सामाजिक व आर्थिक जागृती | वर्तमानपत्रे व प्रसारमाध्यमे (महाराष्ट्र विशेष) – MPSC 30 अवघड प्रश्न (भाग 7)
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. महाराष्ट्र केंद्रित. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. ‘केसरी’ हे वर्तमानपत्र बाल गंगाधर तिलक यांनी सुरू केले.
2. ‘मराठा’ हे इंग्रजी वर्तमानपत्रही तिलकांशी संबंधित.
3. दोन्ही पत्रे फक्त मनोरंजनासाठी होती.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: केसरी (मराठी) व मराठा (इंग्रजी) – राष्ट्रीय जागृती व टीकात्मक लेखनासाठी.
प्रश्न २
‘केसरी’ वर्तमानपत्राची सुरुवात केव्हा झाली?
A) १८७३
B) १८८१
C) १९०५
D) १९२०
उत्तर: B) १८८१
स्पष्टीकरण: ४ जानेवारी १८८१ – तिलक व आगारकर यांच्या प्रयत्नांनी.
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा:
| वर्तमानपत्र / संस्था | संबंधित व्यक्ती / भाषा |
| ---------------------- | -------------------------- |
| a) केसरी | 1) तिलक, इंग्रजी |
| b) मराठा | 2) तिलक, मराठी |
| c) सुधारक | 3) आगारकर |
| d) इंडियन ओपिनियन | 4) गांधी (दक्षिण आफ्रिका) |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ४
तिलकांनी ‘केसरी’द्वारे कोणते विचार मांडले?
A) फक्त मनोरंजन
B) स्वराज्य, स्वदेशी, राष्ट्रीय जागृती, सरकारवर टीका
C) फक्त धर्मकथा
D) फक्त शेती सल्ला
उत्तर: B) स्वराज्य, स्वदेशी, राष्ट्रीय जागृती, सरकारवर टीका
प्रश्न ५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) केसरी – मराठी
B) मराठा – इंग्रजी
C) दोन्ही – तिलकांचे मुखपत्र
D) केसरी – फक्त १९४७ नंतर सुरू
उत्तर: D) केसरी – फक्त १९४७ नंतर सुरू
प्रश्न ६
‘सुधारक’ पत्रिका कोणाशी संबंधित?
A) तिलक
B) गोपाळ गणेश आगारकर
C) फुले
D) आंबेडकर
उत्तर: B) गोपाळ गणेश आगारकर
स्पष्टीकरण: तर्कसंगत विचार, सामाजिक सुधारणा, अंधश्रद्धा विरोध.
प्रश्न ७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. तिलक व आगारकर – सुरुवातीला एकत्र ‘केसरी-मराठा’ मध्ये.
2. नंतर मतभेदांमुळे आगारकर वेगळे झाले.
3. आगारकर – केसरीचे आजीव संपादक राहिले.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: सामाजिक सुधारणा vs राजकीय तीव्रतेवर मतभेद.
प्रश्न ८
खालील जोड्या जुळवा:
| वर्तमानपत्र | मुख्य उद्देश / नेता |
| -------------------- | -------------------------- |
| a) केसरी | 1) दलित जागृती |
| b) बहिष्कृत भारत | 2) राष्ट्रीय जागृती, तिलक |
| c) मुकनायक | 3) आंबेडकर |
| d) प्रभाकर / इतर | 4) सामाजिक सुधारणा |
A) a-2, b-3, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-3, d-4
स्पष्टीकरण: मुकनायक व बहिष्कृत भारत – आंबेडकर संबंधित.
प्रश्न ९
डॉ. आंबेडकर यांनी कोणती वर्तमानपत्रे/मुखपत्रे सुरू केली?
A) केसरी व मराठा
B) मुकनायक, बहिष्कृत भारत, जनता इ.
C) सुधारक
D) इंडियन ओपिनियन
उत्तर: B) मुकनायक, बहिष्कृत भारत, जनता इ.
प्रश्न १०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) मुकनायक – आंबेडकर (१९२०)
B) बहिष्कृत भारत – आंबेडकर
C) केसरी – आंबेडकर
D) केसरी – तिलक
उत्तर: C) केसरी – आंबेडकर
प्रश्न ११
गांधींनी दक्षिण आफ्रिकेत कोणते वर्तमानपत्र सुरू केले?
A) केसरी
B) इंडियन ओपिनियन
C) हरिजन
D) यंग इंडिया
उत्तर: B) इंडियन ओपिनियन
स्पष्टीकरण: नंतर भारतात यंग इंडिया, हरिजन, नवजीवन.
प्रश्न १२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. वर्तमानपत्रे – जनजागृतीचे प्रभावी साधन होती.
2. ब्रिटिश सरकारने अनेकदा पत्रे जप्त/बंद केली.
3. वर्तमानपत्रे – फक्त मनोरंजन, राजकीय भूमिका नाही.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न १३
खालील जोड्या जुळवा:
| वर्तमानपत्र | भाषा / संस्थापक |
| -------------------- | -------------------------- |
| a) केसरी | 1) इंग्रजी, तिलक |
| b) मराठा | 2) मराठी, तिलक |
| c) यंग इंडिया | 3) गांधी |
| d) हरिजन | 4) गांधी, अस्पृश्यता |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न १४
तिलकांवर ‘राजद्रोह’ आरोप कशासाठी लागला?
A) फक्त धर्मलेख
B) केसरीतील तीव्र लेख (शासन टीका, स्वराज्य)
C) फक्त क्रीडा बातमी
D) फक्त शेती
उत्तर: B) केसरीतील तीव्र लेख (शासन टीका, स्वराज्य)
स्पष्टीकरण: १८९७ व १९०८ मध्ये कैद.
प्रश्न १५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) केसरी – महाराष्ट्रातील प्रभावी राष्ट्रीय मुखपत्र
B) तिलक – ‘केसरी’चे संपादक
C) वर्तमानपत्रे – फक्त शहरी लोकांपर्यंत मर्यादित
D) पत्रांनी ग्रामीण जागृतीतही भूमिका बजावली
उत्तर: C) वर्तमानपत्रे – फक्त शहरी लोकांपर्यंत मर्यादित
स्पष्टीकरण: वाचन-श्रवण द्वारे ग्रामीण भागातही प्रभाव.
प्रश्न १६
‘प्रभाकर’ वर्तमानपत्र कोणाशी संबंधित?
A) तिलक
B) भाऊ महाजन (आदिनाथ) – सामाजिक सुधारणा
C) आंबेडकर
D) गांधी
उत्तर: B) भाऊ महाजन (आदिनाथ) – सामाजिक सुधारणा
स्पष्टीकरण: १९व्या शतकातील महाराष्ट्रातील सुधारणावादी पत्र.
प्रश्न १७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. महाराष्ट्रातील वर्तमानपत्रे – सामाजिक + राजकीय जागृती.
2. केसरी – गरमदल विचारांचे मुखपत्र ठरले.
3. सर्व पत्रे – सरकार समर्थक होती.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न १८
खालील जोड्या जुळवा:
| पत्र / मुखपत्र | मुख्य विषय |
| -------------------- | -------------------------- |
| a) केसरी | 1) दलित हक्क |
| b) मुकनायक | 2) स्वराज्य, राष्ट्रीय |
| c) सुधारक | 3) तर्कसंगत सामाजिक सुधारणा |
| d) हरिजन | 4) अस्पृश्यता निवारण |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न १९
ब्रिटिश सरकारने वर्तमानपत्रांवर कोणते निर्बंध घातले?
A) फक्त प्रोत्साहन
B) जप्ती, जमानत, संपादक कैद, Vernacular Press Act सारखे कायदे
C) फक्त अनुदान
D) फक्त स्वातंत्र्य
उत्तर: B) जप्ती, जमानत, संपादक कैद, Vernacular Press Act सारखे कायदे
प्रश्न २०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) Vernacular Press Act – देशी भाषेतील पत्रांवर निर्बंध
B) तिलक – अनेकदा कैदेत
C) वर्तमानपत्रे – राष्ट्रीय चळवळीस मदत
D) सर्व संपादक – सरकारचे कर्मचारी
उत्तर: D) सर्व संपादक – सरकारचे कर्मचारी
प्रश्न २१
महाराष्ट्रातील वर्तमानपत्रांचे मुख्य योगदान कोणते?
A) फक्त जाहिराती
B) सामाजिक सुधारणा + राष्ट्रीय जागृती + जनमत तयार
C) फक्त क्रीडा
D) फक्त धर्मकथा
उत्तर: B) सामाजिक सुधारणा + राष्ट्रीय जागृती + जनमत तयार
प्रश्न २२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. केसरी – तिलकांच्या विचारांचा प्रसार.
2. आंबेडकरांची पत्रे – दलित जागृती.
3. आगारकर – तर्कबुद्धी व सुधारणा.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न २३
खालील जोड्या जुळवा:
| व्यक्ती | संबंधित पत्र |
| ------------------- | -------------------------- |
| a) तिलक | 1) मुकनायक, बहिष्कृत भारत |
| b) आंबेडकर | 2) केसरी, मराठा |
| c) आगारकर | 3) सुधारक |
| d) गांधी | 4) यंग इंडिया, हरिजन |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न २४
‘मराठा’ वर्तमानपत्राचे वैशिष्ट्य काय?
A) फक्त मराठी
B) इंग्रजी भाषेत, शिक्षित वर्ग व ब्रिटिश अधिकाऱ्यांपर्यंत पोहोच
C) फक्त धर्म
D) फक्त शेती
उत्तर: B) इंग्रजी भाषेत, शिक्षित वर्ग व ब्रिटिश अधिकाऱ्यांपर्यंत पोहोच
प्रश्न २५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) वर्तमानपत्रे – स्वातंत्र्य चळवळीचे शस्त्र
B) सेंसरशिप – ब्रिटिश धोरण
C) केसरी – फक्त स्थानिक बातमी
D) केसरी – राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय टीकात्मक लेख
उत्तर: C) केसरी – फक्त स्थानिक बातमी
प्रश्न २६
आंबेडकरांच्या पत्रांचे मुख्य उद्दिष्ट काय होते?
A) फक्त मनोरंजन
B) दलित जागृती, हक्क, शिक्षण, अस्पृश्यता विरोध
C) फक्त शेती
D) फक्त क्रीडा
उत्तर: B) दलित जागृती, हक्क, शिक्षण, अस्पृश्यता विरोध
प्रश्न २७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. महाराष्ट्र – वर्तमानपत्र चळवळीचे महत्त्वाचे केंद्र.
2. केसरी-मराठा – गरमदल विचारांचा प्रसार.
3. पत्रे – फक्त १९४७ नंतर प्रभावी.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न २८
खालील जोड्या जुळवा:
| पत्र | वर्ष / वैशिष्ट्य |
| ------------------- | -------------------------- |
| a) केसरी | 1) १९२०, आंबेडकर |
| b) मुकनायक | 2) १८८१, तिलक |
| c) सुधारक | 3) आगारकर |
| d) इंडियन ओपिनियन | 4) गांधी, दक्षिण आफ्रिका |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न २९
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) केसरी – आंबेडकर | मुकनायक – तिलक
B) केसरी व मराठा – तिलक; मुकनायक व बहिष्कृत भारत – आंबेडकर; सुधारक – आगारकर
C) हरिजन – तिलक
D) मराठा – फक्त मराठी
उत्तर: B) केसरी व मराठा – तिलक; मुकनायक व बहिष्कृत भारत – आंबेडकर; सुधारक – आगारकर
प्रश्न ३०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. केसरी (१८८१) व मराठा – तिलक, राष्ट्रीय जागृती
2. सुधारक – आगारकर; मुकनायक/बहिष्कृत भारत – आंबेडकर
3. वर्तमानपत्रे – जनमत, टीका, जागृती; सरकारने निर्बंध
4. महाराष्ट्र – सामाजिक व राष्ट्रीय पत्रकारितेचे अग्रणी केंद्र
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण: सर्व चार बरोबर – वर्तमानपत्रे व प्रसारमाध्यमे (महाराष्ट्र) सारांश.
📚 झटपट पुनरावलोकन (महाराष्ट्र विशेष)
- केसरी (१८८१, मराठी) + मराठा (इंग्रजी) – तिलक
- सुधारक – गोपाळ गणेश आगारकर
- मुकनायक (१९२०), बहिष्कृत भारत – डॉ. आंबेडकर
- गांधी – इंडियन ओपिनियन, यंग इंडिया, हरिजन
- पत्रे = जागृती + टीका + जनमत | Vernacular Press Act, जप्ती, कैद
- महाराष्ट्र = राष्ट्रीय व सामाजिक पत्रकारितेचे महत्त्वाचे केंद्र
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: