सामाजिक व आर्थिक जागृती (१८८५-१९४७) | भाग 5 – सामाजिक सुधारक
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. ज्योतिबा फुले यांनी सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली.
2. सत्यशोधक समाज १८७३ मध्ये स्थापन झाला.
3. फुले फक्त धार्मिक सुधारणा करत होते, शिक्षणाशी संबंधित नव्हते.
वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
फुले – स्त्री व शूद्र-अतिशूद्र शिक्षण, सत्यशोधक (१८७३). विधान ३ चुकीचे. MPSC फुले येते.
प्रश्न २
सावित्रीबाई फुले यांचे मुख्य योगदान कोणते?
A) फक्त राजकीय चळवळ
B) भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका, मुलींच्या शाळा
C) फक्त कामगार संघटना
D) फक्त सशस्त्र उठाव
उत्तर: B) भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका, मुलींच्या शाळा
स्पष्टीकरण:
१८४८ – पुणे, मुलींची शाळा; स्त्री शिक्षणाचे आद्य कार्य. MPSC सावित्रीबाई येते.
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा:
| सुधारक / संस्था | योगदान / वर्ष |
| ---------------------- | -------------------------- |
| a) ज्योतिबा फुले | 1) १९०५, सामाजिक सेवा |
| b) सत्यशोधक समाज | 2) १८७३, जाति-धर्म विरोध |
| c) गोखले | 3) स्त्री-शूद्र शिक्षण |
| d) सर्वंट्स ऑफ इंडिया | 4) गोखले, १९०५ |
A) a-3, b-2, c-4, d-1
B) a-1, b-2, c-3, d-4
C) a-3, b-2, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-3, b-2, c-4, d-1
स्पष्टीकरण:
(c व d दोन्ही गोखले/सर्वंट्स – १९०५). क्रमाने: फुले-शिक्षण, सत्यशोधक-१८७३, गोखले-सर्वंट्स.
प्रश्न ४
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी कोणत्या पक्षाची स्थापना केली?
A) भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
B) स्वतंत्र मजदूर पक्ष (Independent Labour Party)
C) हिंदू महासभा
D) कम्युनिस्ट पार्टी
उत्तर: B) स्वतंत्र मजदूर पक्ष (Independent Labour Party)
स्पष्टीकरण:
१९३६ – Independent Labour Party; नंतर Scheduled Castes Federation. MPSC आंबेडकर पक्ष येतो.
प्रश्न ५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) आंबेडकर – चवदार तळे सत्याग्रह (१९२७)
B) आंबेडकर – काळाराम मंदिर प्रवेश (१९३०)
C) आंबेडकर – फक्त धार्मिक विषयापुरते मर्यादित
D) आंबेडकर – शिक्षण, पत्रकारिता, राजकीय हक्क
उत्तर: C) आंबेडकर – फक्त धार्मिक विषयापुरते मर्यादित
स्पष्टीकरण:
आंबेडकर – सामाजिक, आर्थिक, राजकीय, शैक्षणिक सर्व क्षेत्र. MPSC आंबेडकर व्याप्ती येते.
प्रश्न ६
न्यायमूर्ती महादेव गोविंद रानडे यांचे मुख्य योगदान कोणते?
A) सशस्त्र क्रांती
B) सामाजिक सुधारणा, प्रार्थना समाज, सोशल कॉन्फरन्स
C) फक्त कामगार संप
D) फक्त ड्रेन थिअरी
उत्तर: B) सामाजिक सुधारणा, प्रार्थना समाज, सोशल कॉन्फरन्स
स्पष्टीकरण:
रानडे – विधवा पुनर्विवाह, स्त्री शिक्षण, जातिसुधारणा; मवाळ दृष्टिकोन. MPSC रानडे येतो.
प्रश्न ७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. गोखले – सर्वंट्स ऑफ इंडिया सोसायटी (१९०५).
2. गोखले – मवाळ गट, संवैधानिक मार्ग.
3. गोखले – फक्त राजकीय मागण्या, सामाजिक कार्य नाही.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण:
गोखले – सामाजिक सेवा + राजकीय. विधान ३ चुकीचे. MPSC गोखले येतो.
प्रश्न ८
खालील जोड्या जुळवा:
| व्यक्ति | मुख्य कार्य / संस्था |
| -------------------- | ------------------------------ |
| a) ज्योतिबा फुले | 1) हरिजन, दलित हक्क, राज्यघटना |
| b) सावित्रीबाई | 2) सत्यशोधक, स्त्री-शूद्र शिक्षण |
| c) डॉ. आंबेडकर | 3) पहिल्या महिला शिक्षिका |
| d) रानडे | 4) सोशल कॉन्फरन्स, सुधारणा |
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-1, d-4
प्रश्न ९
आंबेडकरांनी ‘बहिष्कृत भारत’ वृत्तपत्र कशासाठी सुरू केले?
A) फक्त मनोरंजन
B) दलित हक्क, सामाजिक जागृती व अन्यायाविरुद्ध आवाज
C) फक्त व्यापार
D) ब्रिटिश प्रचार
उत्तर: B) दलित हक्क, सामाजिक जागृती व अन्यायाविरुद्ध आवाज
स्पष्टीकरण:
बहिष्कृत भारत, मूकनायक इ. – जागृती. MPSC आंबेडकर पत्रकारिता येते.
प्रश्न १०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) फुले – गुलामगिरी ग्रंथ
B) आंबेडकर – अनहिलेशन ऑफ कास्ट
C) फुले – फक्त उच्चवर्णियांचे समर्थन
D) फुले – शेतकऱ्यांचे अश्रु/शेतकऱ्यांचा आसूड
उत्तर: C) फुले – फक्त उच्चवर्णियांचे समर्थन
स्पष्टीकरण:
फुले – जातिव्यवस्थेवर कठोर टीका; शूद्र-अतिशूद्र उद्धार. MPSC फुले विचार येतो.
प्रश्न ११
‘प्रार्थना समाज’ कोणाशी संबंधित आहे?
A) फुले
B) रानडे / केशव चंद्र सेन प्रभावातील सुधारक
C) आंबेडकर
D) टिळक
उत्तर: B) रानडे / केशव चंद्र सेन प्रभावातील सुधारक
स्पष्टीकरण:
प्रार्थना समाज – एकेश्वर, सामाजिक सुधारणा (मुंबई). रानडे सक्रिय. MPSC संस्था येते.
प्रश्न १२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. फुले दांपत्य – स्त्री शिक्षणाचे आद्य प्रवर्तक.
2. आंबेडकर – दलितांचे राजकीय प्रतिनिधित्व व शिक्षण.
3. दोघांनीही सामाजिक समानतेवर भर दिला.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न १३
गोखले यांना गांधींनी काय म्हटले?
A) राजनीतिक गुरु
B) राजनीतिक गुरु / गुरू
C) फक्त विरोधक
D) फक्त अर्थतज्ज्ञ
उत्तर: B) राजनीतिक गुरु / गुरू
स्पष्टीकरण:
गांधी – गोखले यांना आपले राजनीतिक गुरु मानत. MPSC संबंध येतो.
प्रश्न १४
खालील जोड्या जुळवा:
| ग्रंथ / वृत्तपत्र | लेखक / संबंधित |
| ---------------------- | ----------------------- |
| a) गुलामगिरी | 1) डॉ. आंबेडकर |
| b) अनहिलेशन ऑफ कास्ट | 2) ज्योतिबा फुले |
| c) बहिष्कृत भारत | 3) आंबेडकर |
| d) शेतकऱ्यांचा आसूड | 4) फुले |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न १५
आंबेडकरांच्या सामाजिक-आर्थिक जागृतीतील मुख्य मागणी कोणती होती?
A) फक्त मंदिर प्रवेश
B) शिक्षण, नोकरी, जमीन, राजकीय प्रतिनिधित्व व समान हक्क
C) फक्त धार्मिक परिवर्तन
D) फक्त विदेशी माल बहिष्कार
उत्तर: B) शिक्षण, नोकरी, जमीन, राजकीय प्रतिनिधित्व व समान हक्क
स्पष्टीकरण:
आंबेडकर – व्यापक सामाजिक न्याय. MPSC मागण्या येतात.
प्रश्न १६
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) रानडे – विधवा पुनर्विवाह समर्थन
B) गोखले – सर्वंट्स ऑफ इंडिया
C) फुले – सत्यशोधक १८८५
D) सत्यशोधक – १८७३
उत्तर: C) फुले – सत्यशोधक १८८५
स्पष्टीकरण:
सत्यशोधक = **१८७३**; १८८५ = काँग्रेस. MPSC वर्ष चुकणे तपासते.
प्रश्न १७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. फुले-आंबेडकर परंपरा – जातीय विषमता विरोध.
2. रानडे-गोखले – संवैधानिक व सुधारणावादी मार्ग.
3. सर्वांनी सामाजिक जागृतीस हातभार लावला.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न १८
‘मूकनायक’ वृत्तपत्र कोणी सुरू केले?
A) ज्योतिबा फुले
B) डॉ. आंबेडकर
C) रानडे
D) गोखले
उत्तर: B) डॉ. आंबेडकर
स्पष्टीकरण:
मूकनायक (१९२०) – दलित जागृती. MPSC वृत्तपत्र-व्यक्ति येते.
प्रश्न १९
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) सत्यशोधक – १८८५, आंबेडकर
B) सत्यशोधक – १८७३, फुले; सर्वंट्स ऑफ इंडिया – १९०५, गोखले
C) हरिजन सेवक संघ – फुले
D) Independent Labour Party – रानडे
उत्तर: B) सत्यशोधक – १८७३, फुले; सर्वंट्स ऑफ इंडिया – १९०५, गोखले
प्रश्न २०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. फुले – सत्यशोधक १८७३, स्त्री-शूद्र शिक्षण, गुलामगिरी
2. सावित्रीबाई – पहिल्या महिला शिक्षिका
3. आंबेडकर – चवदार तळे, काळाराम, Independent Labour Party, राज्यघटना
4. रानडे – सोशल कॉन्फरन्स; गोखले – सर्वंट्स ऑफ इंडिया १९०५
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण:
सर्व चार बरोबर – सामाजिक सुधारक सारांश. MPSC ‘सर्व बरोबर’ प्रकार येतो.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- फुले – सत्यशोधक १८७३, गुलामगिरी, स्त्री-शूद्र शिक्षण
- सावित्रीबाई – पहिल्या महिला शिक्षिका (१८४८)
- आंबेडकर – चवदार तळे १९२७, काळाराम १९३०, ILP १९३६, राज्यघटना
- रानडे – प्रार्थना समाज, सोशल कॉन्फरन्स
- गोखले – सर्वंट्स ऑफ इंडिया १९०५, गांधींचे गुरु
- सर्व = सामाजिक समानता व जागृती
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: