सामाजिक व आर्थिक जागृती (१८८५-१९४७) | भाग 4 – गांधी रचनात्मक कार्यक्रम
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. गांधींचा रचनात्मक कार्यक्रम स्वातंत्र्य संग्रामाचा अविभाज्य भाग होता.
2. खादी, ग्रामोद्योग, अस्पृश्यता निवारण यात समाविष्ट होते.
3. रचनात्मक कार्यक्रम फक्त राजकीय सत्ता मिळवण्यासाठी होता.
वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
रचनात्मक कार्यक्रम = सामाजिक-आर्थिक पुनर्रचना + चारित्र्य निर्माण. फक्त सत्ता नव्हे. विधान ३ चुकीचे. MPSC रचनात्मक कार्यक्रम येतो.
प्रश्न २
खादी चळवळीचा मुख्य उद्देश काय होता?
A) फक्त फॅशन
B) स्वदेशी, ग्रामीण रोजगार व आर्थिक आत्मनिर्भरता
C) फक्त शहरी उद्योग
D) विदेशी कापड वापरणे
उत्तर: B) स्वदेशी, ग्रामीण रोजगार व आर्थिक आत्मनिर्भरता
स्पष्टीकरण:
चर्खा-खादी = गरीबी निवारण, स्वदेशी, बहिष्कार. MPSC खादी उद्देश येतो.
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा:
| कार्यक्रम / कल्पना | संबंधित |
| ----------------------- | ------------------------ |
| a) खादी / चर्खा | 1) अस्पृश्यता निवारण |
| b) हरिजन सेवक संघ | 2) ग्रामीण रोजगार, स्वदेशी |
| c) ग्रामोद्योग | 3) विकेंद्रित अर्थव्यवस्था |
| d) बेसिक शिक्षण (नई तालीम) | 4) हस्तकौशल्य + शिक्षण |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ४
हरिजन सेवक संघ स्थापना कोणी व केव्हा केली?
A) डॉ. आंबेडकर, १९३०
B) महात्मा गांधी, १९३२
C) ज्योतिबा फुले, १८७३
D) गोखले, १९०५
उत्तर: B) महात्मा गांधी, १९३२
स्पष्टीकरण:
१९३२ – हरिजन सेवक संघ; अस्पृश्यता निवारण, हरिजन कल्याण. MPSC संस्था-वर्ष येते.
प्रश्न ५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) गांधी – विकेंद्रित ग्रामोद्योग
B) गांधी – मोठ्या यंत्रोद्योगावर पूर्ण भर
C) चर्खा = स्वावलंबन प्रतीक
D) खादी = स्वदेशी अर्थव्यवस्थेचा भाग
उत्तर: B) गांधी – मोठ्या यंत्रोद्योगावर पूर्ण भर
स्पष्टीकरण:
गांधी – लघु व ग्रामोद्योग प्राधान्य; मोठ्या यंत्रांवर साशंक. MPSC आर्थिक विचार येतो.
प्रश्न ६
‘नई तालीम’ (बेसिक शिक्षण) कशाशी संबंधित आहे?
A) फक्त इंग्रजी शिक्षण
B) हस्तकौशल्य, श्रम व शिक्षण एकत्र
C) फक्त धार्मिक शिक्षण
D) फक्त उच्च शिक्षण
उत्तर: B) हस्तकौशल्य, श्रम व शिक्षण एकत्र
स्पष्टीकरण:
गांधी – उत्पादक श्रम + शिक्षण; स्वावलंबी शिक्षण. MPSC नई तालीम येते.
प्रश्न ७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. रचनात्मक कार्यक्रम – खादी, स्वच्छता, अस्पृश्यता, स्त्री उद्धार.
2. हिंदू-मुस्लिम एकताही त्यात होती.
3. कार्यक्रम फक्त १९४२ नंतर सुरू झाला.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
रचनात्मक कार्यक्रम १९२०च्या दशकापासून; असहकार काळात जोर. विधान ३ चुकीचे.
प्रश्न ८
खालील जोड्या जुळवा:
| कल्पना / संस्था | उद्देश्य / वर्ष |
| ---------------------- | ------------------------- |
| a) हरिजन सेवक संघ | 1) १९३२, अस्पृश्यता |
| b) अखिल भारतीय स्पिनर्स असोसिएशन | 2) खादी प्रसार |
| c) ग्रामोद्योग | 3) ग्रामीण अर्थव्यवस्था |
| d) नई तालीम | 4) बेसिक शिक्षण |
A) a-1, b-2, c-3, d-4
B) a-2, b-1, c-4, d-3
C) a-1, b-3, c-2, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-1, b-2, c-3, d-4
प्रश्न ९
गांधींच्या मते खरी स्वराज्य कशात आहे?
A) फक्त ब्रिटिश बाहेर
B) सामाजिक-आर्थिक स्वावलंबन + नैतिक उन्नती + राजकीय स्वातंत्र्य
C) फक्त मोठे कारखाने
D) फक्त लष्करी शक्ती
उत्तर: B) सामाजिक-आर्थिक स्वावलंबन + नैतिक उन्नती + राजकीय स्वातंत्र्य
स्पष्टीकरण:
रचनात्मक कार्यक्रम = स्वराज्याची तयारी. MPSC गांधी स्वराज्य संकल्पना येते.
प्रश्न १०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) खादी = ग्रामीण रोजगार
B) अस्पृश्यता निवारण = सामाजिक न्याय
C) गांधींनी अस्पृश्यता पूर्ण स्वीकारली
D) हरिजन = गांधींनी वापरलेला शब्द (देवाची लेकरे)
उत्तर: C) गांधींनी अस्पृश्यता पूर्ण स्वीकारली
स्पष्टीकरण:
गांधी – अस्पृश्यता निवारणार्थ आयुष्यभर प्रयत्न. MPSC सामाजिक सुधारणा येते.
प्रश्न ११
चर्खा गांधींसाठी कशाचे प्रतीक होते?
A) फक्त कापड बनवणे
B) स्वावलंबन, श्रमप्रतिष्ठा, स्वदेशी व गरीबी निवारण
C) फक्त धार्मिक चिन्ह
D) विदेशी तंत्रज्ञान
उत्तर: B) स्वावलंबन, श्रमप्रतिष्ठा, स्वदेशी व गरीबी निवारण
स्पष्टीकरण:
चर्खा = आर्थिक + नैतिक प्रतीक. MPSC प्रतीक अर्थ येतो.
प्रश्न १२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. रचनात्मक कार्यक्रम महिला सहभागासाठी खुला होता.
2. स्त्री उद्धार व शिक्षण यात समाविष्ट.
3. कार्यक्रम फक्त पुरुषांपुरता मर्यादित.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
खादी, शिक्षण, स्वच्छता – महिला सक्रिय. विधान ३ चुकीचे. MPSC महिला सहभाग येतो.
प्रश्न १३
गांधींच्या आर्थिक विचारांचा सारांश कोणता?
A) पूर्ण औद्योगिकीकरण
B) विकेंद्रित अर्थव्यवस्था, ग्रामोद्योग, गरज आधारित उत्पादन
C) फक्त निर्यात
D) भांडवलशाही पूर्ण स्वीकार
उत्तर: B) विकेंद्रित अर्थव्यवस्था, ग्रामोद्योग, गरज आधारित उत्पादन
स्पष्टीकरण:
‘प्रोडक्शन बाय माससेस’ – मास प्रोडक्शन नव्हे. MPSC गांधी अर्थनीति येते.
प्रश्न १४
खालील जोड्या जुळवा:
| विषय | गांधींचा दृष्टिकोन |
| ------------------- | ---------------------------- |
| a) खादी | 1) सामाजिक समानता |
| b) अस्पृश्यता | 2) आर्थिक स्वावलंबन |
| c) ग्रामोद्योग | 3) विकेंद्रित विकास |
| d) नई तालीम | 4) श्रम + शिक्षण |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न १५
खालीलपैकी कोणते रचनात्मक कार्यक्रमात **समाविष्ट नव्हते**?
A) खादी व चर्खा
B) अस्पृश्यता निवारण
C) मोठ्या शहरांत मोठे कारखाने स्थापन
D) ग्राम स्वच्छता व आरोग्य
उत्तर: C) मोठ्या शहरांत मोठे कारखाने स्थापन
स्पष्टीकरण:
गांधी – ग्रामकेंद्रित; मोठे कारखाने प्राधान्य नव्हते. MPSC काय समाविष्ट येते.
प्रश्न १६
हरिजन शब्द कोणी प्रचलित केला व अर्थ काय?
A) आंबेडकर – दलित
B) गांधी – देवाची लेकरे / हरिची लेकरे
C) फुले – शूद्र
D) टिळक – प्रजा
उत्तर: B) गांधी – देवाची लेकरे / हरिची लेकरे
स्पष्टीकरण:
गांधी – हरिजन; आंबेडकर नंतर दलित पसंत. MPSC शब्द-अर्थ येतो.
प्रश्न १७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. रचनात्मक कार्यक्रम = सत्याग्रहाची तयारी.
2. सामाजिक सुधारणा व आर्थिक स्वावलंबन एकत्र.
3. फक्त कायदे बदलून सर्वकाही होईल असे गांधी मानत होते.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
गांधी – वैयक्तिक व सामाजिक परिवर्तन आवश्यक; फक्त कायदा पुरेसा नाही. विधान ३ चुकीचे.
प्रश्न १८
खादी व ग्रामोद्योग विभाग / संस्था कोणी प्रोत्साहित केली?
A) फक्त ब्रिटिश सरकार
B) गांधी व काँग्रेस रचनात्मक कार्यक्रम
C) फक्त राजे
D) फक्त व्यापारी
उत्तर: B) गांधी व काँग्रेस रचनात्मक कार्यक्रम
स्पष्टीकरण:
अखिल भारतीय स्पिनर्स असोसिएशन, ग्रामोद्योग संघ इ. MPSC संस्था येते.
प्रश्न १९
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) हरिजन सेवक संघ – १९२०, आंबेडकर
B) हरिजन सेवक संघ – १९३२, गांधी
C) नई तालीम – फक्त इंग्रजी
D) चर्खा – विदेशी यंत्र
उत्तर: B) हरिजन सेवक संघ – १९३२, गांधी
प्रश्न २०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. रचनात्मक कार्यक्रम – खादी, ग्रामोद्योग, अस्पृश्यता, शिक्षण, एकता
2. चर्खा-खादी = स्वावलंबन व ग्रामीण रोजगार
3. हरिजन सेवक संघ १९३२; नई तालीम = श्रम+शिक्षण
4. गांधी अर्थनीति = विकेंद्रित, गरज आधारित, ग्रामकेंद्रित
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण:
सर्व चार बरोबर – गांधी रचनात्मक कार्यक्रम सारांश. MPSC ‘सर्व बरोबर’ प्रकार येतो.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- रचनात्मक कार्यक्रम = खादी, ग्रामोद्योग, अस्पृश्यता, स्वच्छता, स्त्री उद्धार, एकता
- चर्खा-खादी = स्वावलंबन, रोजगार, स्वदेशी
- हरिजन सेवक संघ – १९३२, गांधी
- नई तालीम = हस्तकौशल्य + शिक्षण
- आर्थिक विचार = विकेंद्रित, ग्रामोद्योग, गरज आधारित
- उद्देश = सामाजिक-आर्थिक पुनर्रचना + स्वराज्याची तयारी
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: