भारतीय राज्यघटना | MPSC साठी 20 महत्त्वाचे प्रश्न व उत्तरे - भाग १
सूचना: प्रत्येक प्रश्न स्वतः सोडवा. नंतर उत्तर व स्पष्टीकरण वाचा.
प्रश्न १
भारतीय राज्यघटनेची प्रस्तावना कोणत्या शब्दाने सुरू होते?
A) आम्ही, भारताचे लोक
B) भारत एक सार्वभौम राष्ट्र
C) आम्ही, भारतीय नागरिक
D) भारत सरकार
उत्तर: A) आम्ही, भारताचे लोक
स्पष्टीकरण:
भारतीय राज्यघटनेची प्रस्तावना “आम्ही, भारताचे लोक” या शब्दाने सुरू होते. प्रस्तावना ही राज्यघटनेचा आत्मा मानली जाते. त्यात न्याय, स्वातंत्र्य, समानता आणि बंधुता या मूल्यांचा उल्लेख आहे. MPSC परीक्षेत प्रस्तावनेंचे शब्द आणि त्यातील संकल्पना विचारल्या जातात. ४२व्या दुरुस्तीने समाजवादी, धर्मनिरपेक्ष आणि अखंडता हे शब्द जोडले गेले. विद्यार्थ्यांनी प्रस्तावना पूर्णपणे लक्षात ठेवावी.
प्रश्न २
भारतीय राज्यघटना कोणत्या दिवशी स्वीकारण्यात आली?
A) २६ जानेवारी १९५०
B) २६ नोव्हेंबर १९४९
C) १५ ऑगस्ट १९४७
D) २६ जानेवारी १९४९
उत्तर: B) २६ नोव्हेंबर १९४९
स्पष्टीकरण:
भारतीय राज्यघटना २६ नोव्हेंबर १९४९ रोजी स्वीकारण्यात आली. म्हणूनच २६ नोव्हेंबर हा संविधान दिन म्हणून साजरा केला जातो. राज्यघटना २६ जानेवारी १९५० रोजी अंमलात आली. MPSC मध्ये स्वीकार आणि अंमलबजावणीच्या तारखांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी दोन्ही तारखा वेगळ्या लक्षात ठेवाव्यात.
प्रश्न ३
भारतीय राज्यघटना कोणत्या दिवशी अंमलात आली?
A) २६ नोव्हेंबर १९४९
B) २६ जानेवारी १९५०
C) १५ ऑगस्ट १९४७
D) २६ जानेवारी १९४९
उत्तर: B) २६ जानेवारी १९५०
स्पष्टीकरण:
भारतीय राज्यघटना २६ जानेवारी १९५० रोजी अंमलात आली. म्हणूनच २६ जानेवारी हा प्रजासत्ताक दिन म्हणून साजरा केला जातो. २६ जानेवारी १९३० रोजी पूर्ण स्वातंत्र्याची घोषणा झाली होती. MPSC परीक्षेत या तारखांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी प्रजासत्ताक दिन आणि संविधान दिन यातील फरक लक्षात ठेवावा.
प्रश्न ४
मूलभूत अधिकार कोणत्या भागात आहेत?
A) भाग २
B) भाग ३
C) भाग ४
D) भाग ५
उत्तर: B) भाग ३
स्पष्टीकरण:
मूलभूत अधिकार राज्यघटनेच्या भाग ३ मध्ये अनुच्छेद १२ ते ३५ मध्ये आहेत. हे अधिकार न्यायालयात लागू करता येतात. MPSC मध्ये भाग आणि अनुच्छेदांचे प्रश्न येतात. भाग ४ मध्ये मार्गदर्शक तत्त्वे आहेत. विद्यार्थ्यांनी भाग ३ आणि भाग ४ यातील फरक लक्षात ठेवावा.
प्रश्न ५
समानतेचा अधिकार कोणत्या अनुच्छेदात आहे?
A) अनुच्छेद १४-१८
B) अनुच्छेद १९-२२
C) अनुच्छेद २३-२४
D) अनुच्छेद २५-२८
उत्तर: A) अनुच्छेद १४-१८
स्पष्टीकरण:
समानतेचा अधिकार अनुच्छेद १४ ते १८ मध्ये आहे. अनुच्छेद १४ कायद्यासमोर समानता सांगतो. अनुच्छेद १७ अस्पृश्यता नष्ट करतो. MPSC परीक्षेत मूलभूत अधिकारांच्या अनुच्छेदांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी प्रत्येक अधिकाराचे अनुच्छेद लक्षात ठेवावेत.
प्रश्न ६
स्वातंत्र्याचा अधिकार कोणत्या अनुच्छेदात आहे?
A) अनुच्छेद १४-१८
B) अनुच्छेद १९-२२
C) अनुच्छेद २३-२४
D) अनुच्छेद २५-२८
उत्तर: B) अनुच्छेद १९-२२
स्पष्टीकरण:
स्वातंत्र्याचा अधिकार अनुच्छेद १९ ते २२ मध्ये आहे. अनुच्छेद १९ मध्ये भाषण, संघटना, संचार, व्यवसाय इत्यादी स्वातंत्र्ये आहेत. अनुच्छेद २१ जीवन व वैयक्तिक स्वातंत्र्याचा अधिकार आहे. MPSC मध्ये हे अनुच्छेद वारंवार विचारले जातात. विद्यार्थ्यांनी १९ आणि २१ विशेष लक्षात ठेवावेत.
प्रश्न ७
राज्यघटनेचे जनक कोणाला म्हटले जाते?
A) महात्मा गांधी
B) जवाहरलाल नेहरू
C) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
D) सरदार पटेल
उत्तर: C) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
स्पष्टीकरण:
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना भारतीय राज्यघटनेचे जनक म्हटले जाते. ते मसुदा समितीचे अध्यक्ष होते. MPSC परीक्षेत व्यक्तिविशेष आणि त्यांच्या योगदानाचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी आंबेडकरांची भूमिका लक्षात ठेवावी. राज्यघटना समितीचे अध्यक्ष डॉ. राजेंद्र प्रसाद होते.
प्रश्न ८
मार्गदर्शक तत्त्वे कोणत्या भागात आहेत?
A) भाग २
B) भाग ३
C) भाग ४
D) भाग ५
उत्तर: C) भाग ४
स्पष्टीकरण:
राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे भाग ४ मध्ये अनुच्छेद ३६ ते ५१ मध्ये आहेत. ही तत्त्वे न्यायालयात लागू करता येत नाहीत. MPSC मध्ये भाग ३ आणि भाग ४ यातील फरक विचारला जातो. विद्यार्थ्यांनी मार्गदर्शक तत्त्वे आणि मूलभूत अधिकार यातील फरक लक्षात ठेवावा.
प्रश्न ९
भारतीय राज्यघटनेत सध्या किती अनुच्छेद आहेत?
A) ३९५
B) ४४८
C) ३९५+
D) ५००
उत्तर: C) ३९५+
स्पष्टीकरण:
मूळ राज्यघटनेत ३९५ अनुच्छेद होते. दुरुस्त्यांमुळे सध्या अनुच्छेदांची संख्या वाढली आहे. MPSC परीक्षेत मूळ संख्या आणि सध्याची स्थिती विचारली जाते. विद्यार्थ्यांनी मूळ ३९५ अनुच्छेद आणि २२ भाग लक्षात ठेवावेत.
प्रश्न १०
राष्ट्रपतींची निवड कोण करतो?
A) लोकसभा
B) राज्यसभा
C) निर्वाचन मंडळ
D) प्रधानमंत्री
उत्तर: C) निर्वाचन मंडळ
स्पष्टीकरण:
राष्ट्रपतींची निवड निर्वाचन मंडळाद्वारे होते. यात संसदेचे दोन्ही सभागृह आणि राज्य विधानसभांचे सदस्य असतात. MPSC मध्ये राष्ट्रपती निवडीच्या प्रक्रियेचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी निर्वाचन मंडळाची रचना लक्षात ठेवावी.
प्रश्न ११
मूलभूत कर्तव्ये कोणत्या दुरुस्तीने जोडली गेली?
A) ४२वी दुरुस्ती
B) ४४वी दुरुस्ती
C) ५२वी दुरुस्ती
D) ८६वी दुरुस्ती
उत्तर: A) ४२वी दुरुस्ती
स्पष्टीकरण:
मूलभूत कर्तव्ये ४२व्या घटनादुरुस्तीने १९७६ मध्ये जोडली गेली. भाग ४अ मध्ये अनुच्छेद ५१अ मध्ये ११ कर्तव्ये आहेत. MPSC परीक्षेत दुरुस्त्यांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी ४२वी दुरुस्ती आणि मूलभूत कर्तव्ये लक्षात ठेवावीत.
प्रश्न १२
शिक्षणाचा अधिकार कोणत्या अनुच्छेदात आहे?
A) अनुच्छेद २१
B) अनुच्छेद २१अ
C) अनुच्छेद ४५
D) अनुच्छेद १९
उत्तर: B) अनुच्छेद २१अ
स्पष्टीकरण:
शिक्षणाचा अधिकार अनुच्छेद २१अ मध्ये आहे. ८६व्या दुरुस्तीने हा अधिकार जोडला गेला. ६ ते १४ वर्षे वयोगटातील मुलांना मोफत व सक्तीचे शिक्षण मिळण्याचा अधिकार आहे. MPSC मध्ये हा अनुच्छेद वारंवार विचारला जातो. विद्यार्थ्यांनी २१अ लक्षात ठेवावा.
प्रश्न १३
भारतीय राज्यघटनेत सध्या किती भाग आहेत?
A) २२
B) २५
C) १२
D) २०
उत्तर: B) २५
स्पष्टीकरण:
मूळ राज्यघटनेत २२ भाग होते. दुरुस्त्यांमुळे सध्या २५ भाग आहेत. MPSC परीक्षेत भागांच्या संख्येचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी मूळ आणि सध्याची संख्या लक्षात ठेवावी.
प्रश्न १४
संसदेचे दोन सभागृह कोणते आहेत?
A) लोकसभा आणि विधानसभा
B) लोकसभा आणि राज्यसभा
C) राज्यसभा आणि विधान परिषद
D) लोकसभा आणि विधान परिषद
उत्तर: B) लोकसभा आणि राज्यसभा
स्पष्टीकरण:
भारतीय संसदेचे दोन सभागृह लोकसभा (कनिष्ठ सभागृह) आणि राज्यसभा (उच्च सभागृह) आहेत. MPSC मध्ये संसदेच्या रचनेचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी लोकसभा आणि राज्यसभा यांची रचना व कार्ये लक्षात ठेवावीत.
प्रश्न १५
राष्ट्रपतींना राजीनामा कोणाला द्यावा लागतो?
A) प्रधानमंत्री
B) उपराष्ट्रपती
C) लोकसभा अध्यक्ष
D) मुख्य न्यायाधीश
उत्तर: B) उपराष्ट्रपती
स्पष्टीकरण:
राष्ट्रपतींना राजीनामा उपराष्ट्रपतींकडे द्यावा लागतो. MPSC परीक्षेत राष्ट्रपतींच्या अधिकार आणि जबाबदाऱ्यांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी ही प्रक्रिया लक्षात ठेवावी.
प्रश्न १६
राज्यघटनेतील पहिली दुरुस्ती कोणत्या वर्षी झाली?
A) १९५०
B) १९५१
C) १९५२
D) १९५५
उत्तर: B) १९५१
स्पष्टीकरण:
भारतीय राज्यघटनेतील पहिली दुरुस्ती १९५१ मध्ये झाली. या दुरुस्तीत जमीन सुधारणा आणि भाषण स्वातंत्र्याबाबत बदल करण्यात आले. MPSC मध्ये दुरुस्त्यांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी पहिली दुरुस्ती आणि तिचे वर्ष लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १७
धर्मनिरपेक्ष शब्द कोणत्या दुरुस्तीने जोडला गेला?
A) ४२वी दुरुस्ती
B) ४४वी दुरुस्ती
C) ५२वी दुरुस्ती
D) ७३वी दुरुस्ती
उत्तर: A) ४२वी दुरुस्ती
स्पष्टीकरण:
धर्मनिरपेक्ष, समाजवादी आणि अखंडता हे शब्द ४२व्या दुरुस्तीने १९७६ मध्ये प्रस्तावनेंमध्ये जोडले गेले. MPSC परीक्षेत ४२वी दुरुस्ती महत्त्वाची मानली जाते. विद्यार्थ्यांनी या दुरुस्तीतील मुख्य बदल लक्षात ठेवावेत.
प्रश्न १८
अनुच्छेद ३७० कोणत्या राज्याशी संबंधित होता?
A) पंजाब
B) जम्मू-काश्मीर
C) नागालँड
D) मिझोरम
उत्तर: B) जम्मू-काश्मीर
स्पष्टीकरण:
अनुच्छेद ३७० जम्मू-काश्मीरला विशेष दर्जा देत होता. २०१९ मध्ये हा अनुच्छेद रद्द करण्यात आला. MPSC मध्ये अनुच्छेद ३७० चे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी हा अनुच्छेद आणि त्याची सद्यस्थिती लक्षात ठेवावी.
प्रश्न १९
लोकसभेची कमाल सदस्य संख्या किती आहे?
A) ५४५
B) ५५२
C) ५५०
D) ५००
उत्तर: B) ५५२
स्पष्टीकरण:
लोकसभेची कमाल सदस्य संख्या ५५२ आहे. त्यापैकी ५३० राज्ये, २० केंद्रशासित प्रदेश आणि २ अँग्लो-इंडियन (आता रद्द) होते. MPSC परीक्षेत संसदेच्या रचनेचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी संख्या लक्षात ठेवावी.
प्रश्न २०
राज्यघटनेतील अनुसूच्यांची सध्या किती संख्या आहे?
A) ८
B) १०
C) १२
D) १४
उत्तर: C) १२
स्पष्टीकरण:
भारतीय राज्यघटनेत सध्या १२ अनुसूच्या आहेत. मूळ राज्यघटनेत ८ अनुसूच्या होत्या. MPSC मध्ये अनुसूच्यांच्या संख्येचे आणि विषयांच्या प्रश्नांचे येतात. विद्यार्थ्यांनी १२ अनुसूच्या आणि त्यांचे विषय लक्षात ठेवावेत.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- प्रस्तावना सुरूवात – आम्ही, भारताचे लोक
- स्वीकार – २६ नोव्हेंबर १९४९
- अंमलबजावणी – २६ जानेवारी १९५०
- मूलभूत अधिकार – भाग ३
- मार्गदर्शक तत्त्वे – भाग ४
- राज्यघटनेचे जनक – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
- मूलभूत कर्तव्ये – ४२वी दुरुस्ती
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: