विज्ञान | MPSC साठी 20 महत्त्वाचे प्रश्न व उत्तरे (भाग 1)
सूचना: प्रत्येक प्रश्न स्वतः सोडवा. नंतर उत्तर व स्पष्टीकरण वाचा.
प्रश्न १
प्रकाश वर्ष म्हणजे काय?
A) वेळेचे एकक
B) अंतराचे एकक
C) गतीचे एकक
D) वस्तुमानाचे एकक
उत्तर: B) अंतराचे एकक
स्पष्टीकरण:
प्रकाश वर्ष हे अंतराचे एकक आहे. प्रकाश एका वर्षात जितके अंतर पार करतो त्याला एक प्रकाश वर्ष म्हणतात. प्रकाश वेग सुमारे ३ लाख किमी प्रति सेकंद आहे. MPSC परीक्षेत एककांचे प्रश्न येतात. खगोलशास्त्रात तारे आणि आकाशगंगांमधील अंतर मोजण्यासाठी प्रकाश वर्ष वापरले जाते. विद्यार्थ्यांनी प्रकाश वर्ष अंतर आहे हे लक्षात ठेवावे. वेळेचे एकक सेकंद, मिनिट, तास आहेत.
प्रश्न २
मानवी शरीरातील सर्वात मोठी ग्रंथी कोणती आहे?
A) थायरॉईड
B) यकृत
C) स्वादुपिंड
D) अधिवृक्क
उत्तर: B) यकृत
स्पष्टीकरण:
यकृत (Liver) ही मानवी शरीरातील सर्वात मोठी ग्रंथी आहे. ती पित्त तयार करते आणि विषारी पदार्थ बाहेर टाकण्यास मदत करते. MPSC मध्ये मानवी शरीरशास्त्राचे प्रश्न येतात. यकृत उजव्या बाजूला असते. थायरॉईड ही सर्वात मोठी अंतःस्रावी ग्रंथी आहे. विद्यार्थ्यांनी यकृत आणि थायरॉईड यातील फरक लक्षात ठेवावा.
प्रश्न ३
रक्तातील लाल रक्तपेशी कोणता रंग देतात?
A) हीमोग्लोबिन
B) प्लाझ्मा
C) प्लेटलेट्स
D) पांढऱ्या रक्तपेशी
उत्तर: A) हीमोग्लोबिन
स्पष्टीकरण:
हीमोग्लोबिन या प्रथिनामुळे रक्त लाल दिसते. हीमोग्लोबिन ऑक्सिजन वाहून नेतो. MPSC परीक्षेत रक्ताच्या घटकांचे प्रश्न येतात. लाल रक्तपेशी RBC म्हणून ओळखल्या जातात. लोहाच्या कमतरतेमुळे अॅनिमिया होतो. विद्यार्थ्यांनी हीमोग्लोबिनचे कार्य लक्षात ठेवावे.
प्रश्न ४
प्रकाशसंश्लेषण प्रक्रियेत कोणता वायू सोडला जातो?
A) कार्बन डायऑक्साइड
B) ऑक्सिजन
C) नायट्रोजन
D) हायड्रोजन
उत्तर: B) ऑक्सिजन
स्पष्टीकरण:
प्रकाशसंश्लेषणादरम्यान वनस्पती कार्बन डायऑक्साइड आणि पाणी वापरून अन्न तयार करतात व ऑक्सिजन सोडतात. ही प्रक्रिया क्लोरोफिल आणि सूर्यप्रकाशात होते. MPSC मध्ये वनस्पतिशास्त्राचे प्रश्न येतात. प्रकाशसंश्लेषणामुळे वातावरणात ऑक्सिजन राखला जातो. विद्यार्थ्यांनी समीकरण लक्षात ठेवावे.
प्रश्न ५
सूर्यप्रकाशात कोणते किरण असतात जे त्वचेला हानी पोहोचवतात?
A) अवरक्त किरण
B) अतिनील किरण
C) क्ष-किरण
D) गामा किरण
उत्तर: B) अतिनील किरण
स्पष्टीकरण:
अतिनील किरण (UV rays) त्वचेला हानी पोहोचवतात आणि त्वचेच्या कर्करोगाचे कारण ठरू शकतात. ओझोन थर या किरणांपासून संरक्षण करतो. MPSC परीक्षेत पर्यावरण आणि किरणोत्सर्गाचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी UV किरण आणि ओझोन थराचे महत्त्व लक्षात ठेवावे.
प्रश्न ६
पृथ्वीचा सर्वात बाहेरील थर कोणता आहे?
A) प्रावरण
B) गाभा
C) भूकवच
D) बाह्य गाभा
उत्तर: C) भूकवच
स्पष्टीकरण:
भूकवच (Crust) हा पृथ्वीचा सर्वात बाहेरील थर आहे. त्याखाली प्रावरण (Mantle) आणि गाभा (Core) आहे. MPSC मध्ये भूगोलातील पृथ्वीच्या रचनांचे प्रश्न येतात. भूकवच खूप पातळ आहे. विद्यार्थ्यांनी थरांची रचना लक्षात ठेवावी.
प्रश्न ७
पाण्याचे रासायनिक सूत्र काय आहे?
A) H2O
B) CO2
C) O2
D) H2O2
उत्तर: A) H2O
स्पष्टीकरण:
पाण्याचे रासायनिक सूत्र H2O आहे. दोन हायड्रोजन अणू आणि एक ऑक्सिजन अणू मिळून पाणी तयार होते. MPSC परीक्षेत मूलभूत रसायनशास्त्राचे प्रश्न येतात. पाणी हा सार्वत्रिक विद्रावक आहे. विद्यार्थ्यांनी सूत्र आणि गुणधर्म लक्षात ठेवावेत.
प्रश्न ८
मानवी शरीरात सर्वात जास्त प्रमाणात आढळणारे धातु कोणते आहे?
A) लोह
B) कॅल्शियम
C) सोडियम
D) पोटॅशियम
उत्तर: B) कॅल्शियम
स्पष्टीकरण:
मानवी शरीरात सर्वात जास्त प्रमाणात कॅल्शियम आढळते. हाडांमध्ये आणि दातांमध्ये कॅल्शियम असते. MPSC मध्ये पोषण आणि शरीरशास्त्राचे प्रश्न येतात. कॅल्शियमच्या कमतरतेमुळे हाडे कमकुवत होतात. विद्यार्थ्यांनी कॅल्शियमचे महत्त्व लक्षात ठेवावे.
प्रश्न ९
विजेचा प्रवाह कोणत्या दिशेने वाहतो असे मानले जाते?
A) ऋण ते धन
B) धन ते ऋण
C) दोन्ही दिशांनी
D) दिशा नसते
उत्तर: B) धन ते ऋण
स्पष्टीकरण:
पारंपरिक पद्धतीने विजेचा प्रवाह धन ध्रुवाकडून ऋण ध्रुवाकडे वाहतो असे मानले जाते. इलेक्ट्रॉन मात्र ऋणकडून धनकडे वाहतात. MPSC परीक्षेत भौतिकशास्त्राचे मूलभूत प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी पारंपरिक प्रवाह आणि इलेक्ट्रॉन प्रवाह यातील फरक लक्षात ठेवावा.
प्रश्न १०
ऑक्सिजनचा शोध कोणी लावला?
A) लॅव्हाझिए
B) जोसेफ प्रिस्टली
C) डॉल्टन
D) रदरफोर्ड
उत्तर: B) जोसेफ प्रिस्टली
स्पष्टीकरण:
ऑक्सिजनचा शोध जोसेफ प्रिस्टली यांनी १७७४ मध्ये लावला. लॅव्हाझिए यांनी या वायूला ऑक्सिजन नाव दिले. MPSC मध्ये वैज्ञानिक शोधांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी शोधक आणि वर्ष लक्षात ठेवावे. ऑक्सिजन श्वसनासाठी आवश्यक आहे.
प्रश्न ११
पृथ्वीच्या वातावरणात सर्वाधिक प्रमाणात कोणता वायू आहे?
A) ऑक्सिजन
B) नायट्रोजन
C) कार्बन डायऑक्साइड
D) आर्गॉन
उत्तर: B) नायट्रोजन
स्पष्टीकरण:
पृथ्वीच्या वातावरणात नायट्रोजन सुमारे ७८% आहे. ऑक्सिजन सुमारे २१% आहे. MPSC परीक्षेत वातावरणाच्या रचनेचे प्रश्न येतात. नायट्रोजन निष्क्रिय वायू आहे. विद्यार्थ्यांनी टक्केवारी लक्षात ठेवावी.
प्रश्न १२
डीएनए चे पूर्ण रूप काय आहे?
A) Deoxyribonucleic Acid
B) Diribonucleic Acid
C) Dynamic Nucleic Acid
D) Double Nucleic Acid
उत्तर: A) Deoxyribonucleic Acid
स्पष्टीकरण:
DNA म्हणजे Deoxyribonucleic Acid. हे आनुवंशिक माहिती वाहून नेते. वॉटसन आणि क्रिक यांनी DNA ची दुहेरी पिरॅमिड रचना सांगितली. MPSC मध्ये जीवशास्त्राचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी पूर्ण रूप आणि कार्य लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १३
सूर्यप्रकाशाचे रूपांतर कोणत्या ऊर्जेत होते?
A) यांत्रिक ऊर्जा
B) रासायनिक ऊर्जा
C) ऊष्मीय ऊर्जा
D) विद्युत ऊर्जा
उत्तर: B) रासायनिक ऊर्जा
स्पष्टीकरण:
प्रकाशसंश्लेषणादरम्यान सूर्यप्रकाश रासायनिक ऊर्जेत रूपांतरित होतो. वनस्पती अन्न तयार करतात. MPSC परीक्षेत ऊर्जा रूपांतराचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी प्रकाशसंश्लेषण आणि ऊर्जा रूपांतर लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १४
मानवी शरीरातील सर्वात मोठा अवयव कोणता आहे?
A) यकृत
B) त्वचा
C) मेंदू
D) हृदय
उत्तर: B) त्वचा
स्पष्टीकरण:
त्वचा हा मानवी शरीरातील सर्वात मोठा अवयव आहे. ती संरक्षण करते आणि तापमान नियंत्रित करते. MPSC मध्ये शरीरशास्त्राचे प्रश्न येतात. यकृत सर्वात मोठी ग्रंथी आहे. विद्यार्थ्यांनी अवयव आणि ग्रंथी यातील फरक लक्षात ठेवावा.
प्रश्न १५
चंद्रयान-३ ने चंद्राच्या कोणत्या भागात लँडिंग केले?
A) उत्तर ध्रुव
B) दक्षिण ध्रुव
C) विषुववृत्त
D) पूर्वेकडील भाग
उत्तर: B) दक्षिण ध्रुव
स्पष्टीकरण:
चंद्रयान-३ ने चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवीय प्रदेशात यशस्वी लँडिंग केले. भारत हा चौथा देश ठरला ज्याने चंद्रावर लँडिंग केले. MPSC मध्ये अंतराळ मोहिमांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी चंद्रयान-३ चे यश आणि स्थान लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १६
ओझोन थर कोणत्या वायूपासून बनलेला आहे?
A) ऑक्सिजन
B) नायट्रोजन
C) कार्बन डायऑक्साइड
D) हायड्रोजन
उत्तर: A) ऑक्सिजन
स्पष्टीकरण:
ओझोन थर O3 (ओझोन) वायूपासून बनलेला आहे. हा थर अतिनील किरणांपासून संरक्षण करतो. MPSC परीक्षेत पर्यावरणाचे प्रश्न येतात. क्लोरोफ्लोरोकार्बन (CFC) मुळे ओझोन थराला हानी होते. विद्यार्थ्यांनी ओझोन थराचे महत्त्व लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १७
विजेचा SI एकक कोणता आहे?
A) व्होल्ट
B) अँपिअर
C) ओहम
D) वॅट
उत्तर: B) अँपिअर
स्पष्टीकरण:
विद्युत प्रवाहाचा SI एकक अँपिअर आहे. व्होल्ट हे विभवांतर एकक आहे. ओहम हे प्रतिरोध एकक आहे. वॅट हे शक्ती एकक आहे. MPSC मध्ये एककांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी सर्व एकके लक्षात ठेवावीत.
प्रश्न १८
रक्तातील साखर नियंत्रित करणारा हार्मोन कोणता आहे?
A) थायरॉक्सिन
B) इन्सुलिन
C) अॅड्रेनालिन
D) एस्ट्रोजन
उत्तर: B) इन्सुलिन
स्पष्टीकरण:
इन्सुलिन हा हार्मोन रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रित करतो. स्वादुपिंड (पॅन्क्रियाज) इन्सुलिन तयार करतो. इन्सुलिनच्या कमतरतेमुळे मधुमेह होतो. MPSC परीक्षेत हार्मोन आणि रोगांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी इन्सुलिन आणि मधुमेह यांचे नाते लक्षात ठेवावे.
प्रश्न १९
पृथ्वी सूर्याभोवती एक प्रदक्षिणा पूर्ण करण्यास किती वेळ घेते?
A) २४ तास
B) ३६५ दिवस
C) ३० दिवस
D) १२ तास
उत्तर: B) ३६५ दिवस
स्पष्टीकरण:
पृथ्वी सूर्याभोवती एक प्रदक्षिणा पूर्ण करण्यास सुमारे ३६५ दिवस ६ तास घेते. त्यामुळे लीप वर्ष येते. पृथ्वीचा स्वतःभोवतीचा परिभ्रमण कालावधी २४ तास आहे. MPSC मध्ये खगोलशास्त्राचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी प्रदक्षिणा आणि परिभ्रमण यातील फरक लक्षात ठेवावा.
प्रश्न २०
ISRO चे पूर्ण रूप काय आहे?
A) Indian Space Research Organisation
B) Indian Science Research Organisation
C) International Space Research Organisation
D) Indian Satellite Research Organisation
उत्तर: A) Indian Space Research Organisation
स्पष्टीकरण:
ISRO म्हणजे Indian Space Research Organisation. भारताची अंतराळ संशोधन संस्था आहे. मुख्यालय बेंगळुरू येथे आहे. विक्रम साराभाई यांना ISRO चे जनक मानले जाते. MPSC परीक्षेत ISRO आणि अंतराळ मोहिमांचे प्रश्न येतात. विद्यार्थ्यांनी पूर्ण रूप आणि मुख्यालय लक्षात ठेवावे.
📚 झटपट पुनरावलोकन
- प्रकाश वर्ष – अंतराचे एकक
- सर्वात मोठी ग्रंथी – यकृत
- रक्ताचा रंग – हीमोग्लोबिन
- प्रकाशसंश्लेषण – ऑक्सिजन सोडतो
- DNA – Deoxyribonucleic Acid
- ISRO – Indian Space Research Organisation
- ओझोन थर – अतिनील किरणांपासून संरक्षण
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: