भारतीय राज्यघटना | ठळक वैशिष्ट्ये व संघराज्य व्यवस्था – MPSC 30 अवघड प्रश्न (भाग 2)
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. भारतीय संविधान लिखित व विस्तृत आहे.
2. जगातील सर्वात मोठे लिखित संविधान मानले जाते.
3. ते फक्त अलिखित परंपरांवर आधारित आहे.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न २
भारतीय राज्यव्यवस्थेचे स्वरूप कोणते?
A) पूर्ण एकात्मक
B) पूर्ण संघात्मक
C) संघात्मक असून एकात्मक वैशिष्ट्ये असलेले
D) फक्त राजेशाही
उत्तर: C) संघात्मक असून एकात्मक वैशिष्ट्ये असलेले
स्पष्टीकरण: Quasi-federal / Federal with unitary bias.
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा:
| वैशिष्ट्य | वर्णन |
| -------------------- | -------------------------- |
| a) लिखित संविधान | 1) जनता सर्वोच्च |
| b) लोकसत्ताक | 2) विस्तृत, कठोर+लवचिक |
| c) संघराज्य | 3) केंद्र + राज्य |
| d) संसदीय प्रणाली | 4) मंत्रीमंडळ जबाबदार |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ४
भारतीय संविधानातील संघराज्याचे मुख्य वैशिष्ट्य कोणते?
A) फक्त एक सरकार
B) दोन स्तरांचे शासन (केंद्र व राज्य) + अधिकार विभागणी
C) फक्त राज्ये स्वतंत्र
D) फक्त केंद्र सर्वोच्च
उत्तर: B) दोन स्तरांचे शासन (केंद्र व राज्य) + अधिकार विभागणी
प्रश्न ५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) संविधान – कठोर व लवचिक दोन्ही
B) काही कलमे साध्या बहुमताने बदलता येतात
C) सर्व कलमे फक्त विशेष बहुमतानेच बदलता येतात
D) मूलभूत ढाचा बदलता येत नाही
उत्तर: C) सर्व कलमे फक्त विशेष बहुमतानेच बदलता येतात
प्रश्न ६
भारतीय संविधानात एकात्मक वैशिष्ट्ये कोणती?
A) फक्त राज्ये मजबूत
B) एक संविधान, एक नागरिकत्व, मजबूत केंद्र, आपत्कालीन तरतुदी
C) फक्त स्वतंत्र राज्य संविधान
D) फक्त दुहेरी नागरिकत्व
उत्तर: B) एक संविधान, एक नागरिकत्व, मजबूत केंद्र, आपत्कालीन तरतुदी
प्रश्न ७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. भारत – “Union of States” (कलम १).
2. राज्ये वेगळे होऊ शकत नाहीत (अखंडता).
3. भारत – पूर्ण फेडरेशन (USA सारखे).
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: “Union” शब्द – राज्ये वेगळे होऊ शकत नाहीत.
प्रश्न ८
खालील जोड्या जुळवा:
| वैशिष्ट्य | स्रोत / उदाहरण |
| -------------------- | -------------------------- |
| a) संसदीय प्रणाली | 1) अमेरिका |
| b) मूलभूत हक्क | 2) ब्रिटन |
| c) संघराज्य | 3) कॅनडा |
| d) मार्गदर्शक तत्त्वे | 4) आयर्लंड |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ९
भारतीय संविधानातील ‘एकल नागरिकता’ कशाचे वैशिष्ट्य?
A) संघात्मक
B) एकात्मक
C) दोन्ही
D) काहीही नाही
उत्तर: B) एकात्मक
स्पष्टीकरण: USA मध्ये दुहेरी नागरिकता, भारतात एक.
प्रश्न १०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) स्वतंत्र न्यायपालिका – ठळक वैशिष्ट्य
B) मूलभूत हक्क – न्याय्य
C) भारत – पूर्ण एकात्मक राज्य
D) संसदीय शासन प्रणाली
उत्तर: C) भारत – पूर्ण एकात्मक राज्य
प्रश्न ११
अधिकार विभागणी कशी केली आहे?
A) फक्त केंद्रकडे सर्व
B) केंद्र सूची, राज्य सूची, समवर्ती सूची (७वी अनुसूची)
C) फक्त राज्य सूची
D) कोणतीही विभागणी नाही
उत्तर: B) केंद्र सूची, राज्य सूची, समवर्ती सूची (७वी अनुसूची)
प्रश्न १२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. मजबूत केंद्र – आपत्कालीन कलम ३५२, ३५६, ३६०.
2. राज्यपाल – केंद्राचा प्रतिनिधी.
3. भारत – कमकुवत केंद्र असलेले संघराज्य.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न १३
खालील जोड्या जुळवा:
| वैशिष्ट्य | अर्थ |
| -------------------- | -------------------------- |
| a) लवचिक संविधान | 1) विशेष बहुमत |
| b) कठोर संविधान | 2) साधे बहुमत |
| c) Basic Structure | 3) बदलता येत नाही |
| d) धर्मनिरपेक्ष | 4) सर्व धर्म समान |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न १४
भारतीय संविधानात ‘संसदीय प्रणाली’ कोणत्या देशाकडून घेतली?
A) अमेरिका
B) ब्रिटन
C) स्वित्झर्लंड
D) फ्रान्स
उत्तर: B) ब्रिटन
प्रश्न १५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) एक संविधान – संपूर्ण भारतासाठी
B) राज्ये स्वतंत्र संविधान बनवू शकतात (USA सारखे)
C) एक नागरिकता
D) सर्व उच्च न्यायालये – एकात्मिक न्यायव्यवस्था
उत्तर: B) राज्ये स्वतंत्र संविधान बनवू शकतात (USA सारखे)
स्पष्टीकरण: भारतात एकच संविधान.
प्रश्न १६
‘Quasi-federal’ म्हणजे काय?
A) पूर्ण संघ
B) संघात्मक + एकात्मक वैशिष्ट्ये असलेले
C) पूर्ण एकात्मक
D) राजेशाही
उत्तर: B) संघात्मक + एकात्मक वैशिष्ट्ये असलेले
प्रश्न १७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. स्वतंत्र न्यायपालिका – मूलभूत वैशिष्ट्य.
2. न्यायिक पुनर्विलोकन – अमेरिकी प्रेरणा.
3. भारत – न्यायालये पूर्णपणे कार्यपालिकेच्या अधीन.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न १८
खालील जोड्या जुळवा:
| एकात्मक वैशिष्ट्य | संघात्मक वैशिष्ट्य |
| -------------------- | -------------------------- |
| a) एक नागरिकता | 1) दोन स्तरांचे शासन |
| b) मजबूत केंद्र | 2) अधिकार विभागणी |
| c) एक संविधान | 3) लिखित संविधान |
| d) आपत्कालीन शक्ति | 4) स्वतंत्र न्यायपालिका |
A) a-1, b-2, c-3, d-4 (सर्व एकात्मक)
B) एकात्मक: a,b,c,d | संघात्मक: दोन स्तर, अधिकार विभागणी, स्वतंत्र न्याय
C) फक्त a एकात्मक
D) सर्व संघात्मक
उत्तर: B) एकात्मक: एक नागरिकता, मजबूत केंद्र, एक संविधान, आपत्कालीन | संघात्मक: दोन स्तर, अधिकार विभागणी, स्वतंत्र न्यायपालिका
प्रश्न १९
७वी अनुसूची कशाशी संबंधित?
A) मूलभूत हक्क
B) केंद्र-राज्य-समवर्ती सूची (अधिकार विभागणी)
C) भाषा
D) आपत्काल
उत्तर: B) केंद्र-राज्य-समवर्ती सूची (अधिकार विभागणी)
प्रश्न २०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) भारत – संघराज्य
B) “India, that is Bharat, shall be a Union of States”
C) राज्ये स्वतंत्रपणे वेगळे होऊ शकतात
D) अखंडता राखण्यासाठी “Union” शब्द
उत्तर: C) राज्ये स्वतंत्रपणे वेगळे होऊ शकतात
प्रश्न २१
भारतीय संविधानातील ठळक वैशिष्ट्यांपैकी नाही ते कोणते?
A) मूलभूत हक्क व कर्तव्ये
B) मार्गदर्शक तत्त्वे
C) वंशपरंपरागत राजेशाही
D) स्वतंत्र न्यायपालिका
उत्तर: C) वंशपरंपरागत राजेशाही
प्रश्न २२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. संविधान – कठोर + लवचिक.
2. Basic Structure – बदलता येत नाही.
3. सर्व कलमे साध्या बहुमताने बदलता येतात.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न २३
खालील जोड्या जुळवा:
| वैशिष्ट्य | संबंधित कलम / भाग |
| -------------------- | -------------------------- |
| a) संघराज्य | 1) भाग ३ |
| b) मूलभूत हक्क | 2) कलम १ |
| c) मार्गदर्शक तत्त्वे | 3) भाग ४ |
| d) आपत्कालीन | 4) भाग १८ |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न २४
भारताला ‘Quasi-federal’ का म्हणतात?
A) पूर्ण संघ असल्याने
B) संघात्मक रचना + एकात्मक झुकाव (मजबूत केंद्र)
C) पूर्ण एकात्मक असल्याने
D) राजेशाही असल्याने
उत्तर: B) संघात्मक रचना + एकात्मक झुकाव (मजबूत केंद्र)
प्रश्न २५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) एक नागरिकता – एकात्मक
B) दोन स्तरांचे शासन – संघात्मक
C) स्वतंत्र राज्य संविधान – भारतीय वैशिष्ट्य
D) एक संविधान – एकात्मक
उत्तर: C) स्वतंत्र राज्य संविधान – भारतीय वैशिष्ट्य
प्रश्न २६
संसदीय प्रणालीचे मुख्य वैशिष्ट्य कोणते?
A) अध्यक्षीय प्रणाली
B) कार्यपालिका विधीमंडळाला जबाबदार
C) कार्यपालिका पूर्ण स्वतंत्र
D) न्यायाधीश निवडून येतात
उत्तर: B) कार्यपालिका विधीमंडळाला जबाबदार
प्रश्न २७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. भारत – धर्मनिरपेक्ष राज्य.
2. समाजवादी – सामाजिक-आर्थिक न्याय.
3. गणराज्य – वंशपरंपरागत प्रमुख नाही.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न २८
खालील जोड्या जुळवा:
| प्रेरणा स्रोत | वैशिष्ट्य |
| -------------------- | -------------------------- |
| a) ब्रिटन | 1) मूलभूत हक्क |
| b) अमेरिका | 2) संसदीय प्रणाली |
| c) कॅनडा | 3) मजबूत केंद्र संघराज्य |
| d) आयर्लंड | 4) DPSP |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न २९
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) भारत – पूर्ण फेडरेशन | एक नागरिकता – संघात्मक
B) भारत – Quasi-federal; एक नागरिकता + मजबूत केंद्र – एकात्मक वैशिष्ट्ये; दोन स्तर + अधिकार विभागणी – संघात्मक
C) ७वी अनुसूची – मूलभूत हक्क
D) Basic Structure – साध्या बहुमताने बदल
उत्तर: B) भारत – Quasi-federal; एक नागरिकता + मजबूत केंद्र – एकात्मक वैशिष्ट्ये; दोन स्तर + अधिकार विभागणी – संघात्मक
प्रश्न ३०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. लिखित, विस्तृत, कठोर+लवचिक संविधान
2. संघराज्य (Quasi-federal) – दोन स्तर + मजबूत केंद्र
3. संसदीय प्रणाली, स्वतंत्र न्यायपालिका, मूलभूत हक्क, DPSP, एक नागरिकता
4. “Union of States” – अखंडता; ७वी अनुसूची – अधिकार विभागणी
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण: सर्व चार बरोबर – ठळक वैशिष्ट्ये व संघराज्य सारांश.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- लिखित + जगातील सर्वात मोठे संविधान
- Quasi-federal (संघात्मक + एकात्मक झुकाव)
- एकात्मक: एक संविधान, एक नागरिकता, मजबूत केंद्र, आपत्काल
- संघात्मक: दोन स्तर, अधिकार विभागणी (७वी अनुसूची), स्वतंत्र न्याय
- संसदीय प्रणाली (ब्रिटन), मूलभूत हक्क (अमेरिका), DPSP (आयर्लंड)
- कठोर + लवचिक | Basic Structure सिद्धांत
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: