सामाजिक व आर्थिक जागृती | समाजसुधारक (महाराष्ट्र विशेष) – MPSC 30 अवघड प्रश्न (भाग 5)
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. महाराष्ट्र केंद्रित. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. महात्मा जोतीराव फुले यांनी सत्यशोधक समाजाची स्थापना १८७३ मध्ये केली.
2. त्यांनी अस्पृश्य व स्त्री शिक्षणासाठी काम केले.
3. फुले फक्त धार्मिक सुधारणा करत होते, सामाजिक नाही.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: सत्यशोधक समाज – जातिव्यवस्था, अस्पृश्यता, स्त्री-पुरुष समानता.
प्रश्न २
‘गुलामगिरी’ हा ग्रंथ कोणाचा?
A) आंबेडकर
B) महात्मा जोतीराव फुले
C) रानडे
D) आगारकर
उत्तर: B) महात्मा जोतीराव फुले
स्पष्टीकरण: १८७३ – ब्राह्मणशाही व जातिव्यवस्थेवर कठोर टीका.
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा:
| सुधारक | संस्था / ग्रंथ |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) जोतीराव फुले | 1) प्रार्थना समाज, आर्थिक |
| b) सावित्रीबाई फुले | 2) सत्यशोधक समाज, गुलामगिरी |
| c) एम.जी. रानडे | 3) पहिली स्त्री शिक्षिका |
| d) गोपाळ गणेश आगारकर | 4) सुधारक, निबंधमाला |
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-1, d-4
प्रश्न ४
सावित्रीबाई फुले यांचे मुख्य योगदान कोणते?
A) फक्त राजकारण
B) भारतातील पहिल्या स्त्री शिक्षिका, मुलींच्या शाळा
C) फक्त सशस्त्र क्रांती
D) फक्त वर्तमानपत्र
उत्तर: B) भारतातील पहिल्या स्त्री शिक्षिका, मुलींच्या शाळा
स्पष्टीकरण: १८४८ – पुणे येथे मुलींची शाळा.
प्रश्न ५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) फुले – सत्यशोधक समाज १८७३
B) सावित्रीबाई – स्त्री शिक्षण
C) फुले – फक्त उच्चवर्णियांचे समर्थन
D) फुले – शेतकरी, अस्पृश्य, स्त्रिया यांच्या बाजूने
उत्तर: C) फुले – फक्त उच्चवर्णियांचे समर्थन
प्रश्न ६
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी कोणत्या चळवळीला नेतृत्त्व दिले?
A) फक्त खादी
B) दलित अधिकार, अस्पृश्यता निवारण, शिक्षण, घटना
C) फक्त स्वदेशी
D) फक्त मध्यममार्गी
उत्तर: B) दलित अधिकार, अस्पृश्यता निवारण, शिक्षण, घटना
प्रश्न ७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. आंबेडकर – महार सत्याग्रह, कळराम मंदिर प्रवेश.
2. त्यांनी स्वतंत्र मजूर पक्ष स्थापन केला.
3. आंबेडकर – फक्त धार्मिक गुरू, राजकीय नाही.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: आंबेडकर – राजकीय, सामाजिक, घटनात्मक नेते.
प्रश्न ८
खालील जोड्या जुळवा:
| व्यक्ती | मुख्य कार्य / संस्था |
| ------------------- | -------------------------- |
| a) आंबेडकर | 1) प्रार्थना समाज |
| b) रानडे | 2) बहिष्कृत हितकारिणी सभा |
| c) आगारकर | 3) सुधारक, निबंधमाला |
| d) गोखले | 4) Servants of India Society |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ९
एम.जी. रानडे यांचे मुख्य योगदान कोणते?
A) फक्त सशस्त्र
B) प्रार्थना समाज, सामाजिक सुधारणा, आर्थिक विचार, न्यायाधीश
C) फक्त दलित चळवळ
D) फक्त क्रांती
उत्तर: B) प्रार्थना समाज, सामाजिक सुधारणा, आर्थिक विचार, न्यायाधीश
प्रश्न १०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) रानडे – ‘महाराष्ट्राचे Socrates’ म्हटले जाते
B) आगारकर – तर्कसंगत विचार, अंधश्रद्धा विरोध
C) आगारकर – फक्त धार्मिक कर्मकांड समर्थक
D) आगारकर – सुधारक पत्रिका
उत्तर: C) आगारकर – फक्त धार्मिक कर्मकांड समर्थक
स्पष्टीकरण: आगारकर – सुधारणावादी, अंधश्रद्धा व रूढींवर टीका.
प्रश्न ११
गोपाळ कृष्ण गोखले यांनी कोणती संस्था स्थापन केली?
A) सत्यशोधक समाज
B) Servants of India Society (१९०५)
C) ब्राह्मो समाज
D) आर्य समाज
उत्तर: B) Servants of India Society (१९०५)
प्रश्न १२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. गोखले – मध्यममार्गी, गांधींचे राजकीय गुरू.
2. त्यांनी Servants of India Society द्वारे जनसेवा केली.
3. गोखले – गरमदलाचे नेते होते.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न १३
खालील जोड्या जुळवा:
| सुधारक | विशेषण / योगदान |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) फुले | 1) गांधींचे गुरू |
| b) आंबेडकर | 2) शेतकरी-अस्पृश्य उद्धार |
| c) गोखले | 3) भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार |
| d) रानडे | 4) सामाजिक + आर्थिक सुधारक |
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-1, d-4
प्रश्न १४
‘बहिष्कृत हितकारिणी सभा’ कोणी स्थापन केली?
A) फुले
B) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
C) रानडे
D) आगारकर
उत्तर: B) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
स्पष्टीकरण: १९२४ – दलितांच्या हितासाठी.
प्रश्न १५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) फुले – १९व्या शतकातील क्रांतिकारी सुधारक
B) आंबेडकर – २०व्या शतकातील दलित चळवळीचे नेते
C) दोघेही – जातिव्यवस्थेच्या विरोधात
D) फुले – फक्त ब्राह्मण समर्थक
उत्तर: D) फुले – फक्त ब्राह्मण समर्थक
प्रश्न १६
गोपाळ गणेश आगारकर यांचे मुख्य माध्यम कोणते होते?
A) फक्त सशस्त्र
B) ‘सुधारक’ पत्रिका व निबंधमाला – तर्कसंगत विचार
C) फक्त धर्मग्रंथ
D) फक्त राजकीय पक्ष
उत्तर: B) ‘सुधारक’ पत्रिका व निबंधमाला – तर्कसंगत विचार
प्रश्न १७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. रानडे – विधवा पुनर्विवाह, स्त्री शिक्षण समर्थक.
2. आगारकर – बालविवाह विरोध, तर्कबुद्धी.
3. दोघेही – महाराष्ट्रातील सामाजिक सुधारणा चळवळीचे स्तंभ.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न १८
खालील जोड्या जुळवा:
| संस्था / ग्रंथ | संस्थापक / लेखक |
| -------------------- | -------------------------- |
| a) सत्यशोधक समाज | 1) आंबेडकर |
| b) बहिष्कृत हितकारिणी | 2) फुले |
| c) Servants of India | 3) गोखले |
| d) गुलामगिरी | 4) फुले |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न १९
आंबेडकरांनी कोणत्या सत्याग्रहाचे नेतृत्व केले?
A) फक्त बारडोली
B) महाड सत्याग्रह (चवदार तळे), कळराम मंदिर
C) फक्त चंपारण्य
D) फक्त खेडा
उत्तर: B) महाड सत्याग्रह (चवदार तळे), कळराम मंदिर
स्पष्टीकरण: १९२७ महाड – पाणी हक्क; १९३० कळराम – मंदिर प्रवेश.
प्रश्न २०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) फुले – सावित्रीबाईंसोबत स्त्री शिक्षण
B) आंबेडकर – शिक्षण = दुध व शस्त्र
C) गोखले – गरमदल नेते
D) गोखले – मध्यममार्गी व सेवक संघ
उत्तर: C) गोखले – गरमदल नेते
स्पष्टीकरण: गोखले = मध्यममार्गी.
प्रश्न २१
‘शेतकरी व अस्पृश्यांचा उद्धार’ हा मुख्य विषय कोणाचा?
A) फक्त गोखले
B) महात्मा फुले
C) फक्त रानडे
D) फक्त फिरोजशाह
उत्तर: B) महात्मा फुले
प्रश्न २२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. महाराष्ट्रातील समाजसुधारणा – फुले → रानडे-आगारकर → गोखले → आंबेडकर.
2. जातिव्यवस्था व अस्पृश्यता – सातत्याने विरोध.
3. सर्व सुधारक – फक्त धार्मिक कर्मकांड करत होते.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न २३
खालील जोड्या जुळवा:
| व्यक्ती | कालखंड / वैशिष्ट्य |
| ------------------- | -------------------------- |
| a) फुले | 1) २०वे शतक, घटना |
| b) आंबेडकर | 2) १९वे शतक, सत्यशोधक |
| c) रानडे | 3) प्रार्थना समाज, न्यायमूर्ती |
| d) आगारकर | 4) तर्कसंगत, सुधारक |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न २४
आंबेडकरांचे शिक्षणविषयक विचार काय होते?
A) शिक्षण नको
B) शिक्षण = साधन व शस्त्र, दलितांना शिक्षण आवश्यक
C) फक्त धार्मिक शिक्षण
D) फक्त उच्चवर्णियांसाठी
उत्तर: B) शिक्षण = साधन व शस्त्र, दलितांना शिक्षण आवश्यक
प्रश्न २५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) सत्यशोधक समाज – फुले
B) प्रार्थना समाज – रानडे सक्रिय
C) Servants of India – आंबेडकर
D) Servants of India – गोखले
उत्तर: C) Servants of India – आंबेडकर
प्रश्न २६
महाड सत्याग्रह कशासाठी प्रसिद्ध?
A) कर माफी
B) चवदार तळ्याचे पाणी – अस्पृश्यांना हक्क
C) नील लागवड
D) मीठ सत्याग्रह
उत्तर: B) चवदार तळ्याचे पाणी – अस्पृश्यांना हक्क
प्रश्न २७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. फुले – सावित्रीबाई – स्त्री शिक्षण क्रांती.
2. आंबेडकर – दलित चळवळ व घटना.
3. रानडे-आगारकर – तर्कसंगत सामाजिक सुधारणा.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न २८
खालील जोड्या जुळवा:
| सुधारक | मुख्य वारसा |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) फुले | 1) राज्यघटना, दलित हक्क |
| b) आंबेडकर | 2) सत्यशोधक, स्त्री-शेतकरी |
| c) गोखले | 3) सेवक संघ, मध्यममार्गी |
| d) रानडे | 4) सामाजिक + आर्थिक विचार |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न २९
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) सत्यशोधक – आंबेडकर | गुलामगिरी – गोखले
B) सत्यशोधक व गुलामगिरी – फुले; बहिष्कृत हितकारिणी – आंबेडकर; Servants of India – गोखले
C) महाड – फुले
D) नई तालीम – रानडे
उत्तर: B) सत्यशोधक व गुलामगिरी – फुले; बहिष्कृत हितकारिणी – आंबेडकर; Servants of India – गोखले
प्रश्न ३०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. फुले (सत्यशोधक १८७३, गुलामगिरी) + सावित्रीबाई – स्त्री-अस्पृश्य-शेतकरी
2. रानडे – प्रार्थना समाज; आगारकर – सुधारक/तर्क; गोखले – Servants of India १९०५
3. आंबेडकर – बहिष्कृत हितकारिणी, महाड-कळराम, राज्यघटना
4. महाराष्ट्र – सामाजिक सुधारणा चळवळीचे अग्रणी केंद्र
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण: सर्व चार बरोबर – महाराष्ट्र समाजसुधारक सारांश.
📚 झटपट पुनरावलोकन (महाराष्ट्र विशेष)
- फुले – सत्यशोधक समाज (१८७३), गुलामगिरी, सावित्रीबाई (स्त्री शिक्षण)
- रानडे – प्रार्थना समाज, सामाजिक-आर्थिक सुधारणा
- आगारकर – सुधारक, निबंधमाला, तर्कसंगत विचार
- गोखले – Servants of India Society (१९०५), गांधींचे गुरू
- आंबेडकर – बहिष्कृत हितकारिणी, महाड (१९२७), कळराम, राज्यघटना
- महाराष्ट्र = सामाजिक सुधारणा चळवळीचे महत्त्वाचे केंद्र
