सामाजिक व आर्थिक जागृती | राष्ट्रीय चळवळी असहकार ते भारत छोडो (महाराष्ट्र विशेष) – MPSC 30 अवघड प्रश्न (भाग 11)
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. महाराष्ट्र केंद्रित. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. असहकार चळवळ १९२० मध्ये सुरू झाली.
2. महात्मा गांधी यांच्या नेतृत्वाखाली.
3. चळवळ – फक्त हिंसक होती.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: अहिंसक असहकार – पदव्या, शाळा, न्यायालये, विदेशी वस्तू बहिष्कार.
प्रश्न २
असहकार चळवळीचे मुख्य कारण कोणते?
A) फक्त आर्थिक
B) जालियनवाला बाग + खिलाफत + रौलेट अ‍ॅक्ट असंतोष
C) फक्त धर्म
D) फक्त शेती
उत्तर: B) जालियनवाला बाग + खिलाफत + रौलेट अ‍ॅक्ट असंतोष
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा:
| चळवळ / घटना | वर्ष / वैशिष्ट्य |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) असहकार | 1) १९३०, मीठ |
| b) सविनय कायदेभंग | 2) १९२० |
| c) भारत छोडो | 3) १९४२, करो या मरो |
| d) चौरी-चौरा | 4) १९२२, चळवळ स्थगित |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ४
चौरी-चौरा घटना केव्हा व कुठे घडली?
A) १९२०, दिल्ली
B) १९२२, गोरखपूर (उत्तर प्रदेश)
C) १९३०, गुजरात
D) १९४२, मुंबई
उत्तर: B) १९२२, गोरखपूर (उत्तर प्रदेश)
स्पष्टीकरण: हिंसक घटना → गांधींनी असहकार चळवळ स्थगित केली.
प्रश्न ५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) असहकार – अहिंसक
B) चौरी-चौरा – हिंसक
C) चौरी-चौरा नंतर चळवळ अधिक तीव्र झाली
D) चौरी-चौरा नंतर गांधींनी चळवळ स्थगित केली
उत्तर: C) चौरी-चौरा नंतर चळवळ अधिक तीव्र झाली
प्रश्न ६
सविनय कायदेभंग चळवळ केव्हा सुरू झाली?
A) १९२०
B) १९३०
C) १९४२
D) १९१९
उत्तर: B) १९३०
स्पष्टीकरण: १२ मार्च १९३० – दांडी यात्रा (मीठ सत्याग्रह).
प्रश्न ७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. दांडी यात्रा – २४० मैल, साबरमती ते दांडी.
2. मीठ कायदा भंग – प्रतीकात्मक.
3. सविनय कायदेभंग – फक्त गुजरातमध्ये मर्यादित.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: अखिल भारतीय पातळीवर पसरली.
प्रश्न ८
खालील जोड्या जुळवा:
| घटना / चळवळ | नेता / वर्ष |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) दांडी यात्रा | 1) १९४२ |
| b) गोलमेज परिषदा | 2) १९३०, गांधी |
| c) भारत छोडो | 3) १९३०–३२ |
| d) गांधी-इर्विन | 4) १९३१, करार |
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-1, d-4
प्रश्न ९
गांधी-इर्विन करार केव्हा झाला?
A) १९२२
B) १९३१
C) १९४२
D) १९४७
उत्तर: B) १९३१
स्पष्टीकरण: सविनय कायदेभंग स्थगित, गोलमेज परिषदेत सहभाग.
प्रश्न १०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) भारत छोडो – १९४२
B) “करो या मरो” – गांधी
C) भारत छोडो – फक्त अहिंसकच राहिली
D) अनेक ठिकाणी हिंसक घटनाही घडल्या
उत्तर: C) भारत छोडो – फक्त अहिंसकच राहिली
स्पष्टीकरण: काही ठिकाणी हिंसक स्वरूप धारण केले.
प्रश्न ११
भारत छोडो चळवळीचे घोषवाक्य काय?
A) जय हिंद
B) करो या मरो (Do or Die)
C) वंदे मातरम् फक्त
D) इंक्लाब जिंदाबाद फक्त
उत्तर: B) करो या मरो (Do or Die)
प्रश्न १२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. भारत छोडो – दुसऱ्या महायुद्धाच्या पार्श्वभूमीवर.
2. क्रिप्स मिशन अयशस्वी → चळवळ.
3. सर्व नेते तुरुंगात गेले.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न १३
खालील जोड्या जुळवा:
| चळवळ | मुख्य वैशिष्ट्य |
| ----------------- | -------------------------- |
| a) असहकार | 1) मीठ, कायदा भंग |
| b) सविनय कायदेभंग | 2) पदवी-शाळा-न्यायालय बहिष्कार |
| c) भारत छोडो | 3) करो या मरो, अंतिम संघर्ष |
| d) चौरी-चौरा | 4) चळवळ स्थगित कारण |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न १४
महाराष्ट्रात भारत छोडो चळवळीचे स्वरूप कसे होते?
A) पूर्ण शांत
B) सक्रिय – समांतर सरकार, तोडफोड, भूमिगत चळवळ
C) फक्त मुंबईपुरते
D) पूर्ण अनुपस्थित
उत्तर: B) सक्रिय – समांतर सरकार, तोडफोड, भूमिगत चळवळ
स्पष्टीकरण: सातारा, संगमनेर इ. ठिकाणी समांतर सरकार.
प्रश्न १५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) असहकार – १९२०–२२
B) सविनय कायदेभंग – १९३०–३४
C) भारत छोडो – १९४२
D) तिन्ही चळवळी – फक्त मवाळ पद्धतीने
उत्तर: D) तिन्ही चळवळी – फक्त मवाळ पद्धतीने
स्पष्टीकरण: गांधीवादी अहिंसक पण जनआंदोलन तीव्र.
प्रश्न १६
खिलाफत चळवळ कशाशी संबंधित?
A) फक्त हिंदू
B) तुर्की खलिफा, मुस्लिम असंतोष + काँग्रेस सहकार्य
C) फक्त शेती
D) फक्त कामगार
उत्तर: B) तुर्की खलिफा, मुस्लिम असंतोष + काँग्रेस सहकार्य
प्रश्न १७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. असहकार + खिलाफत – हिंदू-मुस्लिम एकता प्रयत्न.
2. चौरी-चौरा नंतर दोन्ही चळवळी स्थगित.
3. एकता कायम टिकून राहिली.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न १८
खालील जोड्या जुळवा:
| वर्ष | घटना |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) १९२० | 1) भारत छोडो |
| b) १९३० | 2) असहकार |
| c) १९३१ | 3) दांडी / सविनय |
| d) १९४२ | 4) गांधी-इर्विन करार |
A) a-2, b-3, c-4, d-1
B) a-1, b-2, c-3, d-4
C) a-2, b-1, c-4, d-3
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-4, d-1
प्रश्न १९
दांडी यात्रेत गांधींसोबत किती सहकारी निघाले?
A) १०
B) ७८
C) ५००
D) १०००
उत्तर: B) ७८
स्पष्टीकरण: ७८ सहकारी + गांधी.
प्रश्न २०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) सविनय कायदेभंग – मीठ, वन कायदा, जमीन कर इ.
B) महिला सहभाग मोठा वाढला
C) चळवळ – फक्त पुरुषपुरती मर्यादित
D) सरोजिनी नायडू, कमलादेवी इ. सक्रिय
उत्तर: C) चळवळ – फक्त पुरुषपुरती मर्यादित
प्रश्न २१
भारत छोडो चळवळीत महाराष्ट्रातील समांतर सरकार कुठे प्रसिद्ध?
A) फक्त मुंबई
B) सातारा (प्रति सरकार)
C) फक्त नागपूर
D) फक्त पुणे
उत्तर: B) सातारा (प्रति सरकार)
स्पष्टीकरण: सातारा प्रति सरकार – नाना पाटील इ.
प्रश्न २२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. गांधी युग – १९१९/२० ते १९४७.
2. तीन मोठ्या चळवळी – असहकार, सविनय, भारत छोडो.
3. सर्व चळवळी – पूर्ण यशस्वी, त्वरित स्वातंत्र्य.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: चळवळींनी दबाव वाढवला, पण स्वातंत्र्य १९४७.
प्रश्न २३
खालील जोड्या जुळवा:
| नेता / घटना | योगदान |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) गांधी | 1) सातारा प्रति सरकार |
| b) नाना पाटील | 2) तीन चळवळींचे नेतृत्व |
| c) पटेल | 3) बारडोली, संगठन |
| d) नेहरू | 4) समाजवादी विचार, युवा |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न २४
क्रिप्स मिशन केव्हा आले?
A) १९३०
B) १९४२
C) १९४६
D) १९४७
उत्तर: B) १९४२
स्पष्टीकरण: अयशस्वी → भारत छोडो.
प्रश्न २५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) असहकार – पदवी बहिष्कार
B) सविनय – कायदा भंग
C) भारत छोडो – “Quit India”
D) तिन्ही – फक्त शहरी चळवळी
उत्तर: D) तिन्ही – फक्त शहरी चळवळी
स्पष्टीकरण: ग्रामीण सहभाग मोठा.
प्रश्न २६
महाराष्ट्रात सविनय कायदेभंग चळवळीचे स्वरूप कसे?
A) निष्क्रिय
B) सक्रिय – जंगल सत्याग्रह, मीठ, कर नाकारणे
C) फक्त मुंबई
D) पूर्ण बंद
उत्तर: B) सक्रिय – जंगल सत्याग्रह, मीठ, कर नाकारणे
प्रश्न २७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. गांधींनी चळवळी अहिंसक ठेवण्याचा प्रयत्न केला.
2. जनतेचा सहभाग अभूतपूर्व वाढला.
3. महिला, विद्यार्थी, शेतकरी – सक्रिय.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न २८
खालील जोड्या जुळवा:
| चळवळ | परिणाम / वैशिष्ट्य |
| ----------------- | -------------------------- |
| a) असहकार | 1) अंतिम जनआंदोलन |
| b) सविनय | 2) चौरी-चौरा स्थगित |
| c) भारत छोडो | 3) गांधी-इर्विन, गोलमेज |
| d) दांडी | 4) मीठ सत्याग्रह प्रतीक |
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-1, d-4
प्रश्न २९
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) असहकार – १९४२ | भारत छोडो – १९२०
B) असहकार – १९२०; सविनय – १९३०; भारत छोडो – १९४२; चौरी-चौरा – १९२२
C) दांडी – १९४२
D) गांधी-इर्विन – १९२२
उत्तर: B) असहकार – १९२०; सविनय – १९३०; भारत छोडो – १९४२; चौरी-चौरा – १९२२
प्रश्न ३०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. असहकार १९२० → चौरी-चौरा १९२२ स्थगित
2. सविनय १९३० (दांडी) → गांधी-इर्विन १९३१
3. भारत छोडो १९४२ – करो या मरो; महाराष्ट्र – सातारा प्रति सरकार
4. गांधी युग – जनआंदोलन, अहिंसा, महिला-शेतकरी सहभाग; स्वातंत्र्य मार्ग मोकळा
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण: सर्व चार बरोबर – असहकार ते भारत छोडो सारांश.
📚 झटपट पुनरावलोकन (महाराष्ट्र विशेष)
- असहकार – १९२०, जालियनवाला + खिलाफत | चौरी-चौरा १९२२ स्थगित
- सविनय कायदेभंग – १९३०, दांडी यात्रा (७८ सहकारी) | गांधी-इर्विन १९३१
- भारत छोडो – १९४२, करो या मरो | क्रिप्स मिशन अयशस्वी
- महाराष्ट्र – सातारा प्रति सरकार (नाना पाटील), जंगल सत्याग्रह, सक्रिय
- गांधी युग – अहिंसा + जनआंदोलन + महिला सहभाग
