सामाजिक व आर्थिक जागृती | समकालीन चळवळी (महाराष्ट्र विशेष) – MPSC 30 अवघड प्रश्न (भाग 9)
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. महाराष्ट्र केंद्रित. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. अखिल भारतीय मुस्लिम लीगची स्थापना १९०६ मध्ये झाली.
2. ढाका येथे स्थापना झाली.
3. मुस्लिम लीग – सुरुवातीला काँग्रेसला पाठिंबा देत होती.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: १९०६, ढाका; नंतर स्वतंत्र राजकीय मार्ग.
प्रश्न २
हिंदू महासभेची स्थापना केव्हा झाली?
A) १९०६
B) १९१५
C) १९२५
D) १९४२
उत्तर: B) १९१५
स्पष्टीकरण: १९१५, हरिद्वार; मदनमोहन मालवीय सक्रिय.
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा:
| संघटना / चळवळ | वर्ष / वैशिष्ट्य |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) मुस्लिम लीग | 1) १९१५, हिंदू हित |
| b) हिंदू महासभा | 2) १९०६, ढाका |
| c) स्वतंत्र मजूर पक्ष | 3) आंबेडकर, १९३६ |
| d) सत्यशोधक समाज | 4) फुले, १८७३ |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ४
डॉ. आंबेडकर यांनी स्वतंत्र मजूर पक्षाची स्थापना केव्हा केली?
A) १९२०
B) १९३६
C) १९४२
D) १९४७
उत्तर: B) १९३६
स्पष्टीकरण: Independent Labour Party – कामगार व दलित हित.
प्रश्न ५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) मुस्लिम लीग – १९०६
B) हिंदू महासभा – १९१५
C) दोन्ही – फक्त काँग्रेसच्या शाखा
D) दोन्ही – स्वतंत्र राजकीय अस्तित्व
उत्तर: C) दोन्ही – फक्त काँग्रेसच्या शाखा
प्रश्न ६
महाराष्ट्रातील दलित चळवळीचे मुख्य नेते कोण?
A) फक्त तिलक
B) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
C) फक्त गोखले
D) फक्त रानडे
उत्तर: B) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
प्रश्न ७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. महाड सत्याग्रह (१९२७) – चवदार तळे पाणी हक्क.
2. कळराम मंदिर सत्याग्रह (१९३०) – मंदिर प्रवेश.
3. दोन्ही – आंबेडकर नेतृत्व.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न ८
खालील जोड्या जुळवा:
| चळवळ / संघटना | नेता / उद्देश |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) सत्यशोधक समाज | 1) आंबेडकर, दलित |
| b) बहिष्कृत हितकारिणी | 2) फुले, जाति विरोध |
| c) स्वतंत्र मजूर पक्ष | 3) आंबेडकर, १९३६ |
| d) हिंदू महासभा | 4) हिंदू संघटन |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ९
मुस्लिम लीगचा लाहोर ठराव (पाकिस्तान ठराव) केव्हा पारित?
A) १९०६
B) १९१६
C) १९४०
D) १९४७
उत्तर: C) १९४०
स्पष्टीकरण: २३ मार्च १९४० – स्वतंत्र मुस्लिम राज्य मागणी.
प्रश्न १०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) लखनौ करार – १९१६, काँग्रेस-लीग
B) लखनौ करार – हिंदू-मुस्लिम एकता प्रयत्न
C) लखनौ करार – १९४०
D) लखनौ – स्वतंत्र मतदारसंघ मान्य
उत्तर: C) लखनौ करार – १९४०
स्पष्टीकरण: लखनौ = १९१६.
प्रश्न ११
सावरकर व हिंदू महासभा यांचा संबंध कसा?
A) काहीही नाही
B) सावरकर – हिंदू महासभेचे अध्यक्ष, हिंदुत्व विचार
C) फक्त काँग्रेस
D) फक्त कम्युनिस्ट
उत्तर: B) सावरकर – हिंदू महासभेचे अध्यक्ष, हिंदुत्व विचार
स्पष्टीकरण: १९३७–१९४३ काळात अध्यक्ष.
प्रश्न १२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. समकालीन चळवळी – काँग्रेससोबतच इतर प्रवाह.
2. दलित, मुस्लिम, हिंदू संघटना – स्वतंत्र मुद्दे.
3. सर्व चळवळी – एकच उद्दिष्ट व पद्धत.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न १३
खालील जोड्या जुळवा:
| घटना / ठराव | वर्ष |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) मुस्लिम लीग स्थापना | 1) १९४० |
| b) हिंदू महासभा | 2) १९०६ |
| c) लखनौ करार | 3) १९१५ |
| d) लाहोर ठराव | 4) १९१६ |
A) a-2, b-3, c-4, d-1
B) a-1, b-2, c-3, d-4
C) a-2, b-1, c-4, d-3
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-4, d-1
प्रश्न १४
आंबेडकरांनी ‘दलित’ शब्दाऐवजी कोणता शब्द वापरण्यास प्राधान्य दिले?
A) हरिजन
B) अस्पृश्य / बहिष्कृत / Scheduled Castes
C) फक्त शूद्र
D) फक्त मजूर
उत्तर: B) अस्पृश्य / बहिष्कृत / Scheduled Castes
स्पष्टीकरण: ‘हरिजन’ शब्द गांधींचा; आंबेडकर सावध.
प्रश्न १५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) सत्यशोधक समाज – फुले, १८७३
B) बहिष्कृत हितकारिणी सभा – आंबेडकर, १९२४
C) स्वतंत्र मजूर पक्ष – तिलक
D) स्वतंत्र मजूर पक्ष – आंबेडकर, १९३६
उत्तर: C) स्वतंत्र मजूर पक्ष – तिलक
प्रश्न १६
कम्युनिस्ट चळवळीचा भारतातील सुरुवातीचा प्रभाव कसा?
A) पूर्ण अनुपस्थित
B) १९२० च्या दशकात AITUC व कामगार चळवळीत
C) फक्त १९४७ नंतर
D) फक्त शेती
उत्तर: B) १९२० च्या दशकात AITUC व कामगार चळवळीत
प्रश्न १७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. महाराष्ट्रात सत्यशोधक → दलित चळवळ सातत्य.
2. फुले ते आंबेडकर – जातिविरोध परंपरा.
3. सर्व चळवळी – फक्त ब्राह्मण विरोध, इतर काही नाही.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न १८
खालील जोड्या जुळवा:
| नेता | संघटना / चळवळ |
| ------------------- | -------------------------- |
| a) आंबेडकर | 1) हिंदू महासभा |
| b) सावरकर | 2) स्वतंत्र मजूर पक्ष |
| c) जिना | 3) मुस्लिम लीग |
| d) मालवीय | 4) हिंदू महासभा |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न १९
‘हिंदुत्व’ विचारसरणी कोणाशी संबंधित?
A) गांधी
B) वि.दा. सावरकर
C) नेहरू
D) गोखले
उत्तर: B) वि.दा. सावरकर
स्पष्टीकरण: “Hindutva: Who is a Hindu?” ग्रंथ.
प्रश्न २०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) मुस्लिम लीग – जिना नेतृत्वाखाली प्रभावशाली
B) हिंदू महासभा – सावरकर, मालवीय
C) दलित चळवळ – फक्त काँग्रेस अंतर्गत
D) दलित चळवळ – स्वतंत्र राजकीय अस्तित्व
उत्तर: C) दलित चळवळ – फक्त काँग्रेस अंतर्गत
प्रश्न २१
महाराष्ट्रातील समकालीन चळवळींचे वैशिष्ट्य काय?
A) फक्त एकच प्रवाह
B) सामाजिक सुधारणा + दलित हक्क + राष्ट्रीय + सांप्रदायिक प्रवाह एकत्र
C) फक्त धार्मिक
D) फक्त शेती
उत्तर: B) सामाजिक सुधारणा + दलित हक्क + राष्ट्रीय + सांप्रदायिक प्रवाह एकत्र
प्रश्न २२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. पूना करार (१९३२) – आंबेडकर-गांधी.
2. स्वतंत्र मतदारसंघ रद्द, राखीव जागा.
3. करारानंतर दलित चळवळ संपली.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न २३
खालील जोड्या जुळवा:
| चळवळ / घटना | वर्ष / स्थान |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) महाड सत्याग्रह | 1) १९३०, नाशिक |
| b) कळराम | 2) १९२७, महाड |
| c) स्वतंत्र मजूर पक्ष | 3) १९३६ |
| d) लाहोर ठराव | 4) १९४० |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न २४
काँग्रेस सोडून इतर चळवळींचे महत्त्व काय?
A) काहीही नाही
B) विविध गटांचे हित, बहुआयामी जागृती, राजकीय बहुवचन
C) फक्त हिंसा
D) फक्त धर्मसंघर्ष
उत्तर: B) विविध गटांचे हित, बहुआयामी जागृती, राजकीय बहुवचन
प्रश्न २५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) सत्यशोधक – महाराष्ट्र
B) दलित चळवळ – महाराष्ट्र केंद्र
C) मुस्लिम लीग – फक्त महाराष्ट्र
D) मुस्लिम लीग – अखिल भारतीय
उत्तर: C) मुस्लिम लीग – फक्त महाराष्ट्र
प्रश्न २६
‘शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन’ कोणी स्थापन केली?
A) गांधी
B) डॉ. आंबेडकर (१९४२)
C) नेहरू
D) पटेल
उत्तर: B) डॉ. आंबेडकर (१९४२)
स्पष्टीकरण: Independent Labour Party नंतर.
प्रश्न २७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. समकालीन चळवळींनी राष्ट्रीय चळवळीला आव्हान व पूरक असे दोन्ही दिले.
2. दलित चळवळ – सामाजिक न्यायाची मागणी.
3. सर्व चळवळी – अहिंसकच होत्या.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न २८
खालील जोड्या जुळवा:
| संघटना | मुख्य नेता |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) मुस्लिम लीग | 1) सावरकर |
| b) हिंदू महासभा | 2) जिना |
| c) स्वतंत्र मजूर पक्ष | 3) आंबेडकर |
| d) सत्यशोधक | 4) फुले |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न २९
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) मुस्लिम लीग – १९१५ | हिंदू महासभा – १९०६
B) मुस्लिम लीग – १९०६; हिंदू महासभा – १९१५; स्वतंत्र मजूर पक्ष – १९३६
C) महाड – १९४०
D) लाहोर ठराव – १९१६
उत्तर: B) मुस्लिम लीग – १९०६; हिंदू महासभा – १९१५; स्वतंत्र मजूर पक्ष – १९३६
प्रश्न ३०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. मुस्लिम लीग १९०६, हिंदू महासभा १९१५, लखनौ १९१६, लाहोर १९४०
2. सत्यशोधक (फुले) → बहिष्कृत हितकारिणी + महाड-कळराम + स्वतंत्र मजूर पक्ष (आंबेडकर)
3. सावरकर – हिंदू महासभा, हिंदुत्व
4. महाराष्ट्र – दलित व सामाजिक चळवळींचे महत्त्वाचे केंद्र; बहुआयामी जागृती
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण: सर्व चार बरोबर – समकालीन चळवळी (महाराष्ट्र) सारांश.
📚 झटपट पुनरावलोकन (महाराष्ट्र विशेष)
- मुस्लिम लीग – १९०६, ढाका | लाहोर ठराव – १९४०
- हिंदू महासभा – १९१५ | सावरकर – हिंदुत्व
- सत्यशोधक समाज – फुले १८७३
- आंबेडकर – बहिष्कृत हितकारिणी (१९२४), महाड १९२७, कळराम १९३०, स्वतंत्र मजूर पक्ष १९३६
- लखनौ करार – १९१६ | पूना करार – १९३२
- महाराष्ट्र = दलित + सामाजिक सुधारणा चळवळींचे केंद्र
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: