MPSC Question Bank: PSI

Results for PSI

जुलै 2026 चालू घडामोडी | MPSC Current Affairs Questions and Answers Part 1

सूचना: प्रत्येक प्रश्न स्वतः सोडवा. नंतर उत्तर व स्पष्टीकरण वाचा.

प्रश्न १

२०२६ राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा (Commonwealth Games) कोणत्या शहरात आयोजित करण्यात आल्या आहेत?
A) लंडन
B) बर्मिंगहॅम
C) ग्लासगो
D) सिडनी

उत्तर: C) ग्लासगो

स्पष्टीकरण:
२०२६ च्या राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा स्कॉटलंडमधील ग्लासगो येथे आयोजित करण्यात आल्या आहेत. स्पर्धा २३ जुलै ते २ ऑगस्ट २०२६ दरम्यान होत आहेत. पूर्वी व्हिक्टोरिया (ऑस्ट्रेलिया) यजमान होते, पण खर्चामुळे माघार घेतली. ग्लासगोने २०१४ नंतर पुन्हा यजमानपद स्वीकारले. MPSC परीक्षेत आंतरराष्ट्रीय क्रीडा स्पर्धांचे यजमान शहर आणि कालावधी विचारला जातो. भारताने या स्पर्धेत मोठा संघ पाठवला आहे. विद्यार्थ्यांनी ग्लासगो आणि स्कॉटलंड हे नाव लक्षात ठेवावे.

प्रश्न २

२०२६ राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धांचे उद्घाटन कोणत्या दिवशी झाले?
A) २० जुलै २०२६
B) २१ जुलै २०२६
C) २३ जुलै २०२६
D) २५ जुलै २०२६

उत्तर: C) २३ जुलै २०२६

स्पष्टीकरण:
२०२६ राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धांचे उद्घाटन २३ जुलै २०२६ रोजी ग्लासगो येथे झाले. स्पर्धा २ ऑगस्ट २०२६ पर्यंत चालणार आहेत. एकूण ११ दिवस स्पर्धा चालतात. MPSC मध्ये क्रीडा स्पर्धांच्या तारखांचे प्रश्न येतात. भारताचे खेळाडू या स्पर्धेत सहभागी झाले आहेत. विद्यार्थ्यांनी उद्घाटन आणि समाप्ती तारीख दोन्ही लक्षात ठेवाव्यात. ग्लासगोने यापूर्वी २०१४ मध्येही या स्पर्धेचे आयोजन केले होते.

प्रश्न ३

जुलै २०२६ मध्ये भारतीय नौदलाने कोणती नवीन युद्धनौका समाविष्ट केली?
A) INS विक्रांत
B) INS मालवन
C) INS कोलकाता
D) INS सुरत

उत्तर: B) INS मालवन

स्पष्टीकरण:
भारतीय नौदलाने २२ जुलै २०२६ रोजी INS मालवन या युद्धनौकेचा समावेश केला. ही Mahe-class Anti-Submarine Warfare Shallow Water Craft आहे. कोचीन शिपयार्डने बांधलेली ही नौका ८०% पेक्षा जास्त स्वदेशी सामग्रीने बनवली आहे. MPSC परीक्षेत संरक्षण आणि नौदल संबंधित प्रश्न येतात. INS मालवन किनारपट्टीवरील पाणबुडीविरोधी सुरक्षा मजबूत करेल. मालवन हे महाराष्ट्रातील ठिकाणाचे नाव आहे. विद्यार्थ्यांनी हे नाव आणि वर्ग लक्षात ठेवावे.

प्रश्न ४

जुलै २०२६ मध्ये भारताने कोणत्या WTO करारात सहभाग नोंदवला?
A) पॅरिस करार
B) Fisheries Subsidies Agreement
C) TRIPS
D) GATS

उत्तर: B) Fisheries Subsidies Agreement

स्पष्टीकरण:
भारताने २० जुलै २०२६ रोजी WTO च्या Fisheries Subsidies Agreement मध्ये सहभाग नोंदवला. भारत १२३ व्या सदस्य देश म्हणून सामील झाला. हा करार बेकायदेशीर मासेमारी आणि अतिमासेमारी रोखण्यासाठी आहे. MPSC मध्ये आंतरराष्ट्रीय करार आणि WTO संबंधित प्रश्न येतात. या करारामुळे पारंपरिक मच्छिमारांच्या हिताचे संरक्षण होईल. विद्यार्थ्यांनी कराराचे नाव आणि उद्देश लक्षात ठेवावे.

प्रश्न ५

IIT कानपूरने जुलै २०२६ मध्ये कोणत्या क्षेत्रात Centre of Excellence जाहीर केले?
A) कृत्रिम बुद्धिमत्ता
B) हरित हायड्रोजन
C) क्वांटम संगणन
D) जैवतंत्रज्ञान

उत्तर: B) हरित हायड्रोजन

स्पष्टीकरण:
IIT कानपूरने जुलै २०२६ मध्ये Green Hydrogen क्षेत्रात Centre of Excellence (ECOGEN) जाहीर केले. उत्तर प्रदेश सरकारच्या Green Hydrogen Policy 2024 अंतर्गत हे केंद्र मंजूर झाले. या केंद्रामार्फत हरित हायड्रोजनचे उत्पादन, साठवण आणि वापर यावर संशोधन होईल. MPSC मध्ये विज्ञान-तंत्रज्ञान आणि स्वच्छ ऊर्जा विषयक प्रश्न येतात. भारताच्या नेट-झिरो ध्येयासाठी हे महत्त्वाचे आहे. विद्यार्थ्यांनी ECOGEN आणि IIT कानपूर हे नाव लक्षात ठेवावे.

प्रश्न ६

जुलै २०२६ मध्ये IMD ने महाराष्ट्रातील अनेक भागांसाठी कोणता इशारा जारी केला?
A) रेड अलर्ट
B) ऑरेंज अलर्ट
C) यलो अलर्ट
D) ग्रीन अलर्ट

उत्तर: B) ऑरेंज अलर्ट

स्पष्टीकरण:
भारतीय हवामान विभागाने (IMD) जुलै २०२६ मध्ये महाराष्ट्रातील मुंबई, ठाणे, पालघर आणि इतर भागांसाठी ऑरेंज अलर्ट जारी केला. मुसळधार पावसामुळे हा इशारा देण्यात आला. MPSC परीक्षेत हवामान आणि आपत्ती व्यवस्थापन विषयक प्रश्न येतात. ऑरेंज अलर्ट म्हणजे मुसळधार पाऊस आणि संभाव्य पूरस्थिती. विद्यार्थ्यांनी IMD चे पूर्ण नाव (India Meteorological Department) आणि अलर्टचे प्रकार लक्षात ठेवावेत.

प्रश्न ७

जुलै २०२६ मध्ये भारतात कोणता मान्सून सक्रिय आहे?
A) ईशान्य मान्सून
B) नैऋत्य मान्सून
C) हिवाळी मान्सून
D) पश्चिमी विक्षोभ

उत्तर: B) नैऋत्य मान्सून

स्पष्टीकरण:
जुलै महिन्यात भारतात नैऋत्य मान्सून सक्रिय असतो. या कालावधीत महाराष्ट्र, गुजरात, कोकण आणि इतर राज्यांमध्ये पाऊस पडतो. MPSC मध्ये मान्सून आणि हवामान विषयक प्रश्न येतात. नैऋत्य मान्सून जून ते सप्टेंबर दरम्यान सक्रिय असतो. IMD ने या वर्षी अतिवृष्टीचे इशारे दिले आहेत. विद्यार्थ्यांनी मान्सूनचे प्रकार आणि कालावधी लक्षात ठेवावेत.

प्रश्न ८

२०२६ राष्ट्रकुल स्पर्धांमध्ये भारताचे प्रमुख पदक दावेदार कोण आहेत?
A) विराट कोहली आणि रोहित शर्मा
B) नीरज चोप्रा आणि मीराबाई चानू
C) पी. व्ही. सिंधू आणि लक्ष्य सेन
D) अभिनव बिंद्रा आणि गगन नारंग

उत्तर: B) नीरज चोप्रा आणि मीराबाई चानू

स्पष्टीकरण:
२०२६ राष्ट्रकुल स्पर्धांमध्ये भारताच्या पदकांच्या प्रमुख आशा नीरज चोप्रा (भालाफेक) आणि मीराबाई चानू (वेटलिफ्टिंग) यांच्यावर आहेत. भारताने मोठा संघ पाठवला आहे. MPSC मध्ये क्रीडा आणि खेळाडू संबंधित प्रश्न येतात. नीरज चोप्रा ऑलिम्पिक सुवर्णपदक विजेते आहेत. मीराबाई चानूही आंतरराष्ट्रीय स्तरावर यशस्वी आहेत. विद्यार्थ्यांनी या दोन्ही खेळाडूंची नावे लक्षात ठेवावीत.

प्रश्न ९

RBI गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनी जुलै २०२६ मध्ये कोणते दोन प्रमुख धोके नमूद केले?
A) बेरोजगारी आणि दुष्काळ
B) महागाई आणि पूर
C) भू-राजकीय तणाव आणि मान्सून
D) निर्यात आणि आयात

उत्तर: C) भू-राजकीय तणाव आणि मान्सून

स्पष्टीकरण:
RBI गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनी जुलै २०२६ मध्ये भारताच्या अर्थव्यवस्थेसाठी दोन प्रमुख धोके सांगितले – मध्यपूर्वेतील भू-राजकीय तणाव आणि मान्सूनशी संबंधित अनिश्चितता. या दोन्ही घटकांचा महागाई आणि आर्थिक वाढीवर परिणाम होऊ शकतो. MPSC मध्ये अर्थव्यवस्था आणि RBI विषयक प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी गव्हर्नरचे नाव आणि धोके लक्षात ठेवावेत.

प्रश्न १०

२०२६ राष्ट्रकुल स्पर्धांमध्ये क्रिकेट समाविष्ट आहे का?
A) होय
B) नाही
C) फक्त पुरुष क्रिकेट
D) फक्त महिला क्रिकेट

उत्तर: B) नाही

स्पष्टीकरण:
२०२६ राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धांमध्ये क्रिकेटचा समावेश करण्यात आलेला नाही. स्पर्धेत एकूण १० क्रीडा प्रकार आहेत. क्रिकेट वगळल्यामुळे भारताच्या पदकसंख्येवर परिणाम होऊ शकतो. MPSC मध्ये क्रीडा स्पर्धांमधील समाविष्ट खेळांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी हे तथ्य लक्षात ठेवावे. ग्लासगो २०२६ मध्ये अॅथलेटिक्स, जलतरण, वेटलिफ्टिंग आदी खेळ आहेत.

प्रश्न ११

भारताने २०२६ CWG मध्ये प्रथमच कोणत्या Para Sport मध्ये सहभाग घेतला?
A) Para Athletics
B) महिला ३x३ Wheelchair Basketball
C) Para Swimming
D) Para Powerlifting

उत्तर: B) महिला ३x३ Wheelchair Basketball

स्पष्टीकरण:
२०२६ राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धांमध्ये भारताने प्रथमच महिला ३x३ व्हीलचेअर बास्केटबॉल स्पर्धेत सहभाग घेतला. हा भारतीय क्रीडा इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा आहे. MPSC मध्ये Para Sports आणि ऐतिहासिक सहभागाचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी हे नवीन तथ्य लक्षात ठेवावे. ग्लासगो २०२६ मध्ये Para Sports ला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे.

प्रश्न १२

IMD चे पूर्ण नाव काय आहे?
A) Indian Meteorological Department
B) India Meteorological Department
C) Indian Meteorology Division
D) India Monsoon Department

उत्तर: B) India Meteorological Department

स्पष्टीकरण:
IMD म्हणजे India Meteorological Department. ही भारतातील अधिकृत हवामान संस्था आहे. पाऊस, मान्सून, चक्रीवादळ आणि इतर हवामान अंदाज IMD जाहीर करते. MPSC परीक्षेत संक्षिप्त रूपांचे प्रश्न येतात. IMD ची स्थापना १८७५ मध्ये झाली. मुख्यालय नवी दिल्ली येथे आहे. विद्यार्थ्यांनी पूर्ण नाव आणि कार्य लक्षात ठेवावे.

प्रश्न १३

INS मालवन कोणत्या वर्गामधील युद्धनौका आहे?
A) विमानवाहू
B) Mahe-class ASW Shallow Water Craft
C) फ्रिगेट
D) डिस्ट्रॉयर

उत्तर: B) Mahe-class ASW Shallow Water Craft

स्पष्टीकरण:
INS मालवन ही Mahe-class Anti-Submarine Warfare Shallow Water Craft आहे. ही किनारपट्टीवरील पाणबुडीविरोधी युद्धनौका आहे. कोचीन शिपयार्डने बांधलेली असून ८०% पेक्षा जास्त स्वदेशी सामग्री आहे. MPSC मध्ये संरक्षण आणि नौदल विषयक प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी वर्ग आणि वैशिष्ट्ये लक्षात ठेवावीत. ही नौका भारतीय नौदलाच्या किनारपट्टी सुरक्षेला बळकटी देईल.

प्रश्न १४

२०२६ राष्ट्रकुल स्पर्धांचा कालावधी किती दिवसांचा आहे?
A) ७ दिवस
B) १० दिवस
C) ११ दिवस
D) १५ दिवस

उत्तर: C) ११ दिवस

स्पष्टीकरण:
२०२६ राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा २३ जुलै ते २ ऑगस्ट २०२६ दरम्यान होत आहेत. एकूण ११ दिवस स्पर्धा चालतात. MPSC मध्ये स्पर्धांच्या कालावधीचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी तारखा आणि एकूण दिवस लक्षात ठेवावेत. ग्लासगो येथे सुमारे ३००० खेळाडू ७४ देशांतून सहभागी होत आहेत.

प्रश्न १५

जुलै २०२६ मध्ये ISRO संबंधित कोणती महत्त्वाची बाब चर्चेत होती?
A) चांद्रयान-४
B) अनेक प्रक्षेपणांचे लक्ष्य
C) मंगलयान-२
D) सूर्य मोहीम

उत्तर: B) अनेक प्रक्षेपणांचे लक्ष्य

स्पष्टीकरण:
जुलै २०२६ मध्ये ISRO च्या चालू आर्थिक वर्षातील प्रक्षेपण लक्ष्याबाबत चर्चा झाली. ISRO अनेक मोहिमा आखत आहे. MPSC मध्ये अंतराळ आणि ISRO विषयक प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी अलीकडील प्रक्षेपणे आणि भविष्यातील योजना लक्षात ठेवाव्यात. खासगी अंतराळ क्षेत्राचाही विकास होत आहे.

प्रश्न १६

२०२६ CWG चे यजमान राष्ट्र कोणते आहे?
A) ऑस्ट्रेलिया
B) इंग्लंड
C) स्कॉटलंड (युनायटेड किंगडम)
D) कॅनडा

उत्तर: C) स्कॉटलंड (युनायटेड किंगडम)

स्पष्टीकरण:
२०२६ राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धांचे यजमान स्कॉटलंड (युनायटेड किंगडम) आहे. ग्लासगो शहराने आयोजन केले आहे. MPSC मध्ये यजमान देश आणि शहर यांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी स्कॉटलंड आणि ग्लासगो हे नाव लक्षात ठेवावे. स्कॉटलंडने यापूर्वीही या स्पर्धेचे आयोजन केले आहे.

प्रश्न १७

Green Hydrogen Centre of Excellence चे नाव काय आहे?
A) HYDROGEN
B) ECOGEN
C) GREENTECH
D) HYDROS

उत्तर: B) ECOGEN

स्पष्टीकरण:
IIT कानपूरच्या Green Hydrogen Centre of Excellence चे नाव ECOGEN आहे. पूर्ण रूप – Innovative and Integrated Ecosystem for Green Hydrogen. MPSC मध्ये संक्षिप्त रूप आणि केंद्रांच्या नावांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी ECOGEN आणि IIT कानपूर हे नाव लक्षात ठेवावे. हे केंद्र स्वच्छ ऊर्जा संशोधनासाठी महत्त्वाचे आहे.

प्रश्न १८

WTO Fisheries Subsidies Agreement चा मुख्य उद्देश काय आहे?
A) मासे निर्यात वाढवणे
B) बेकायदेशीर मासेमारी रोखणे
C) मच्छिमारांना अनुदान देणे
D) नौकानयन वाढवणे

उत्तर: B) बेकायदेशीर मासेमारी रोखणे

स्पष्टीकरण:
WTO Fisheries Subsidies Agreement चा मुख्य उद्देश बेकायदेशीर, अघोषित आणि अनियंत्रित मासेमारी रोखणे तसेच सागरी संसाधनांचे संरक्षण करणे हा आहे. भारत या करारात सामील झाला आहे. MPSC मध्ये आंतरराष्ट्रीय करारांच्या उद्देशांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी उद्देश आणि महत्त्व लक्षात ठेवावे.

प्रश्न १९

जुलै २०२६ मध्ये महाराष्ट्रात कोणत्या हवामान घटनेचा इशारा देण्यात आला?
A) दुष्काळ
B) अतिवृष्टी आणि पूर
C) हिमवृष्टी
D) उष्णतेची लाट

उत्तर: B) अतिवृष्टी आणि पूर

स्पष्टीकरण:
जुलै २०२६ मध्ये IMD ने महाराष्ट्रात अतिवृष्टी आणि पूरस्थितीचा इशारा दिला. मुंबई आणि आसपासच्या भागांत ऑरेंज अलर्ट जारी करण्यात आला. MPSC मध्ये महाराष्ट्राशी संबंधित हवामान घटनांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी अलर्ट आणि प्रभावित भाग लक्षात ठेवावेत.

प्रश्न २०

२०२६ राष्ट्रकुल स्पर्धांमध्ये भारताच्या संघात सुमारे किती खेळाडू आहेत?
A) ५०
B) ७५
C) १००+
D) २००+

उत्तर: C) १००+

स्पष्टीकरण:
२०२६ राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धांमध्ये भारताने १०० हून अधिक खेळाडूंचा संघ पाठवला आहे. विविध क्रीडा प्रकारांत भारतीय खेळाडू सहभागी आहेत. MPSC मध्ये क्रीडा स्पर्धांमधील भारतीय सहभागाचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी अंदाजे संख्या आणि प्रमुख खेळाडू लक्षात ठेवावेत. पदकांच्या आशा नीरज चोप्रा आणि मीराबाई चानू यांच्यावर आहेत.

📚 झटपट पुनरावलोकन

CWG 2026 यजमान – ग्लासगो, स्कॉटलंड
उद्घाटन – २३ जुलै २०२६
INS मालवन – Mahe-class ASW Craft
WTO करार – Fisheries Subsidies Agreement
IIT कानपूर – ECOGEN (Green Hydrogen)
IMD अलर्ट – ऑरेंज अलर्ट

VAIBHAVRAJ1012 जुलै २३, २०२६

महाराष्ट्र सामान्य ज्ञान | MPSC साठी 20 महत्त्वाचे प्रश्न व उत्तरे (भाग 1)

महाराष्ट्र सामान्य ज्ञान | MPSC साठी अभ्यास

महाराष्ट्र सामान्य ज्ञान हा MPSC परीक्षेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. राज्याचा भूगोल, इतिहास, नद्या, धरणे, राष्ट्रीय उद्याने, किल्ले, जिल्हे, प्रशासकीय माहिती, भाषा आणि सांस्कृतिक वारसा यावर परीक्षेत विविध प्रकारचे प्रश्न विचारले जातात.

महाराष्ट्राची स्थापना १ मे १९६० रोजी झाली. महाराष्ट्राची राजधानी मुंबई असून नागपूर ही राज्याची उपराजधानी आहे. महाराष्ट्राच्या भौगोलिक रचनेमध्ये सह्याद्री पर्वतरांगा, पठारी प्रदेश, कोकण किनारपट्टी आणि विविध नदीखोऱ्यांचा समावेश होतो.

गोदावरी, कृष्णा, भीमा, तापी, वर्धा, वैनगंगा आणि कोयना या महाराष्ट्राच्या महत्त्वाच्या नद्या आहेत. नद्यांचे उगमस्थान, प्रवाह, उपनद्या आणि त्यांच्यावर असलेली धरणे हे MPSC मध्ये वारंवार विचारले जाणारे घटक आहेत.

महाराष्ट्राला समृद्ध ऐतिहासिक वारसा लाभला आहे. छत्रपती शिवाजी महाराज, मराठा साम्राज्य, किल्ले, संतपरंपरा आणि सामाजिक सुधारणांची चळवळ यांना महाराष्ट्राच्या इतिहासात विशेष महत्त्व आहे.

या प्रश्नसंचामध्ये महाराष्ट्राच्या भूगोल, इतिहास, नद्या, धरणे, वन्यजीव, जिल्हे, महत्त्वाची स्थळे आणि सामान्य ज्ञानावर आधारित २० महत्त्वाचे प्रश्न दिले आहेत.

⚡ MPSC जटका:
महाराष्ट्राचा अभ्यास करताना फक्त प्रश्नाचे उत्तर पाठ करू नका. “नदी → उगम → जिल्हा → धरण → कोणत्या दिशेने वाहते” अशा पद्धतीने जोडून अभ्यास केल्यास एकाच मुद्द्यावरून अनेक प्रश्न सोडवता येतात.

सूचना: प्रत्येक प्रश्न स्वतः सोडवा. नंतर उत्तर व स्पष्टीकरण वाचा.

प्रश्न १

महाराष्ट्राची राजधानी कोणती आहे?
A) पुणे
B) नागपूर
C) मुंबई
D) नाशिक

उत्तर: C) मुंबई

स्पष्टीकरण:
महाराष्ट्राची राजधानी मुंबई आहे. मुंबई ही भारताची आर्थिक राजधानी म्हणून ओळखली जाते. महाराष्ट्राची उपराजधानी नागपूर आहे. राज्य पुनर्रचना कायदा १९५६ नुसार १ मे १९६० रोजी महाराष्ट्र राज्याची स्थापना झाली. MPSC परीक्षेत महाराष्ट्राच्या राजधानी आणि उपराजधानी यांचे प्रश्न नेहमी येतात. मुंबई बंदर, बॉलीवूड आणि आर्थिक केंद्र म्हणून प्रसिद्ध आहे. विद्यार्थ्यांनी मुंबईसोबत नागपूर ही उपराजधानी असल्याचेही लक्षात ठेवावे.

प्रश्न २

गोदावरी नदीचा उगम कोठे होतो?
A) महाबळेश्वर
B) त्र्यंबकेश्वर
C) पंढरपूर
D) नाशिक

उत्तर: B) त्र्यंबकेश्वर

स्पष्टीकरण:
गोदावरी नदीचा उगम नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर येथे होतो. गोदावरीला दक्षिण गंगा म्हणतात. ही महाराष्ट्रातील सर्वात लांब नदी आहे. MPSC मध्ये नद्यांच्या उगमाचे प्रश्न वारंवार येतात. गोदावरी महाराष्ट्र, तेलंगणा, आंध्र प्रदेश मधून वाहते आणि बंगालच्या उपसागरात मिळते. त्र्यंबकेश्वर हे ज्योतिर्लिंग स्थळही आहे. विद्यार्थ्यांनी उगम स्थान आणि महत्त्व लक्षात ठेवावे.

प्रश्न ३

कृष्णा नदीचा उगम कोठे होतो?
A) महाबळेश्वर
B) त्र्यंबकेश्वर
C) लोणावळा
D) सातारा

उत्तर: A) महाबळेश्वर

स्पष्टीकरण:
कृष्णा नदीचा उगम सातारा जिल्ह्यातील महाबळेश्वर येथे होतो. कृष्णा ही महाराष्ट्रातील महत्त्वाची नदी आहे. MPSC परीक्षेत कृष्णा नदीच्या उगमाचे प्रश्न येतात. ही नदी महाराष्ट्र, कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेश मधून वाहते. महाबळेश्वर पर्यटन स्थळ म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. विद्यार्थ्यांनी गोदावरी आणि कृष्णा या दोन्ही नद्यांच्या उगमाची तुलना करून लक्षात ठेवावी.

प्रश्न ४

तापी नदीचा उगम कोठे होतो?
A) मुलताई
B) त्र्यंबकेश्वर
C) महाबळेश्वर
D) अमरावती

उत्तर: A) मुलताई

स्पष्टीकरण:
तापी नदीचा उगम मध्य प्रदेशातील मुलताई (बेटुल जिल्हा) येथे होतो. तापी पश्चिमेकडे वाहणारी नदी आहे आणि अरबी समुद्राला मिळते. महाराष्ट्रातून तिचा मोठा प्रवाह जातो. MPSC मध्ये तापी नदीचे उगम आणि प्रवाह विषयक प्रश्न येतात. तापी खोरे कापूस उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहे. विद्यार्थ्यांनी उगम स्थान लक्षात ठेवावे.

प्रश्न ५

कोयना धरण कोणत्या नदीवर आहे?
A) गोदावरी
B) कृष्णा
C) कोयना
D) भीमा

उत्तर: C) कोयना

स्पष्टीकरण:
कोयना धरण कोयना नदीवर सातारा जिल्ह्यात आहे. हे महाराष्ट्रातील सर्वात मोठे जलविद्युत प्रकल्प आहे. १९६७ च्या भूकंपानंतर या धरणाची चर्चा झाली. MPSC परीक्षेत धरणे आणि जलविद्युत प्रकल्पांचे प्रश्न येतात. कोयना धरण महाराष्ट्राला मोठ्या प्रमाणात वीज पुरवठा करते. विद्यार्थ्यांनी धरणाचे स्थान आणि नदी लक्षात ठेवावी.

प्रश्न ६

जयक्वाडी धरण कोणत्या नदीवर आहे?
A) गोदावरी
B) कृष्णा
C) तापी
D) वर्धा

उत्तर: A) गोदावरी

स्पष्टीकरण:
जयक्वाडी धरण औरंगाबाद (छत्रपती संभाजीनगर) जिल्ह्यात गोदावरी नदीवर आहे. हे महाराष्ट्रातील महत्त्वाचे सिंचन प्रकल्प आहे. MPSC मध्ये धरणे आणि सिंचन प्रकल्पांचे प्रश्न येतात. जयक्वाडी धरणामुळे मराठवाड्यातील शेतीला फायदा होतो. विद्यार्थ्यांनी धरणाचे स्थान, नदी आणि महत्त्व लक्षात ठेवावे.

प्रश्न ७

ताडोबा राष्ट्रीय उद्यान कोणत्या जिल्ह्यात आहे?
A) चंद्रपूर
B) नागपूर
C) गडचिरोली
D) भंडारा

उत्तर: A) चंद्रपूर

स्पष्टीकरण:
ताडोबा-अंधारी राष्ट्रीय उद्यान चंद्रपूर जिल्ह्यात आहे. हे महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध व्याघ्र प्रकल्प आहे. MPSC परीक्षेत राष्ट्रीय उद्याने आणि वन्यजीव अभयारण्यांचे प्रश्न येतात. ताडोबा व्याघ्र, बिबट्या आणि इतर वन्यप्राण्यांसाठी प्रसिद्ध आहे. विद्यार्थ्यांनी उद्यानाचे नाव आणि जिल्हा लक्षात ठेवावे. अंधारी अभयारण्यही याच परिसरात आहे.

प्रश्न ८

पेंच राष्ट्रीय उद्यान कोणत्या जिल्ह्यात आहे?
A) नागपूर
B) चंद्रपूर
C) गडचिरोली
D) वर्धा

उत्तर: A) नागपूर

स्पष्टीकरण:
पेंच राष्ट्रीय उद्यान नागपूर जिल्ह्यात आहे. हे मध्य प्रदेश आणि महाराष्ट्र या दोन्ही राज्यांत पसरले आहे. रुडयार्ड किपलिंगच्या जंगल बुकची प्रेरणा येथून मिळाली असल्याचे मानले जाते. MPSC मध्ये राष्ट्रीय उद्यानांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी पेंच आणि ताडोबा यांची तुलना करून लक्षात ठेवावी.

प्रश्न ९

अजिंठा लेणी कोणत्या जिल्ह्यात आहेत?
A) औरंगाबाद
B) जालना
C) अकोला
D) बुलढाणा

उत्तर: A) औरंगाबाद

स्पष्टीकरण:
अजिंठा लेणी छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद) जिल्ह्यात आहेत. ही युनेस्को जागतिक वारसा स्थळे आहेत. बौद्ध कालीन चित्रकला आणि शिल्पकलेसाठी अजिंठा प्रसिद्ध आहे. MPSC परीक्षेत ऐतिहासिक स्थळे आणि युनेस्को वारसा स्थळांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी अजिंठा आणि एलोरा यांचे स्थान लक्षात ठेवावे.

प्रश्न १०

एलोरा लेणी कोणत्या जिल्ह्यात आहेत?
A) औरंगाबाद
B) नाशिक
C) पुणे
D) सातारा

उत्तर: A) औरंगाबाद

स्पष्टीकरण:
एलोरा लेणी देखील छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद) जिल्ह्यात आहेत. कैलास मंदिर हे एलोराचे सर्वात प्रसिद्ध लेणे आहे. ही हिंदू, बौद्ध आणि जैन लेणी आहेत. MPSC मध्ये अजिंठा-एलोरा यांचे प्रश्न एकत्र येतात. विद्यार्थ्यांनी दोन्ही स्थळे औरंगाबाद जिल्ह्यात असल्याचे लक्षात ठेवावे. एलोरा युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ आहे.

प्रश्न ११

महाराष्ट्रातील सर्वात मोठा जिल्हा कोणता आहे?
A) पुणे
B) अहमदनगर
C) नाशिक
D) सोलापूर

उत्तर: B) अहमदनगर

स्पष्टीकरण:
क्षेत्रफळानुसार महाराष्ट्रातील सर्वात मोठा जिल्हा अहिल्यानगर (अहमदनगर) आहे. MPSC परीक्षेत जिल्ह्यांच्या क्षेत्रफळाचे प्रश्न येतात. अहिल्यानगर ऐतिहासिकदृष्ट्याही महत्त्वाचे आहे. शिवाजी महाराजांच्या काळातील अनेक घटना येथे घडल्या. विद्यार्थ्यांनी सर्वात मोठा आणि सर्वात लहान जिल्हा लक्षात ठेवावा.

प्रश्न १२

महाराष्ट्रातील सर्वात लहान जिल्हा कोणता आहे?
A) मुंबई शहर
B) मुंबई उपनगर
C) पालघर
D) ठाणे

उत्तर: A) मुंबई शहर

स्पष्टीकरण:
क्षेत्रफळानुसार महाराष्ट्रातील सर्वात लहान जिल्हा मुंबई शहर आहे. मुंबई उपनगर वेगळा जिल्हा आहे. MPSC मध्ये जिल्ह्यांच्या क्षेत्रफळाचे प्रश्न येतात. मुंबई शहर जिल्ह्यात दक्षिण मुंबईचा समावेश होतो. विद्यार्थ्यांनी मुंबई शहर आणि मुंबई उपनगर यातील फरक लक्षात ठेवावा.

प्रश्न १३

शिवजयंती कोणत्या तारखेला साजरी केली जाते?
A) १९ फेब्रुवारी
B) २६ जानेवारी
C) १५ ऑगस्ट
D) १ मे

उत्तर: A) १९ फेब्रुवारी

स्पष्टीकरण:
छत्रपती शिवाजी महाराजांची जयंती १९ फेब्रुवारी रोजी साजरी केली जाते. शिवाजी महाराजांचा जन्म १९ फेब्रुवारी १६३० रोजी शिवनेरी किल्ल्यावर झाला. MPSC परीक्षेत ऐतिहासिक तारखांचे प्रश्न येतात. महाराष्ट्रात शिवजयंती मोठ्या उत्साहाने साजरी केली जाते. विद्यार्थ्यांनी जन्म तारीख आणि स्थळ लक्षात ठेवावे.

प्रश्न १४

महाराष्ट्र दिवस कोणत्या तारखेला साजरा केला जातो?
A) १ मे
B) १५ ऑगस्ट
C) २६ जानेवारी
D) १४ एप्रिल

उत्तर: A) १ मे

स्पष्टीकरण:
महाराष्ट्र दिन १ मे रोजी साजरा केला जातो. १ मे १९६० रोजी द्विभाषिक मुंबई राज्याचे विभाजन होऊन महाराष्ट्र आणि गुजरात राज्यांची स्थापना झाली. MPSC मध्ये महाराष्ट्र दिनाचे प्रश्न येतात. हा दिवस कामगार दिन म्हणूनही ओळखला जातो. विद्यार्थ्यांनी तारीख आणि महत्त्व लक्षात ठेवावे.

प्रश्न १५

पंढरपूर कोणत्या नदीच्या काठावर आहे?
A) गोदावरी
B) भीमा
C) कृष्णा
D) तापी

उत्तर: B) भीमा

स्पष्टीकरण:
पंढरपूर भीमा नदीच्या काठावर सोलापूर जिल्ह्यात आहे. विठ्ठल-रूक्मिणी मंदिर येथे आहे. वारकरी संप्रदायाचे प्रमुख केंद्र आहे. MPSC परीक्षेत धार्मिक स्थळे आणि नद्यांचे प्रश्न येतात. आषाढी आणि कार्तिकी एकादशीला मोठी वारी निघते. विद्यार्थ्यांनी पंढरपूर आणि भीमा नदीची माहिती लक्षात ठेवावी.

प्रश्न १६

नाशिक कोणत्या नदीच्या काठावर आहे?
A) गोदावरी
B) कृष्णा
C) तापी
D) भीमा

उत्तर: A) गोदावरी

स्पष्टीकरण:
नाशिक गोदावरी नदीच्या काठावर आहे. कुंभमेळ्यासाठी नाशिक प्रसिद्ध आहे. त्र्यंबकेश्वर ज्योतिर्लिंग येथेच आहे. MPSC मध्ये धार्मिक स्थळे आणि नद्यांचे प्रश्न येतात. गोदावरीचा उगमही नाशिक जिल्ह्यात आहे. विद्यार्थ्यांनी नाशिक आणि गोदावरीची माहिती लक्षात ठेवावी.

प्रश्न १७

महाराष्ट्रातील पहिले व्याघ्र प्रकल्प कोणते आहे?
A) ताडोबा
B) मेलघाट
C) पेंच
D) नागझिरा

उत्तर: B) मेलघाट

स्पष्टीकरण:
मेलघाट व्याघ्र प्रकल्प अमरावती जिल्ह्यात आहे. हा महाराष्ट्रातील पहिला व्याघ्र प्रकल्प आहे. १९७३-७४ मध्ये प्रकल्प सुरू झाला. MPSC परीक्षेत व्याघ्र प्रकल्पांचे प्रश्न येतात. मेलघाट सतपुडा पर्वतरांगांमध्ये आहे. विद्यार्थ्यांनी पहिला व्याघ्र प्रकल्प आणि स्थान लक्षात ठेवावे.

प्रश्न १८

सह्याद्री पर्वतरांगा कोणत्या दिशेने पसरलेल्या आहेत?
A) उत्तर-दक्षिण
B) पूर्व-पश्चिम
C) वायव्य-आग्नेय
D) ईशान्य-नैऋत्य

उत्तर: A) उत्तर-दक्षिण

स्पष्टीकरण:
सह्याद्री (पश्चिम घाट) पर्वतरांगा उत्तर-दक्षिण दिशेने पसरलेल्या आहेत. महाराष्ट्राच्या पश्चिम भागात या पर्वतरांगा आहेत. MPSC मध्ये भूगोल विषयक प्रश्न येतात. सह्याद्री युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ आहे. अनेक नद्यांचा उगम येथे होतो. विद्यार्थ्यांनी दिशा आणि महत्त्व लक्षात ठेवावे.

प्रश्न १९

छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म कोठे झाला?
A) रायगड
B) शिवनेरी
C) प्रतापगड
D) सिंहगड

उत्तर: B) शिवनेरी

स्पष्टीकरण:
छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म १९ फेब्रुवारी १६३० रोजी शिवनेरी किल्ल्यावर (जुन्नर, पुणे) झाला. MPSC परीक्षेत शिवाजी महाराजांच्या जीवनातील महत्त्वाच्या घटनांचे प्रश्न येतात. शिवनेरी किल्ला पुणे जिल्ह्यात आहे. विद्यार्थ्यांनी जन्मस्थळ आणि तारीख लक्षात ठेवावी. रायगड हे राजधानीचे ठिकाण होते.

प्रश्न २०

महाराष्ट्राची राज्यभाषा कोणती आहे?
A) हिंदी
B) मराठी
C) इंग्रजी
D) गुजराती

उत्तर: B) मराठी

स्पष्टीकरण:
महाराष्ट्राची राज्यभाषा मराठी आहे. मराठी ही इंडो-आर्यन भाषासमूहातील भाषा आहे. MPSC परीक्षेत राज्यभाषा आणि अधिकृत भाषांचे प्रश्न येतात. महाराष्ट्र शासनाने मराठी भाषेला प्रोत्साहन देण्यासाठी अनेक योजना राबवल्या आहेत. विद्यार्थ्यांनी राज्यभाषा आणि तिचे महत्त्व लक्षात ठेवावे.

📚 झटपट पुनरावलोकन

महाराष्ट्राची स्थापना – १ मे १९६०
राजधानी – मुंबई
उपराजधानी – नागपूर
राज्यभाषा – मराठी
गोदावरी उगम – त्र्यंबकेश्वर
कृष्णा उगम – महाबळेश्वर
तापी उगम – मुलताई, मध्य प्रदेश
कोयना धरण – कोयना नदी
जयकवाडी धरण – गोदावरी नदी
ताडोबा-अंधारी – चंद्रपूर
पेंच – नागपूर परिसर
अजिंठा – छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा
वेरूळ (एलोरा) – छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा
महाराष्ट्रातील पहिला व्याघ्र प्रकल्प – मेळघाट
पंढरपूर – भीमा नदी
नाशिक – गोदावरी नदी
शिवाजी महाराजांचे जन्मस्थळ – शिवनेरी
शिवजयंती – १९ फेब्रुवारी
महाराष्ट्र दिन – १ मे

🎯 MPSC अभ्यासासाठी महत्त्वाचे मुद्दे

या प्रश्नसंचाचा अभ्यास करताना विद्यार्थ्यांनी खालील मुद्द्यांकडे विशेष लक्ष द्यावे:

महाराष्ट्राची स्थापना आणि महाराष्ट्र दिन
मुंबई राजधानी व नागपूर उपराजधानी
महाराष्ट्रातील प्रमुख नद्या व त्यांचे उगम
गोदावरी – त्र्यंबकेश्वर
कृष्णा – महाबळेश्वर
तापी – मुलताई
प्रमुख धरणे व संबंधित नद्या
कोयना धरण व जलविद्युत प्रकल्प
जयकवाडी धरण व गोदावरी
महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय उद्याने व व्याघ्र प्रकल्प
ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्प
मेळघाट व्याघ्र प्रकल्प
महाराष्ट्रातील प्रमुख ऐतिहासिक लेणी
अजिंठा आणि वेरूळ लेणी
महाराष्ट्रातील जिल्ह्यांचे क्षेत्रफळ
सह्याद्री पर्वतरांगांची दिशा
पंढरपूर आणि भीमा नदी
नाशिक आणि गोदावरी नदी
छत्रपती शिवाजी महाराजांचे जन्मस्थळ
महाराष्ट्राची राज्यभाषा
महाराष्ट्राचा ऐतिहासिक व सांस्कृतिक वारसा

⚡ MPSC जटका:
अजिंठा + वेरूळ + छत्रपती संभाजीनगर हे एकत्र लक्षात ठेवा. दोन्ही लेणी एकाच जिल्ह्यात आहेत, पण त्यांची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी, लेण्यांची रचना आणि धार्मिक परंपरा वेगवेगळी आहेत. त्यामुळे MPSC मध्ये तुलना करून प्रश्न विचारला जाऊ शकतो.

⚡ आणखी एक जटका:
नद्यांचे उगम लक्षात ठेवताना:

गोदावरी → त्र्यंबकेश्वर
कृष्णा → महाबळेश्वर
तापी → मुलताई

ही तीन जोड्या महाराष्ट्राच्या भूगोलासाठी अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत.

निष्कर्ष

महाराष्ट्र सामान्य ज्ञानाचा अभ्यास MPSC परीक्षेसाठी केवळ तथ्ये पाठ करण्यापुरता मर्यादित ठेवू नये. महाराष्ट्राचा इतिहास, भूगोल, नद्या, धरणे, जिल्हे, वन्यजीव, किल्ले, सांस्कृतिक वारसा आणि प्रशासकीय माहिती यांचा एकत्रित अभ्यास करणे आवश्यक आहे.

विशेषतः नद्या, धरणे, राष्ट्रीय उद्याने, जिल्हे आणि ऐतिहासिक स्थळे यांच्यातील संबंध समजून घेतल्यास वस्तुनिष्ठ प्रश्न अधिक सहज सोडवता येतात.

या २० प्रश्नांचा सराव केल्यानंतर चुकीच्या प्रश्नांचे पुन्हा पुनरावलोकन करा. तसेच नदी–उगम–धरण, जिल्हा–स्थळ, किल्ला–इतिहास आणि योजना–उद्देश अशा जोड्यांचा स्वतंत्र सराव करा.

MPSC साठी महाराष्ट्र सामान्य ज्ञान मजबूत करण्यासाठी अशा प्रश्नसंचांचा नियमित सराव उपयुक्त ठरतो.

VAIBHAVRAJ1012 जुलै २३, २०२६

अर्थव्यवस्था | MPSC साठी 20 महत्त्वाचे प्रश्न व उत्तरे (भाग 1)

अर्थव्यवस्था | MPSC साठी अभ्यास

अर्थव्यवस्था हा MPSC राज्यसेवा, संयुक्त परीक्षा आणि इतर स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा विषय आहे. भारतीय अर्थव्यवस्था, राष्ट्रीय उत्पन्न, बँकिंग, मौद्रिक धोरण, वित्तीय धोरण, महागाई, करप्रणाली, अर्थसंकल्प, आर्थिक नियोजन आणि सरकारी योजना यावर परीक्षेत विविध प्रकारचे प्रश्न विचारले जातात.

भारतीय अर्थव्यवस्थेचा अभ्यास करताना GDP, GNP, NNP, राष्ट्रीय उत्पन्न, महागाई, बेरोजगारी, आर्थिक वाढ आणि आर्थिक विकास या मूलभूत संकल्पना समजून घेणे आवश्यक आहे. या संकल्पनांवर आधारित प्रश्न MPSC परीक्षेत वारंवार विचारले जातात.

भारतातील मौद्रिक व्यवस्थेमध्ये रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) ही मध्यवर्ती बँक म्हणून महत्त्वाची भूमिका बजावते. रेपो रेट, CRR, SLR, मौद्रिक धोरण आणि बँकिंग नियमन यांचा अभ्यास अर्थव्यवस्थेच्या तयारीसाठी महत्त्वाचा आहे.

📌 लक्षात ठेवा:
RBI स्थापना – १ एप्रिल १९३५
RBI राष्ट्रीयीकरण – १९४९

महागाईचा अभ्यास करताना CPI आणि WPI यातील फरक समजून घेणे आवश्यक आहे. CPI म्हणजे ग्राहक किंमत निर्देशांक, तर WPI म्हणजे घाऊक किंमत निर्देशांक. RBI च्या मौद्रिक धोरणाच्या चौकटीत महागाईचे लक्ष्य निश्चित करताना CPI महत्त्वाचा निर्देशक आहे.

सूचना: प्रत्येक प्रश्न स्वतः सोडवा. नंतर उत्तर व स्पष्टीकरण वाचा.

प्रश्न १

भारताच्या अर्थव्यवस्थेचे मोजमाप कोणत्या निर्देशकाद्वारे केले जाते?
A) GDP
B) HDI
C) CPI
D) WPI

उत्तर: A) GDP

स्पष्टीकरण:
GDP म्हणजे Gross Domestic Product (सकल देशांतर्गत उत्पादन). हे देशातील एका वर्षात उत्पादित सर्व वस्तू व सेवांच्या बाजारमूल्याचे मोजमाप आहे. MPSC परीक्षेत GDP ची व्याख्या आणि प्रकार विचारले जातात. GDP Nominal आणि Real असे दोन प्रकारचे असते. Real GDP महागाईचा प्रभाव काढून काढले जाते. भारत GDP च्या आधारे जगातील पाचव्या क्रमांकाची अर्थव्यवस्था आहे. विद्यार्थ्यांनी GDP, GNP आणि NNP यातील फरक लक्षात ठेवावा.

प्रश्न २

RBI ची स्थापना कोणत्या वर्षी झाली?
A) १९३४
B) १९३५
C) १९४७
D) १९५०

उत्तर: B) १९३५

स्पष्टीकरण:
रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) ची स्थापना १ एप्रिल १९३५ रोजी झाली. RBI Act १९३४ नुसार तिची स्थापना झाली. सुरुवातीला ती खाजगी मालकीची होती. १९४९ मध्ये ती राष्ट्रीयीकृत झाली. MPSC मध्ये RBI च्या स्थापनेचे वर्ष आणि मुख्य कार्ये विचारली जातात. RBI भारताची मध्यवर्ती बँक आहे. मौद्रिक धोरण, नोटांची छपाई आणि बँकिंग नियमन ही तिची मुख्य कामे आहेत. विद्यार्थ्यांनी स्थापना वर्ष आणि राष्ट्रीयीकरण वर्ष दोन्ही लक्षात ठेवावे.

प्रश्न ३

भारताचे चालू अर्थमंत्री कोण आहेत?
A) निर्मला सीतारामन
B) अरुण जेटली
C) पी. चिदंबरम
D) प्रणव मुखर्जी

उत्तर: A) निर्मला सीतारामन

स्पष्टीकरण:
भारताच्या चालू अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन आहेत. त्या केंद्रीय मंत्रिमंडळात अर्थ मंत्रालयाचा कार्यभार सांभाळतात. MPSC परीक्षेत चालू घडामोडींमध्ये अर्थमंत्र्यांचे नाव विचारले जाते. अर्थसंकल्प सादर करणे हे अर्थमंत्र्यांचे महत्त्वाचे काम आहे. विद्यार्थ्यांनी चालू अर्थमंत्री आणि अर्थसंकल्पाची तारीख लक्षात ठेवावी. अर्थसंकल्प सामान्यतः १ फेब्रुवारी रोजी सादर केला जातो.

प्रश्न ४

महागाई मोजण्यासाठी कोणता निर्देशांक वापरला जातो?
A) GDP
B) CPI
C) HDI
D) FDI

उत्तर: B) CPI

स्पष्टीकरण:
CPI म्हणजे Consumer Price Index (ग्राहक किंमत निर्देशांक). हा निर्देशांक सामान्य लोकांच्या वापरातील वस्तू व सेवांच्या किंमतीतील बदलांचे मोजमाप करतो. RBI मौद्रिक धोरण ठरवताना CPI ला प्राधान्य देते. MPSC मध्ये CPI आणि WPI यातील फरक विचारला जातो. WPI म्हणजे Wholesale Price Index. विद्यार्थ्यांनी दोन्ही निर्देशांकांचे पूर्ण रूप आणि उपयोग लक्षात ठेवावे.

प्रश्न ५

भारतातील सर्वोच्च मौद्रिक प्राधिकरण कोणते आहे?
A) वित्त मंत्रालय
B) RBI
C) SEBI
D) NITI Aayog

उत्तर: B) RBI

स्पष्टीकरण:
रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) ही भारतातील सर्वोच्च मौद्रिक प्राधिकरण आहे. ती रेपो रेट, रिव्हर्स रेपो रेट आणि CRR सारखे दर ठरवते. MPSC परीक्षेत RBI च्या कार्यांचे प्रश्न येतात. RBI मौद्रिक धोरणाच्या माध्यमातून महागाई नियंत्रण आणि आर्थिक स्थिरता राखते. विद्यार्थ्यांनी RBI ची मुख्य कामे लक्षात ठेवावीत.

प्रश्न ६

रेपो रेट म्हणजे काय?
A) बँका RBI कडून कर्ज घेतानाचा दर
B) RBI बँकांकडून कर्ज घेतानाचा दर
C) महागाई दर
D) ब्याज दर

उत्तर: A) बँका RBI कडून कर्ज घेतानाचा दर

स्पष्टीकरण:
रेपो रेट म्हणजे व्यावसायिक बँका RBI कडून अल्पकालीन कर्ज घेतानाचा व्याजदर. रेपो रेट वाढल्यास कर्ज महाग होते आणि महागाई नियंत्रणात येण्यास मदत होते. MPSC मध्ये रेपो रेट आणि रिव्हर्स रेपो रेट यातील फरक विचारला जातो. रिव्हर्स रेपो रेट म्हणजे RBI बँकांकडून पैसे स्वीकारतानाचा दर. विद्यार्थ्यांनी दोन्ही संकल्पना नीट समजून घ्याव्यात.

प्रश्न ७

CRR चे पूर्ण रूप काय आहे?
A) Cash Reserve Ratio
B) Credit Reserve Ratio
C) Central Reserve Ratio
D) Current Reserve Ratio

उत्तर: A) Cash Reserve Ratio

स्पष्टीकरण:
CRR म्हणजे Cash Reserve Ratio. बँकांना त्यांच्या ठेवींपैकी ठराविक टक्के रक्कम RBI कडे रोख स्वरूपात ठेवावी लागते. CRR वाढल्यास बाजारात पैशांचा पुरवठा कमी होतो. MPSC परीक्षेत CRR, SLR आणि रेपो रेट यांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी पूर्ण रूप आणि परिणाम लक्षात ठेवावे.

प्रश्न ८

SLR चे पूर्ण रूप काय आहे?
A) Statutory Liquidity Ratio
B) State Liquidity Ratio
C) Standard Liquidity Ratio
D) Secure Liquidity Ratio

उत्तर: A) Statutory Liquidity Ratio

स्पष्टीकरण:
SLR म्हणजे Statutory Liquidity Ratio. बँकांना त्यांच्या ठेवींपैकी ठराविक टक्के रक्कम सोन्याच्या स्वरूपात किंवा सरकारी रोख्यांमध्ये गुंतवावी लागते. SLR आणि CRR हे दोन्ही RBI च्या नियंत्रण साधने आहेत. MPSC मध्ये या संकल्पनांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी CRR आणि SLR यातील फरक लक्षात ठेवावा.

प्रश्न ९

भारताचा अर्थसंकल्प सामान्यतः कोणत्या महिन्यात सादर केला जातो?
A) जानेवारी
B) फेब्रुवारी
C) मार्च
D) एप्रिल

उत्तर: B) फेब्रुवारी

स्पष्टीकरण:
भारताचा केंद्रीय अर्थसंकल्प सामान्यतः १ फेब्रुवारी रोजी संसदेत सादर केला जातो. पूर्वी तो फेब्रुवारीच्या शेवटच्या दिवशी सादर होत असे. MPSC परीक्षेत अर्थसंकल्पाच्या तारखेचे प्रश्न येतात. अर्थसंकल्प हा सरकारच्या उत्पन्न आणि खर्चाचा अंदाज असतो. विद्यार्थ्यांनी तारीख आणि अर्थमंत्र्यांचे नाव लक्षात ठेवावे.

प्रश्न १०

बजेटमधील महसूल खाते आणि भांडवली खाते यातील फरक काय दर्शवतो?
A) महागाई
B) वित्तीय तूट
C) व्यापार तूट
D) चालू खाते तूट

उत्तर: B) वित्तीय तूट

स्पष्टीकरण:
वित्तीय तूट (Fiscal Deficit) म्हणजे सरकारच्या एकूण खर्च आणि एकूण उत्पन्नातील फरक (कर्ज वगळता). ही तूट GDP च्या टक्केवारीत मोजली जाते. MPSC मध्ये वित्तीय तूट, महसूल तूट आणि प्राथमिक तूट यांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी या संकल्पनांचे फरक नीट समजून घ्यावेत.

प्रश्न ११

NITI Aayog ची स्थापना कोणत्या वर्षी झाली?
A) २०१४
B) २०१५
C) २०१६
D) २०१७

उत्तर: B) २०१५

स्पष्टीकरण:
NITI Aayog ची स्थापना १ जानेवारी २०१५ रोजी झाली. यापूर्वी नियोजन आयोग अस्तित्वात होता. NITI म्हणजे National Institution for Transforming India. MPSC परीक्षेत NITI Aayog च्या स्थापनेचे आणि कार्यांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी पूर्ण रूप आणि स्थापना वर्ष लक्षात ठेवावे.

प्रश्न १२

SEBI कोणत्या क्षेत्राचे नियमन करते?
A) बँकिंग
B) शेअर बाजार
C) विमा
D) परकीय व्यापार

उत्तर: B) शेअर बाजार

स्पष्टीकरण:
SEBI म्हणजे Securities and Exchange Board of India. ही संस्था शेअर बाजार आणि सिक्युरिटीज बाजाराचे नियमन करते. १९९२ मध्ये SEBI ला वैधानिक दर्जा मिळाला. MPSC मध्ये नियामक संस्थांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी SEBI, RBI, IRDAI यांचे कार्य लक्षात ठेवावे.

प्रश्न १३

FDI चे पूर्ण रूप काय आहे?
A) Foreign Direct Investment
B) Foreign Development Investment
C) Financial Direct Investment
D) Foreign Domestic Investment

उत्तर: A) Foreign Direct Investment

स्पष्टीकरण:
FDI म्हणजे Foreign Direct Investment (परकीय थेट गुंतवणूक). परदेशी कंपन्या भारतात गुंतवणूक करतात तेव्हा त्याला FDI म्हणतात. MPSC परीक्षेत FDI आणि FII यातील फरक विचारला जातो. विद्यार्थ्यांनी पूर्ण रूप आणि महत्त्व लक्षात ठेवावे. भारत अनेक क्षेत्रांत FDI ला प्रोत्साहन देत आहे.

प्रश्न १४

GST ची अंमलबजावणी भारतात कोणत्या वर्षी झाली?
A) २०१६
B) २०१७
C) २०१८
D) २०१९

उत्तर: B) २०१७

स्पष्टीकरण:
GST (Goods and Services Tax) ची अंमलबजावणी १ जुलै २०१७ रोजी झाली. हा अप्रत्यक्ष कर आहे. GST मुळे अनेक जुन्या करांची जागा एकच कराने घेतली. MPSC मध्ये GST च्या अंमलबजावणीचे वर्ष आणि रचना विचारली जाते. विद्यार्थ्यांनी तारीख आणि प्रकार (CGST, SGST, IGST) लक्षात ठेवावेत.

प्रश्न १५

महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था मुख्यतः कोणत्या क्षेत्रावर अवलंबून आहे?
A) शेती
B) उद्योग आणि सेवा
C) खाणकाम
D) मत्स्यव्यवसाय

उत्तर: B) उद्योग आणि सेवा

स्पष्टीकरण:
महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था उद्योग आणि सेवा क्षेत्रावर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून आहे. मुंबई ही आर्थिक राजधानी आहे. ऑटोमोबाईल, IT, वित्त आणि चित्रपट उद्योग महत्त्वाचे आहेत. MPSC परीक्षेत महाराष्ट्राच्या अर्थव्यवस्थेचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी महाराष्ट्राच्या मुख्य उद्योगांची माहिती लक्षात ठेवावी.

प्रश्न १६

आधारभूत किंमत निर्देशांक (Base Year) सध्या कोणता आहे?
A) २०१०-११
B) २०११-१२
C) २०१५-१६
D) २०१७-१८

उत्तर: B) २०११-१२

स्पष्टीकरण:
भारताच्या GDP च्या गणनासाठी सध्याचा आधार वर्ष २०११-१२ आहे. आधार वर्ष बदलल्यावर GDP च्या आकड्यांमध्ये बदल होतो. MPSC मध्ये आधार वर्षाचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी सध्याचा आधार वर्ष लक्षात ठेवावा. भविष्यात हा वर्ष बदलण्याची शक्यता असते.

प्रश्न १७

प्रधानमंत्री जन धन योजना कोणत्या वर्षी सुरू झाली?
A) २०१४
B) २०१५
C) २०१६
D) २०१७

उत्तर: A) २०१४

स्पष्टीकरण:
प्रधानमंत्री जन धन योजना २८ ऑगस्ट २०१४ रोजी सुरू झाली. या योजनेचा उद्देश आर्थिक समावेशनाचा आहे. गरीब लोकांना बँक खाती उपलब्ध करून देणे हे मुख्य उद्दिष्ट आहे. MPSC परीक्षेत सरकारी योजनांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी योजना सुरू झाल्याचे वर्ष आणि उद्देश लक्षात ठेवावे.

प्रश्न १८

मुद्रा योजना कोणत्या प्रकारच्या कर्जासंबंधी आहे?
A) शेती कर्ज
B) सूक्ष्म उद्योग कर्ज
C) गृहकर्ज
D) शिक्षण कर्ज

उत्तर: B) सूक्ष्म उद्योग कर्ज

स्पष्टीकरण:
प्रधानमंत्री मुद्रा योजना सूक्ष्म व लघु उद्योगांना कर्ज देण्यासाठी आहे. शिजू, किशोर आणि तरुण असे तीन प्रकार आहेत. MPSC मध्ये मुद्रा योजनेचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी योजनेचे प्रकार आणि उद्देश लक्षात ठेवावे. ही योजना स्वयंरोजगाराला प्रोत्साहन देते.

प्रश्न १९

भारतातील सर्वात मोठी सार्वजनिक क्षेत्रातील बँक कोणती आहे?
A) बँक ऑफ बडोदा
B) पंजाब नॅशनल बँक
C) स्टेट बँक ऑफ इंडिया
D) कॅनरा बँक

उत्तर: C) स्टेट बँक ऑफ इंडिया

स्पष्टीकरण:
स्टेट बँक ऑफ इंडिया (SBI) ही भारतातील सर्वात मोठी सार्वजनिक क्षेत्रातील बँक आहे. तिची स्थापना १९५५ मध्ये झाली. MPSC परीक्षेत बँकिंग विषयक प्रश्न येतात. SBI ची मुख्यालय मुंबई येथे आहे. विद्यार्थ्यांनी सर्वात मोठी बँक आणि तिचे मुख्यालय लक्षात ठेवावे.

प्रश्न २०

आर्थिक सर्वेक्षण कोण सादर करते?
A) RBI
B) वित्त मंत्रालय
C) NITI Aayog
D) अर्थमंत्री

उत्तर: B) वित्त मंत्रालय

स्पष्टीकरण:
आर्थिक सर्वेक्षण (Economic Survey) हे वित्त मंत्रालयामार्फत अर्थसंकल्पापूर्वी सादर केले जाते. यात देशाच्या आर्थिक स्थितीचे विश्लेषण असते. MPSC मध्ये आर्थिक सर्वेक्षणाचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी आर्थिक सर्वेक्षण आणि अर्थसंकल्प यातील फरक लक्षात ठेवावा. हे दस्तऐवज अर्थसंकल्प समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचे आहे.

📚 झटपट पुनरावलोकन

GDP – सकल देशांतर्गत उत्पादन
GNP – सकल राष्ट्रीय उत्पादन
RBI स्थापना – १९३५
RBI राष्ट्रीयीकरण – १९४९
CPI – ग्राहक किंमत निर्देशांक
WPI – घाऊक किंमत निर्देशांक
रेपो रेट – RBI कडून बँकांना कर्ज देण्याचा दर
CRR – Cash Reserve Ratio
SLR – Statutory Liquidity Ratio
NITI Aayog – २०१५
GST – १ जुलै २०१७
जन धन योजना – २०१४
FDI – Foreign Direct Investment
SEBI – भांडवली बाजाराचे नियमन
केंद्रीय अर्थसंकल्प – सामान्यतः १ फेब्रुवारी

🎯 MPSC अभ्यासासाठी महत्त्वाचे मुद्दे

GDP, GNP आणि NNP यांतील फरक
Nominal GDP आणि Real GDP
राष्ट्रीय उत्पन्नाची संकल्पना
RBI ची स्थापना आणि राष्ट्रीयीकरण
RBI ची प्रमुख कार्ये
मौद्रिक धोरण आणि त्याची साधने
रेपो रेट आणि रिव्हर्स रेपो रेट
CRR आणि SLR
महागाई आणि तिचे प्रकार
CPI आणि WPI मधील फरक
वित्तीय तूट, महसूल तूट आणि प्राथमिक तूट
केंद्रीय अर्थसंकल्प
आर्थिक सर्वेक्षण
NITI Aayog आणि नियोजन आयोग
SEBI, RBI आणि इतर नियामक संस्था
FDI आणि FII
GST आणि त्याची रचना
महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था
आर्थिक समावेशन
प्रधानमंत्री जन धन योजना
प्रधानमंत्री मुद्रा योजना
सार्वजनिक क्षेत्रातील बँका

📌 GDP, GNP आणि NNP एकदम सोप्या भाषेत

GDP म्हणजे देशाच्या भौगोलिक सीमांच्या आत एका विशिष्ट कालावधीत निर्माण झालेल्या अंतिम वस्तू व सेवांचे मूल्य.

GNP मध्ये देशाच्या नागरिकांनी देशात आणि परदेशात निर्माण केलेल्या उत्पादनाचा विचार केला जातो.

NNP म्हणजे GNP मधून घसारा वजा केल्यानंतर मिळणारे उत्पादन.

🎯 MPSC ट्रिक:
GDP = देशाच्या सीमांमध्ये उत्पादन
GNP = देशाच्या नागरिकांचे उत्पादन
NNP = GNP − घसारा

📌 RBI आणि मौद्रिक धोरण

RBI ही भारताची केंद्रीय बँक आहे. देशातील चलनविषयक परिस्थिती, बँकिंग व्यवस्था, पतपुरवठा आणि आर्थिक स्थैर्य यामध्ये RBI ची महत्त्वाची भूमिका असते.

मौद्रिक धोरणाच्या माध्यमातून RBI अर्थव्यवस्थेतील पैशाचा पुरवठा आणि कर्जाच्या परिस्थितीवर प्रभाव टाकते.

📌 लक्षात ठेवा:

रेपो रेट वाढला → कर्ज महाग → मागणी कमी होण्यास मदत
CRR वाढला → बँकांकडे कर्ज देण्यासाठी कमी निधी
SLR वाढला → बँकांच्या उपलब्ध कर्जक्षम निधीवर परिणाम

📌 महागाई आणि निर्देशांक

महागाई म्हणजे अर्थव्यवस्थेत वस्तू आणि सेवांच्या सर्वसाधारण किंमत पातळीत सातत्याने होणारी वाढ.

महागाईचा अभ्यास करताना CPI आणि WPI हे दोन महत्त्वाचे निर्देशांक लक्षात ठेवावेत.

CPI – Consumer Price Index
ग्राहकांच्या वापरातील वस्तू आणि सेवांच्या किंमतीतील बदल मोजतो.

WPI – Wholesale Price Index
घाऊक पातळीवरील वस्तूंच्या किंमतीतील बदल मोजतो.

🎯 MPSC साठी: CPI आणि WPI चे पूर्ण रूप, उपयोग आणि फरक यावर प्रश्न विचारले जाऊ शकतात.

📌 अर्थसंकल्प आणि आर्थिक सर्वेक्षण

केंद्रीय अर्थसंकल्प हा सरकारच्या अपेक्षित उत्पन्न आणि खर्चाचा आर्थिक आराखडा असतो.

आर्थिक सर्वेक्षणामध्ये देशाच्या अर्थव्यवस्थेची स्थिती, विविध क्षेत्रांची कामगिरी आणि आर्थिक आव्हाने यांचे विश्लेषण केले जाते.

📌 फरक लक्षात ठेवा:

आर्थिक सर्वेक्षण → अर्थव्यवस्थेचे विश्लेषण
अर्थसंकल्प → सरकारचे उत्पन्न व खर्चाचे नियोजन

📌 महत्त्वाच्या सरकारी योजना

MPSC अर्थव्यवस्था विषयात सरकारी योजनांवर प्रश्न विचारले जातात. त्यामुळे योजना, सुरुवातीचे वर्ष आणि उद्देश लक्षात ठेवणे उपयुक्त ठरते.

प्रधानमंत्री जन धन योजना – २०१४
उद्देश – आर्थिक समावेशन आणि बँकिंग सेवा सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचवणे.

प्रधानमंत्री मुद्रा योजना – २०१५
उद्देश – सूक्ष्म व लघु उद्योजकांना कर्ज सुविधा उपलब्ध करून देणे.

🎯 सरकारी योजनांचा अभ्यास करताना वर्ष + उद्देश + संबंधित मंत्रालय/संस्था हे तीन मुद्दे लक्षात ठेवा.

📌 महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था

महाराष्ट्र हे भारतातील महत्त्वाचे औद्योगिक आणि सेवा क्षेत्रातील राज्य आहे. मुंबई हे देशातील प्रमुख आर्थिक केंद्रांपैकी एक आहे.

महाराष्ट्राच्या अर्थव्यवस्थेत उद्योग, सेवा, शेती, वित्तीय सेवा, माहिती तंत्रज्ञान, ऑटोमोबाईल, औषधनिर्मिती आणि मनोरंजन क्षेत्रांचे महत्त्व आहे.

MPSC साठी महाराष्ट्राच्या अर्थव्यवस्थेचा अभ्यास करताना कृषी, उद्योग, सेवा, पायाभूत सुविधा, सहकार, रोजगार आणि प्रादेशिक विकास या विषयांकडे विशेष लक्ष द्यावे.

निष्कर्ष

अर्थव्यवस्था हा MPSC परीक्षेतील व्यापक आणि गुण मिळवून देणारा विषय आहे. केवळ संकल्पना पाठ करण्याऐवजी GDP, महागाई, RBI, मौद्रिक धोरण, वित्तीय धोरण, अर्थसंकल्प, करप्रणाली आणि सरकारी योजना यांचा परस्पर संबंध समजून घेणे अधिक उपयुक्त ठरते.

या २० प्रश्नांचा सराव केल्यानंतर चुकीच्या प्रश्नांचे पुन्हा पुनरावलोकन करा. विशेषतः GDP-GNP-NNP, CPI-WPI, CRR-SLR, रेपो रेट, वित्तीय तूट आणि अर्थसंकल्प या संकल्पना वारंवार उजळणी करा.

नियमित प्रश्नसंच सोडवल्यामुळे MPSC परीक्षेतील वस्तुनिष्ठ प्रश्न सोडवण्याचा वेग आणि अचूकता वाढवण्यास मदत होऊ शकते.

VAIBHAVRAJ1012 जुलै २३, २०२६

विज्ञान | MPSC साठी 20 महत्त्वाचे प्रश्न व उत्तरे (भाग 1)

परिचय (Introduction)

विज्ञान हा MPSC परीक्षेतील महत्त्वाचा विषय असून त्यामध्ये भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, जीवशास्त्र, मानवी शरीरशास्त्र, पर्यावरण आणि अंतराळ विज्ञान यांसारख्या विविध घटकांवर प्रश्न विचारले जातात. या भागात विज्ञानातील मूलभूत तसेच परीक्षेच्या दृष्टीने महत्त्वाचे २० प्रश्न व उत्तरे दिली आहेत.

या प्रश्नांमध्ये मानवी शरीर, रक्त, हार्मोन्स, प्रकाशसंश्लेषण, रसायनशास्त्रातील मूलभूत सूत्रे, विद्युत, पृथ्वी-विज्ञान, वातावरण, ओझोन थर, DNA आणि भारतीय अंतराळ संशोधन यांसारख्या विषयांचा समावेश आहे.

MPSC पूर्व परीक्षा आणि महाराष्ट्रातील विविध स्पर्धा परीक्षांच्या तयारीसाठी हे प्रश्न उपयुक्त ठरतील. प्रत्येक प्रश्न आधी स्वतः सोडवून त्यानंतर दिलेले उत्तर व स्पष्टीकरण वाचल्यास विषयाची संकल्पना अधिक चांगली समजण्यास मदत होईल.

सूचना: प्रत्येक प्रश्न स्वतः सोडवा. नंतर उत्तर व स्पष्टीकरण वाचा.

प्रश्न १

प्रकाश वर्ष म्हणजे काय?
A) वेळेचे एकक
B) अंतराचे एकक
C) गतीचे एकक
D) वस्तुमानाचे एकक

उत्तर: B) अंतराचे एकक

स्पष्टीकरण:
प्रकाश वर्ष हे अंतराचे एकक आहे. प्रकाश एका वर्षात जितके अंतर पार करतो त्याला एक प्रकाश वर्ष म्हणतात. प्रकाश वेग सुमारे ३ लाख किमी प्रति सेकंद आहे. MPSC परीक्षेत एककांचे प्रश्न येतात. खगोलशास्त्रात तारे आणि आकाशगंगांमधील अंतर मोजण्यासाठी प्रकाश वर्ष वापरले जाते. विद्यार्थ्यांनी प्रकाश वर्ष अंतर आहे हे लक्षात ठेवावे. वेळेचे एकक सेकंद, मिनिट, तास आहेत.

प्रश्न २

मानवी शरीरातील सर्वात मोठी ग्रंथी कोणती आहे?
A) थायरॉईड
B) यकृत
C) स्वादुपिंड
D) अधिवृक्क

उत्तर: B) यकृत

स्पष्टीकरण:
यकृत (Liver) ही मानवी शरीरातील सर्वात मोठी ग्रंथी आहे. ती पित्त तयार करते आणि विषारी पदार्थ बाहेर टाकण्यास मदत करते. MPSC मध्ये मानवी शरीरशास्त्राचे प्रश्न येतात. यकृत उजव्या बाजूला असते. थायरॉईड ही सर्वात मोठी अंतःस्रावी ग्रंथी आहे. विद्यार्थ्यांनी यकृत आणि थायरॉईड यातील फरक लक्षात ठेवावा.

प्रश्न ३

रक्तातील लाल रक्तपेशी कोणता रंग देतात?
A) हीमोग्लोबिन
B) प्लाझ्मा
C) प्लेटलेट्स
D) पांढऱ्या रक्तपेशी

उत्तर: A) हीमोग्लोबिन

स्पष्टीकरण:
हीमोग्लोबिन या प्रथिनामुळे रक्त लाल दिसते. हीमोग्लोबिन ऑक्सिजन वाहून नेतो. MPSC परीक्षेत रक्ताच्या घटकांचे प्रश्न येतात. लाल रक्तपेशी RBC म्हणून ओळखल्या जातात. लोहाच्या कमतरतेमुळे अॅनिमिया होतो. विद्यार्थ्यांनी हीमोग्लोबिनचे कार्य लक्षात ठेवावे.

प्रश्न ४

प्रकाशसंश्लेषण प्रक्रियेत कोणता वायू सोडला जातो?
A) कार्बन डायऑक्साइड
B) ऑक्सिजन
C) नायट्रोजन
D) हायड्रोजन

उत्तर: B) ऑक्सिजन

स्पष्टीकरण:
प्रकाशसंश्लेषणादरम्यान वनस्पती कार्बन डायऑक्साइड आणि पाणी वापरून अन्न तयार करतात व ऑक्सिजन सोडतात. ही प्रक्रिया क्लोरोफिल आणि सूर्यप्रकाशात होते. MPSC मध्ये वनस्पतिशास्त्राचे प्रश्न येतात. प्रकाशसंश्लेषणामुळे वातावरणात ऑक्सिजन राखला जातो. विद्यार्थ्यांनी समीकरण लक्षात ठेवावे.

प्रश्न ५

सूर्यप्रकाशात कोणते किरण असतात जे त्वचेला हानी पोहोचवतात?
A) अवरक्त किरण
B) अतिनील किरण
C) क्ष-किरण
D) गामा किरण

उत्तर: B) अतिनील किरण

स्पष्टीकरण:
अतिनील किरण (UV rays) त्वचेला हानी पोहोचवतात आणि त्वचेच्या कर्करोगाचे कारण ठरू शकतात. ओझोन थर या किरणांपासून संरक्षण करतो. MPSC परीक्षेत पर्यावरण आणि किरणोत्सर्गाचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी UV किरण आणि ओझोन थराचे महत्त्व लक्षात ठेवावे.

प्रश्न ६

पृथ्वीचा सर्वात बाहेरील थर कोणता आहे?
A) प्रावरण
B) गाभा
C) भूकवच
D) बाह्य गाभा

उत्तर: C) भूकवच

स्पष्टीकरण:
भूकवच (Crust) हा पृथ्वीचा सर्वात बाहेरील थर आहे. त्याखाली प्रावरण (Mantle) आणि गाभा (Core) आहे. MPSC मध्ये भूगोलातील पृथ्वीच्या रचनांचे प्रश्न येतात. भूकवच खूप पातळ आहे. विद्यार्थ्यांनी थरांची रचना लक्षात ठेवावी.

प्रश्न ७

पाण्याचे रासायनिक सूत्र काय आहे?
A) H2O
B) CO2
C) O2
D) H2O2

उत्तर: A) H2O

स्पष्टीकरण:
पाण्याचे रासायनिक सूत्र H2O आहे. दोन हायड्रोजन अणू आणि एक ऑक्सिजन अणू मिळून पाणी तयार होते. MPSC परीक्षेत मूलभूत रसायनशास्त्राचे प्रश्न येतात. पाणी हा सार्वत्रिक विद्रावक आहे. विद्यार्थ्यांनी सूत्र आणि गुणधर्म लक्षात ठेवावेत.

प्रश्न ८

मानवी शरीरात सर्वात जास्त प्रमाणात आढळणारे धातु कोणते आहे?
A) लोह
B) कॅल्शियम
C) सोडियम
D) पोटॅशियम

उत्तर: B) कॅल्शियम

स्पष्टीकरण:
मानवी शरीरात सर्वात जास्त प्रमाणात कॅल्शियम आढळते. हाडांमध्ये आणि दातांमध्ये कॅल्शियम असते. MPSC मध्ये पोषण आणि शरीरशास्त्राचे प्रश्न येतात. कॅल्शियमच्या कमतरतेमुळे हाडे कमकुवत होतात. विद्यार्थ्यांनी कॅल्शियमचे महत्त्व लक्षात ठेवावे.

प्रश्न ९

विजेचा प्रवाह कोणत्या दिशेने वाहतो असे मानले जाते?
A) ऋण ते धन
B) धन ते ऋण
C) दोन्ही दिशांनी
D) दिशा नसते

उत्तर: B) धन ते ऋण

स्पष्टीकरण:
पारंपरिक पद्धतीने विजेचा प्रवाह धन ध्रुवाकडून ऋण ध्रुवाकडे वाहतो असे मानले जाते. इलेक्ट्रॉन मात्र ऋणकडून धनकडे वाहतात. MPSC परीक्षेत भौतिकशास्त्राचे मूलभूत प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी पारंपरिक प्रवाह आणि इलेक्ट्रॉन प्रवाह यातील फरक लक्षात ठेवावा.

प्रश्न १०

ऑक्सिजनचा शोध कोणी लावला?
A) लॅव्हाझिए
B) जोसेफ प्रिस्टली
C) डॉल्टन
D) रदरफोर्ड

उत्तर: B) जोसेफ प्रिस्टली

स्पष्टीकरण:
ऑक्सिजनचा शोध जोसेफ प्रिस्टली यांनी १७७४ मध्ये लावला. लॅव्हाझिए यांनी या वायूला ऑक्सिजन नाव दिले. MPSC मध्ये वैज्ञानिक शोधांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी शोधक आणि वर्ष लक्षात ठेवावे. ऑक्सिजन श्वसनासाठी आवश्यक आहे.

प्रश्न ११

पृथ्वीच्या वातावरणात सर्वाधिक प्रमाणात कोणता वायू आहे?
A) ऑक्सिजन
B) नायट्रोजन
C) कार्बन डायऑक्साइड
D) आर्गॉन

उत्तर: B) नायट्रोजन

स्पष्टीकरण:
पृथ्वीच्या वातावरणात नायट्रोजन सुमारे ७८% आहे. ऑक्सिजन सुमारे २१% आहे. MPSC परीक्षेत वातावरणाच्या रचनेचे प्रश्न येतात. नायट्रोजन निष्क्रिय वायू आहे. विद्यार्थ्यांनी टक्केवारी लक्षात ठेवावी.

प्रश्न १२

डीएनए चे पूर्ण रूप काय आहे?
A) Deoxyribonucleic Acid
B) Diribonucleic Acid
C) Dynamic Nucleic Acid
D) Double Nucleic Acid

उत्तर: A) Deoxyribonucleic Acid

स्पष्टीकरण:
DNA म्हणजे Deoxyribonucleic Acid. हे आनुवंशिक माहिती वाहून नेते. वॉटसन आणि क्रिक यांनी DNA ची दुहेरी पिरॅमिड रचना सांगितली. MPSC मध्ये जीवशास्त्राचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी पूर्ण रूप आणि कार्य लक्षात ठेवावे.

प्रश्न १३

सूर्यप्रकाशाचे रूपांतर कोणत्या ऊर्जेत होते?
A) यांत्रिक ऊर्जा
B) रासायनिक ऊर्जा
C) ऊष्मीय ऊर्जा
D) विद्युत ऊर्जा

उत्तर: B) रासायनिक ऊर्जा

स्पष्टीकरण:
प्रकाशसंश्लेषणादरम्यान सूर्यप्रकाश रासायनिक ऊर्जेत रूपांतरित होतो. वनस्पती अन्न तयार करतात. MPSC परीक्षेत ऊर्जा रूपांतराचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी प्रकाशसंश्लेषण आणि ऊर्जा रूपांतर लक्षात ठेवावे.

प्रश्न १४

मानवी शरीरातील सर्वात मोठा अवयव कोणता आहे?
A) यकृत
B) त्वचा
C) मेंदू
D) हृदय

उत्तर: B) त्वचा

स्पष्टीकरण:
त्वचा हा मानवी शरीरातील सर्वात मोठा अवयव आहे. ती संरक्षण करते आणि तापमान नियंत्रित करते. MPSC मध्ये शरीरशास्त्राचे प्रश्न येतात. यकृत सर्वात मोठी ग्रंथी आहे. विद्यार्थ्यांनी अवयव आणि ग्रंथी यातील फरक लक्षात ठेवावा.

प्रश्न १५

चंद्रयान-३ ने चंद्राच्या कोणत्या भागात लँडिंग केले?
A) उत्तर ध्रुव
B) दक्षिण ध्रुव
C) विषुववृत्त
D) पूर्वेकडील भाग

उत्तर: B) दक्षिण ध्रुव

स्पष्टीकरण:
चंद्रयान-३ ने चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवीय प्रदेशात यशस्वी लँडिंग केले. भारत हा चौथा देश ठरला ज्याने चंद्रावर लँडिंग केले. MPSC मध्ये अंतराळ मोहिमांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी चंद्रयान-३ चे यश आणि स्थान लक्षात ठेवावे.

प्रश्न १६

ओझोन थर कोणत्या वायूपासून बनलेला आहे?
A) ऑक्सिजन
B) नायट्रोजन
C) कार्बन डायऑक्साइड
D) हायड्रोजन

उत्तर: A) ऑक्सिजन

स्पष्टीकरण:
ओझोन थर O3 (ओझोन) वायूपासून बनलेला आहे. हा थर अतिनील किरणांपासून संरक्षण करतो. MPSC परीक्षेत पर्यावरणाचे प्रश्न येतात. क्लोरोफ्लोरोकार्बन (CFC) मुळे ओझोन थराला हानी होते. विद्यार्थ्यांनी ओझोन थराचे महत्त्व लक्षात ठेवावे.

प्रश्न १७

विजेचा SI एकक कोणता आहे?
A) व्होल्ट
B) अँपिअर
C) ओहम
D) वॅट

उत्तर: B) अँपिअर

स्पष्टीकरण:
विद्युत प्रवाहाचा SI एकक अँपिअर आहे. व्होल्ट हे विभवांतर एकक आहे. ओहम हे प्रतिरोध एकक आहे. वॅट हे शक्ती एकक आहे. MPSC मध्ये एककांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी सर्व एकके लक्षात ठेवावीत.

प्रश्न १८

रक्तातील साखर नियंत्रित करणारा हार्मोन कोणता आहे?
A) थायरॉक्सिन
B) इन्सुलिन
C) अॅड्रेनालिन
D) एस्ट्रोजन

उत्तर: B) इन्सुलिन

स्पष्टीकरण:
इन्सुलिन हा हार्मोन रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रित करतो. स्वादुपिंड (पॅन्क्रियाज) इन्सुलिन तयार करतो. इन्सुलिनच्या कमतरतेमुळे मधुमेह होतो. MPSC परीक्षेत हार्मोन आणि रोगांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी इन्सुलिन आणि मधुमेह यांचे नाते लक्षात ठेवावे.

प्रश्न १९

पृथ्वी सूर्याभोवती एक प्रदक्षिणा पूर्ण करण्यास किती वेळ घेते?
A) २४ तास
B) ३६५ दिवस
C) ३० दिवस
D) १२ तास

उत्तर: B) ३६५ दिवस

स्पष्टीकरण:
पृथ्वी सूर्याभोवती एक प्रदक्षिणा पूर्ण करण्यास सुमारे ३६५ दिवस ६ तास घेते. त्यामुळे लीप वर्ष येते. पृथ्वीचा स्वतःभोवतीचा परिभ्रमण कालावधी २४ तास आहे. MPSC मध्ये खगोलशास्त्राचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी प्रदक्षिणा आणि परिभ्रमण यातील फरक लक्षात ठेवावा.

प्रश्न २०

ISRO चे पूर्ण रूप काय आहे?
A) Indian Space Research Organisation
B) Indian Science Research Organisation
C) International Space Research Organisation
D) Indian Satellite Research Organisation

उत्तर: A) Indian Space Research Organisation

स्पष्टीकरण:
ISRO म्हणजे Indian Space Research Organisation. भारताची अंतराळ संशोधन संस्था आहे. मुख्यालय बेंगळुरू येथे आहे. विक्रम साराभाई यांना ISRO चे जनक मानले जाते. MPSC परीक्षेत ISRO आणि अंतराळ मोहिमांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी पूर्ण रूप आणि मुख्यालय लक्षात ठेवावे.

📚 झटपट पुनरावलोकन

प्रकाश वर्ष – अंतराचे एकक
सर्वात मोठी ग्रंथी – यकृत
रक्ताचा रंग – हीमोग्लोबिन
प्रकाशसंश्लेषण – ऑक्सिजन सोडतो
DNA – Deoxyribonucleic Acid
ISRO – Indian Space Research Organisation
ओझोन थर – अतिनील किरणांपासून संरक्षण

VAIBHAVRAJ1012 जुलै २३, २०२६

भारतीय राज्यघटनेचा MPSC परीक्षेच्या दृष्टीने अभ्यास

भारतीय राज्यघटना हा MPSC राज्यसेवा, संयुक्त परीक्षा आणि इतर स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा विषय आहे. राज्यघटनेची निर्मिती, प्रस्तावना, मूलभूत अधिकार, राज्याच्या मार्गदर्शक तत्त्वे, मूलभूत कर्तव्ये, घटनादुरुस्ती, संसद, राष्ट्रपती आणि राज्यघटनेतील विविध अनुच्छेद व अनुसूच्या यावर परीक्षेत प्रश्न विचारले जातात.

या प्रश्नसंचामध्ये भारतीय राज्यघटनेशी संबंधित 20 महत्त्वाचे बहुपर्यायी प्रश्न दिले आहेत. प्रत्येक प्रश्नासोबत योग्य उत्तर आणि थोडक्यात स्पष्टीकरण दिले आहे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना केवळ उत्तर पाठ करण्याऐवजी संबंधित घटनात्मक संकल्पना समजून घेण्यास मदत होईल.

MPSC परीक्षेच्या तयारीमध्ये अनुच्छेद, घटनादुरुस्ती, घटनात्मक संस्था आणि राज्यघटनेतील विविध भाग यांचे नियमित पुनरावलोकन करणे उपयुक्त ठरते.

सूचना: प्रत्येक प्रश्न स्वतः सोडवा. नंतर उत्तर व स्पष्टीकरण वाचा.

प्रश्न १

भारतीय राज्यघटनेची प्रस्तावना कोणत्या शब्दाने सुरू होते?
A) आम्ही, भारताचे लोक
B) भारत एक सार्वभौम राष्ट्र
C) आम्ही, भारतीय नागरिक
D) भारत सरकार

उत्तर: A) आम्ही, भारताचे लोक

स्पष्टीकरण:
भारतीय राज्यघटनेची प्रस्तावना “आम्ही, भारताचे लोक” या शब्दाने सुरू होते. प्रस्तावना ही राज्यघटनेचा आत्मा मानली जाते. त्यात न्याय, स्वातंत्र्य, समानता आणि बंधुता या मूल्यांचा उल्लेख आहे. MPSC परीक्षेत प्रस्तावनेंचे शब्द आणि त्यातील संकल्पना विचारल्या जातात. ४२व्या दुरुस्तीने समाजवादी, धर्मनिरपेक्ष आणि अखंडता हे शब्द जोडले गेले. विद्यार्थ्यांनी प्रस्तावना पूर्णपणे लक्षात ठेवावी.

प्रश्न २

भारतीय राज्यघटना कोणत्या दिवशी स्वीकारण्यात आली?
A) २६ जानेवारी १९५०
B) २६ नोव्हेंबर १९४९
C) १५ ऑगस्ट १९४७
D) २६ जानेवारी १९४९

उत्तर: B) २६ नोव्हेंबर १९४९

स्पष्टीकरण:
भारतीय राज्यघटना २६ नोव्हेंबर १९४९ रोजी स्वीकारण्यात आली. म्हणूनच २६ नोव्हेंबर हा संविधान दिन म्हणून साजरा केला जातो. राज्यघटना २६ जानेवारी १९५० रोजी अंमलात आली. MPSC मध्ये स्वीकार आणि अंमलबजावणीच्या तारखांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी दोन्ही तारखा वेगळ्या लक्षात ठेवाव्यात.

प्रश्न ३

भारतीय राज्यघटना कोणत्या दिवशी अंमलात आली?
A) २६ नोव्हेंबर १९४९
B) २६ जानेवारी १९५०
C) १५ ऑगस्ट १९४७
D) २६ जानेवारी १९४९

उत्तर: B) २६ जानेवारी १९५०

स्पष्टीकरण:
भारतीय राज्यघटना २६ जानेवारी १९५० रोजी अंमलात आली. म्हणूनच २६ जानेवारी हा प्रजासत्ताक दिन म्हणून साजरा केला जातो. २६ जानेवारी १९३० रोजी पूर्ण स्वातंत्र्याची घोषणा झाली होती. MPSC परीक्षेत या तारखांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी प्रजासत्ताक दिन आणि संविधान दिन यातील फरक लक्षात ठेवावा.

प्रश्न ४

मूलभूत अधिकार कोणत्या भागात आहेत?
A) भाग २
B) भाग ३
C) भाग ४
D) भाग ५

उत्तर: B) भाग ३

स्पष्टीकरण:
मूलभूत अधिकार राज्यघटनेच्या भाग ३ मध्ये अनुच्छेद १२ ते ३५ मध्ये आहेत. हे अधिकार न्यायालयात लागू करता येतात. MPSC मध्ये भाग आणि अनुच्छेदांचे प्रश्न येतात. भाग ४ मध्ये मार्गदर्शक तत्त्वे आहेत. विद्यार्थ्यांनी भाग ३ आणि भाग ४ यातील फरक लक्षात ठेवावा.

प्रश्न ५

समानतेचा अधिकार कोणत्या अनुच्छेदात आहे?
A) अनुच्छेद १४-१८
B) अनुच्छेद १९-२२
C) अनुच्छेद २३-२४
D) अनुच्छेद २५-२८

उत्तर: A) अनुच्छेद १४-१८

स्पष्टीकरण:
समानतेचा अधिकार अनुच्छेद १४ ते १८ मध्ये आहे. अनुच्छेद १४ कायद्यासमोर समानता सांगतो. अनुच्छेद १७ अस्पृश्यता नष्ट करतो. MPSC परीक्षेत मूलभूत अधिकारांच्या अनुच्छेदांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी प्रत्येक अधिकाराचे अनुच्छेद लक्षात ठेवावेत.

प्रश्न ६

स्वातंत्र्याचा अधिकार कोणत्या अनुच्छेदात आहे?
A) अनुच्छेद १४-१८
B) अनुच्छेद १९-२२
C) अनुच्छेद २३-२४
D) अनुच्छेद २५-२८

उत्तर: B) अनुच्छेद १९-२२

स्पष्टीकरण:
स्वातंत्र्याचा अधिकार अनुच्छेद १९ ते २२ मध्ये आहे. अनुच्छेद १९ मध्ये भाषण, संघटना, संचार, व्यवसाय इत्यादी स्वातंत्र्ये आहेत. अनुच्छेद २१ जीवन व वैयक्तिक स्वातंत्र्याचा अधिकार आहे. MPSC मध्ये हे अनुच्छेद वारंवार विचारले जातात. विद्यार्थ्यांनी १९ आणि २१ विशेष लक्षात ठेवावेत.

प्रश्न ७

राज्यघटनेचे जनक कोणाला म्हटले जाते?
A) महात्मा गांधी
B) जवाहरलाल नेहरू
C) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
D) सरदार पटेल

उत्तर: C) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

स्पष्टीकरण:
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना भारतीय राज्यघटनेचे जनक म्हटले जाते. ते मसुदा समितीचे अध्यक्ष होते. MPSC परीक्षेत व्यक्तिविशेष आणि त्यांच्या योगदानाचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी आंबेडकरांची भूमिका लक्षात ठेवावी. राज्यघटना समितीचे अध्यक्ष डॉ. राजेंद्र प्रसाद होते.

प्रश्न ८

मार्गदर्शक तत्त्वे कोणत्या भागात आहेत?
A) भाग २
B) भाग ३
C) भाग ४
D) भाग ५

उत्तर: C) भाग ४

स्पष्टीकरण:
राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे भाग ४ मध्ये अनुच्छेद ३६ ते ५१ मध्ये आहेत. ही तत्त्वे न्यायालयात लागू करता येत नाहीत. MPSC मध्ये भाग ३ आणि भाग ४ यातील फरक विचारला जातो. विद्यार्थ्यांनी मार्गदर्शक तत्त्वे आणि मूलभूत अधिकार यातील फरक लक्षात ठेवावा.

प्रश्न ९

भारतीय राज्यघटनेत सध्या किती अनुच्छेद आहेत?
A) ३९५
B) ४४८
C) ३९५+
D) ५००

उत्तर: C) ३९५+

स्पष्टीकरण:
मूळ राज्यघटनेत ३९५ अनुच्छेद होते. दुरुस्त्यांमुळे सध्या अनुच्छेदांची संख्या वाढली आहे. MPSC परीक्षेत मूळ संख्या आणि सध्याची स्थिती विचारली जाते. विद्यार्थ्यांनी मूळ ३९५ अनुच्छेद आणि २२ भाग लक्षात ठेवावेत.

प्रश्न १०

राष्ट्रपतींची निवड कोण करतो?
A) लोकसभा
B) राज्यसभा
C) निर्वाचन मंडळ
D) प्रधानमंत्री

उत्तर: C) निर्वाचन मंडळ

स्पष्टीकरण:
राष्ट्रपतींची निवड निर्वाचन मंडळाद्वारे होते. यात संसदेचे दोन्ही सभागृह आणि राज्य विधानसभांचे सदस्य असतात. MPSC मध्ये राष्ट्रपती निवडीच्या प्रक्रियेचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी निर्वाचन मंडळाची रचना लक्षात ठेवावी.

प्रश्न ११

मूलभूत कर्तव्ये कोणत्या दुरुस्तीने जोडली गेली?
A) ४२वी दुरुस्ती
B) ४४वी दुरुस्ती
C) ५२वी दुरुस्ती
D) ८६वी दुरुस्ती

उत्तर: A) ४२वी दुरुस्ती

स्पष्टीकरण:
मूलभूत कर्तव्ये ४२व्या घटनादुरुस्तीने १९७६ मध्ये जोडली गेली. भाग ४अ मध्ये अनुच्छेद ५१अ मध्ये ११ कर्तव्ये आहेत. MPSC परीक्षेत दुरुस्त्यांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी ४२वी दुरुस्ती आणि मूलभूत कर्तव्ये लक्षात ठेवावीत.

प्रश्न १२

शिक्षणाचा अधिकार कोणत्या अनुच्छेदात आहे?
A) अनुच्छेद २१
B) अनुच्छेद २१अ
C) अनुच्छेद ४५
D) अनुच्छेद १९

उत्तर: B) अनुच्छेद २१अ

स्पष्टीकरण:
शिक्षणाचा अधिकार अनुच्छेद २१अ मध्ये आहे. ८६व्या दुरुस्तीने हा अधिकार जोडला गेला. ६ ते १४ वर्षे वयोगटातील मुलांना मोफत व सक्तीचे शिक्षण मिळण्याचा अधिकार आहे. MPSC मध्ये हा अनुच्छेद वारंवार विचारला जातो. विद्यार्थ्यांनी २१अ लक्षात ठेवावा.

प्रश्न १३

भारतीय राज्यघटनेत सध्या किती भाग आहेत?
A) २२
B) २५
C) १२
D) २०

उत्तर: B) २५

स्पष्टीकरण:
मूळ राज्यघटनेत २२ भाग होते. दुरुस्त्यांमुळे सध्या २५ भाग आहेत. MPSC परीक्षेत भागांच्या संख्येचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी मूळ आणि सध्याची संख्या लक्षात ठेवावी.

प्रश्न १४

संसदेचे दोन सभागृह कोणते आहेत?
A) लोकसभा आणि विधानसभा
B) लोकसभा आणि राज्यसभा
C) राज्यसभा आणि विधान परिषद
D) लोकसभा आणि विधान परिषद

उत्तर: B) लोकसभा आणि राज्यसभा

स्पष्टीकरण:
भारतीय संसदेचे दोन सभागृह लोकसभा (कनिष्ठ सभागृह) आणि राज्यसभा (उच्च सभागृह) आहेत. MPSC मध्ये संसदेच्या रचनेचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी लोकसभा आणि राज्यसभा यांची रचना व कार्ये लक्षात ठेवावीत.

प्रश्न १५

राष्ट्रपतींना राजीनामा कोणाला द्यावा लागतो?
A) प्रधानमंत्री
B) उपराष्ट्रपती
C) लोकसभा अध्यक्ष
D) मुख्य न्यायाधीश

उत्तर: B) उपराष्ट्रपती

स्पष्टीकरण:
राष्ट्रपतींना राजीनामा उपराष्ट्रपतींकडे द्यावा लागतो. MPSC परीक्षेत राष्ट्रपतींच्या अधिकार आणि जबाबदाऱ्यांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी ही प्रक्रिया लक्षात ठेवावी.

प्रश्न १६

राज्यघटनेतील पहिली दुरुस्ती कोणत्या वर्षी झाली?
A) १९५०
B) १९५१
C) १९५२
D) १९५५

उत्तर: B) १९५१

स्पष्टीकरण:
भारतीय राज्यघटनेतील पहिली दुरुस्ती १९५१ मध्ये झाली. या दुरुस्तीत जमीन सुधारणा आणि भाषण स्वातंत्र्याबाबत बदल करण्यात आले. MPSC मध्ये दुरुस्त्यांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी पहिली दुरुस्ती आणि तिचे वर्ष लक्षात ठेवावे.

प्रश्न १७

धर्मनिरपेक्ष शब्द कोणत्या दुरुस्तीने जोडला गेला?
A) ४२वी दुरुस्ती
B) ४४वी दुरुस्ती
C) ५२वी दुरुस्ती
D) ७३वी दुरुस्ती

उत्तर: A) ४२वी दुरुस्ती

स्पष्टीकरण:
धर्मनिरपेक्ष, समाजवादी आणि अखंडता हे शब्द ४२व्या दुरुस्तीने १९७६ मध्ये प्रस्तावनेंमध्ये जोडले गेले. MPSC परीक्षेत ४२वी दुरुस्ती महत्त्वाची मानली जाते. विद्यार्थ्यांनी या दुरुस्तीतील मुख्य बदल लक्षात ठेवावेत.

प्रश्न १८

अनुच्छेद ३७० कोणत्या राज्याशी संबंधित होता?
A) पंजाब
B) जम्मू-काश्मीर
C) नागालँड
D) मिझोरम

उत्तर: B) जम्मू-काश्मीर

स्पष्टीकरण:
अनुच्छेद ३७० जम्मू-काश्मीरला विशेष दर्जा देत होता. २०१९ मध्ये हा अनुच्छेद रद्द करण्यात आला. MPSC मध्ये अनुच्छेद ३७० चे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी हा अनुच्छेद आणि त्याची सद्यस्थिती लक्षात ठेवावी.

प्रश्न १९

लोकसभेची कमाल सदस्य संख्या किती आहे?
A) ५४५
B) ५५२
C) ५५०
D) ५००

उत्तर: B) ५५२

स्पष्टीकरण:
लोकसभेची कमाल सदस्य संख्या ५५२ आहे. त्यापैकी ५३० राज्ये, २० केंद्रशासित प्रदेश आणि २ अँग्लो-इंडियन (आता रद्द) होते. MPSC परीक्षेत संसदेच्या रचनेचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी संख्या लक्षात ठेवावी.

प्रश्न २०

राज्यघटनेतील अनुसूच्यांची सध्या किती संख्या आहे?
A) ८
B) १०
C) १२
D) १४

उत्तर: C) १२

स्पष्टीकरण:
भारतीय राज्यघटनेत सध्या १२ अनुसूच्या आहेत. मूळ राज्यघटनेत ८ अनुसूच्या होत्या. MPSC मध्ये अनुसूच्यांच्या संख्येचे आणि विषयांच्या प्रश्नांचे येतात. विद्यार्थ्यांनी १२ अनुसूच्या आणि त्यांचे विषय लक्षात ठेवावेत.

📚 झटपट पुनरावलोकन

प्रस्तावना सुरूवात – आम्ही, भारताचे लोक
स्वीकार – २६ नोव्हेंबर १९४९
अंमलबजावणी – २६ जानेवारी १९५०
मूलभूत अधिकार – भाग ३
मार्गदर्शक तत्त्वे – भाग ४
राज्यघटनेचे जनक – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
मूलभूत कर्तव्ये – ४२वी दुरुस्ती

VAIBHAVRAJ1012 जुलै २३, २०२६

याची सदस्यत्व घ्या: पोस्ट ( Atom )