ऑक्सिजन घट → जलचर मृत्यु.
प्रश्न ८
खालील जोड्या जुळवा:
| प्रदूषक / समस्या | संबंधित |
| ------------------- | -------------------------- |
| a) BOD | 1) सूक्ष्म कण वायू |
| b) PM 2.5 | 2) जल प्रदूषण मोजणी |
| c) युट्रोफिकेशन | 3) पोषक द्रव्ये, शैाल |
| d) अॅसिड रेन | 4) SO₂, NO₂ |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
स्पष्टीकरण: BOD = Biological Oxygen Demand.
प्रश्न ९
अॅसिड रेन (Acid Rain) कशामुळे होते?
A) फक्त ऑक्सिजन
B) SO₂ व NO₂ वायू + पाऊस
C) फक्त कार्बन डायऑक्साइड
D) फक्त धूलिकण
उत्तर: B) SO₂ व NO₂ वायू + पाऊस
प्रश्न १०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) गंगा व यमुना – प्रदूषणाच्या समस्या
B) औद्योगिक सांडपाणी – जल प्रदूषण
C) स्वच्छ नदी = BOD खूप जास्त
D) STP (Sewage Treatment Plant) – उपचार आवश्यक
उत्तर: C) स्वच्छ नदी = BOD खूप जास्त
स्पष्टीकरण: स्वच्छ पाणी = **कमी** BOD.
प्रश्न ११
मृदा प्रदूषणाचे मुख्य कारण कोणते?
A) फक्त पाऊस
B) रासायनिक खते, कीटकनाशके, औद्योगिक कचरा, प्लास्टिक
C) फक्त सेंद्रिय खत
D) फक्त वृक्ष लागवड
उत्तर: B) रासायनिक खते, कीटकनाशके, औद्योगिक कचरा, प्लास्टिक
प्रश्न १२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. प्लास्टिक – जैवविघटनशील नाही (बहुतेक).
2. मायक्रोप्लास्टिक – जल व अन्न साखळीत प्रवेश.
3. प्लास्टिक जाळणे – पूर्णपणे सुरक्षित.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: प्लास्टिक जाळणे → विषारी वायू.
प्रश्न १३
खालील जोड्या जुळवा:
| प्रदूषण | आरोग्य / पर्यावरण परिणाम |
| ------------------- | -------------------------- |
| a) वायू (PM) | 1) कर्णबधिरता, तणाव |
| b) जल | 2) श्वसन रोग, दमा |
| c) ध्वनी | 3) पाणीजन्य रोग, कॉलरा |
| d) मृदा | 4) अन्न साखळी, सुपीकता घट |
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-1, d-4
प्रश्न १४
ध्वनी प्रदूषणाची मर्यादा (सामान्यतः) दिवसा किती डिसिबल मानली जाते?
A) २०० dB
B) सुमारे ५५ dB (निवासी)
C) १० dB
D) ५०० dB
उत्तर: B) सुमारे ५५ dB (निवासी)
स्पष्टीकरण: CPCB मानके – निवासी ~५५ (दिवस), औद्योगिक जास्त.
प्रश्न १५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) वाहतूक – ध्वनी व वायू प्रदूषण
B) बांधकाम – ध्वनी प्रदूषण
C) ध्वनी प्रदूषण – फक्त कानांना हानी, इतर काही नाही
D) दीर्घकाळ उच्च आवाज – तणाव, रक्तदाब, निद्रा समस्या
उत्तर: C) ध्वनी प्रदूषण – फक्त कानांना हानी, इतर काही नाही
प्रश्न १६
‘स्मॉग’ म्हणजे काय?
A) फक्त पाऊस
B) धूर + धुके (Smoke + Fog), वायू प्रदूषण
C) फक्त बर्फ
D) फक्त वाळू
उत्तर: B) धूर + धुके (Smoke + Fog), वायू प्रदूषण
स्पष्टीकरण: दिल्लीसारख्या शहरांत हिवाळ्यात समस्या.
प्रश्न १७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. CPCB – Central Pollution Control Board.
2. SPCB – राज्य प्रदूषण नियंत्रण मंडळे.
3. प्रदूषण नियंत्रण – फक्त केंद्र, राज्यांची भूमिका नाही.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न १८
खालील जोड्या जुळवा:
| कायदा / संस्था | संबंधित |
| ------------------- | -------------------------- |
| a) Air Act १९८१ | 1) जल प्रदूषण |
| b) Water Act १९७४ | 2) वायू प्रदूषण |
| c) Environment Act १९८६ | 3) व्यापक पर्यावरण |
| d) CPCB | 4) केंद्रीय नियंत्रण |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न १९
ई-कचरा (E-waste) कशाशी संबंधित?
A) फक्त कागद
B) इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे – जड धातू, विषारी पदार्थ
C) फक्त सेंद्रिय कचरा
D) फक्त प्लास्टिक बाटल्या
उत्तर: B) इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे – जड धातू, विषारी पदार्थ
प्रश्न २०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) ई-कचरा – योग्य विघटन/पुनर्चक्रीकरण गरजेचे
B) जड धातू (लेड, मर्क्युरी) – आरोग्यास हानिकारक
C) ई-कचरा उघड्यावर टाकणे – सुरक्षित
D) Extended Producer Responsibility (EPR) – उत्पादक जबाबदारी
उत्तर: C) ई-कचरा उघड्यावर टाकणे – सुरक्षित
प्रश्न २१
ताप विद्युत केंद्रांचे मुख्य प्रदूषण कोणते?
A) फक्त ध्वनी
B) वायू (SO₂, NOₓ, PM) + राख (fly ash)
C) फक्त जल शुद्ध
D) फक्त ऑक्सिजन वाढ
उत्तर: B) वायू (SO₂, NOₓ, PM) + राख (fly ash)
प्रश्न २२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. वाहन उत्सर्जन – CNG/EV कडे वळणे उपाय.
2. औद्योगिक सांडपाणी – उपचारानंतरच सोडणे.
3. प्रदूषण नियंत्रण – फक्त कायदे, जनजागृती नको.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न २३
खालील जोड्या जुळवा:
| उपाय | प्रदूषण प्रकार |
| ------------------- | -------------------------- |
| a) STP / ETP | 1) वायू |
| b) Catalytic Converter | 2) जल |
| c) आवाज अडथळे | 3) ध्वनी |
| d) जैविक शेती | 4) मृदा व जल |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
स्पष्टीकरण: ETP = Effluent Treatment Plant.
प्रश्न २४
दिल्लीतील हिवाळी वायू प्रदूषणाचे मुख्य कारणे कोणती?
A) फक्त समुद्र हवा
B) वाहने, उद्योग, पिकाचे अवशेष जाळणे, कमी वाऱ्याची स्थिती
C) फक्त पाऊस
D) फक्त जंगल
उत्तर: B) वाहने, उद्योग, पिकाचे अवशेष जाळणे, कमी वाऱ्याची स्थिती
प्रश्न २५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) नॅशनल क्लीन एअर प्रोग्राम (NCAP) – वायू गुणवत्ता
B) नमामि गंगे – नदी स्वच्छता
C) प्रदूषण = फक्त सौंदर्य समस्या, आरोग्य नाही
D) प्रदूषण → आरोग्य खर्च व उत्पादकता घट
उत्तर: C) प्रदूषण = फक्त सौंदर्य समस्या, आरोग्य नाही
प्रश्न २६
बायोमॅग्निफिकेशन म्हणजे काय?
A) प्रदूषक कमी होणे
B) अन्न साखळीत प्रदूषकांचे प्रमाण वाढत जाणे
C) फक्त पाऊस वाढ
D) फक्त तापमान घट
उत्तर: B) अन्न साखळीत प्रदूषकांचे प्रमाण वाढत जाणे
स्पष्टीकरण: DDT, पारा इ. उदाहरणे.
प्रश्न २७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. प्लास्टिक बंदी / पर्याय – प्रदूषण कमी.
2. कचरा वर्गीकरण व पुनर्चक्रीकरण – आवश्यक.
3. सर्व कचरा नद्यांत सोडणे – सुरक्षित.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न २८
खालील जोड्या जुळवा:
| संज्ञा / योजना | अर्थ / उद्देश |
| ------------------- | -------------------------- |
| a) BOD | 1) सूक्ष्म कण |
| b) PM 2.5 | 2) ऑक्सिजन मागणी |
| c) NCAP | 3) स्वच्छ हवा |
| d) नमामि गंगे | 4) नदी स्वच्छता |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न २९
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) BOD जास्त = स्वच्छ पाणी | PM 2.5 = ध्वनी
B) BOD जास्त = प्रदूषित पाणी; PM 2.5 = वायू; अॅसिड रेन = SO₂/NO₂
C) युट्रोफिकेशन = वायू शुद्ध
D) ध्वनी = फक्त १० dB सुरक्षित
उत्तर: B) BOD जास्त = प्रदूषित पाणी; PM 2.5 = वायू; अॅसिड रेन = SO₂/NO₂
प्रश्न ३०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. वायू – PM, SO₂, NO₂, CO | जल – सांडपाणी, BOD, युट्रोफिकेशन
2. मृदा – रसायने, प्लास्टिक | ध्वनी – वाहतूक, उद्योग | ई-कचरा – जड धातू
3. Air Act १९८१, Water Act १९७४, Environment Act १९८६ | CPCB/SPCB
4. उपाय – STP/ETP, EV/CNG, ३R, जैविक शेती, NCAP, नमामि गंगे
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण: सर्व चार बरोबर – विविध प्रदूषणे सारांश.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- वायू – PM 2.5/10, SO₂, NO₂, CO, स्मॉग | स्रोत – वाहने, उद्योग
- जल – सांडपाणी, BOD, युट्रोफिकेशन, अॅसिड रेन
- मृदा – रसायने, प्लास्टिक, ई-कचरा | ध्वनी – dB मर्यादा
- Air Act १९८१ | Water Act १९७४ | Environment Act १९८६
- CPCB / SPCB | NCAP | नमामि गंगे
- उपाय – STP/ETP, ३R, EV, जैविक शेती, जनजागृती
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: