सामाजिक व आर्थिक जागृती | राष्ट्रीय चळवळी मवाळ ते गरम (महाराष्ट्र विशेष) – MPSC 30 अवघड प्रश्न (भाग 10)
सूचना: हे प्रश्न खऱ्या MPSC प्रश्नपत्रिकेच्या स्टाईलमध्ये आहेत. महाराष्ट्र केंद्रित. स्वतः सोडवा, नंतर उत्तर वाचा.
प्रश्न १
खालील विधानांचा विचार करा:
1. भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसची स्थापना १८८५ मध्ये झाली.
2. सुरुवातीचा कालखंड मध्यममार्गी (मवाळ) मानला जातो.
3. मवाळ नेते – त्वरित पूर्ण स्वातंत्र्य मागत होते.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: मवाळ = सुधारणा, याचिका, Domination status.
प्रश्न २
मध्यममार्गी (मवाळ) नेत्यांची मुख्य पद्धत काय होती?
A) हिंसा व बहिष्कार
B) Prayer, Petition, Protest (याचिका, निवेदन, भाषण)
C) फक्त सशस्त्र क्रांती
D) फक्त धर्मयुद्ध
उत्तर: B) Prayer, Petition, Protest (याचिका, निवेदन, भाषण)
प्रश्न ३
खालील जोड्या जुळवा:
| गट / नेता | वैशिष्ट्य / पद्धत |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) मवाळ | 1) स्वदेशी, बहिष्कार, स्वराज्य |
| b) गरम दल | 2) याचिका, सुधारणा |
| c) तिलक | 3) गरमदल, महाराष्ट्र |
| d) गोखले | 4) मवाळ, Servants of India |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न ४
सूरत फूट केव्हा झाली?
A) १९०५
B) १९०७
C) १९१६
D) १९१९
उत्तर: B) १९०७
स्पष्टीकरण: मवाळ vs गरम – अध्यक्षपद व चळवळीच्या पद्धतीवरून.
प्रश्न ५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) गरम दल – लाल-बाल-पाल
B) लाल – लाला लजपत राय, बाल – तिलक, पाल – बिपिनचंद्र
C) गरम दल – फक्त मवाळ पद्धत वापरत
D) गरम दल – स्वदेशी, बहिष्कार, राष्ट्रीय शिक्षण
उत्तर: C) गरम दल – फक्त मवाळ पद्धत वापरत
प्रश्न ६
बाल गंगाधर तिलक यांचे प्रसिद्ध घोषवाक्य काय?
A) जय हिंद
B) स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे आणि तो मी मिळवणारच
C) इंक्लाब जिंदाबाद
D) वंदे मातरम् फक्त
उत्तर: B) स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे आणि तो मी मिळवणारच
प्रश्न ७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. तिलक – महाराष्ट्रातील गरमदलाचे अग्रणी नेते.
2. केसरी व मराठा – त्यांचे मुखपत्र.
3. तिलक – फक्त मवाळ विचारांचे होते.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न ८
खालील जोड्या जुळवा:
| नेता | गट / प्रदेश |
| ------------------- | -------------------------- |
| a) गोखले | 1) गरम, पंजाब |
| b) तिलक | 2) मवाळ, महाराष्ट्र |
| c) लाला लजपत राय | 3) गरम, महाराष्ट्र |
| d) बिपिनचंद्र पाल | 4) गरम, बंगाल |
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-1, d-4
प्रश्न ९
बंगाल फाळणी व स्वदेशी चळवळीचा काळ कोणता?
A) १८८५–१८९०
B) १९०५–१९११
C) १९१९–१९२२
D) १९४२–१९४७
उत्तर: B) १९०५–१९११
प्रश्न १०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) स्वदेशी – गरमदलाचे मुख्य हत्यार
B) बहिष्कार – विदेशी वस्तू
C) मवाळ – स्वदेशीचे पूर्ण विरोधक
D) मवाळ – काही प्रमाणात स्वदेशी स्वीकारले पण पद्धतीत फरक
उत्तर: C) मवाळ – स्वदेशीचे पूर्ण विरोधक
स्पष्टीकरण: मवाळ काहींनी समर्थन दिले, पण तीव्र बहिष्कार/सक्रिय प्रतिकारात फरक.
प्रश्न ११
तिलकांना ‘लोकमान्य’ ही उपाधी कशासाठी मिळाली?
A) फक्त लेखनासाठी
B) जनतेतील लोकप्रियता व राष्ट्रीय नेतृत्व
C) फक्त सरकारी हुद्दा
D) फक्त धार्मिक
उत्तर: B) जनतेतील लोकप्रियता व राष्ट्रीय नेतृत्व
प्रश्न १२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. १९०७ सूरत फूट – काँग्रेस दोन गटांत विभागली.
2. १९१६ लखनौ – पुन्हा एकत्र (मवाळ-गरम + लीग).
3. तिलक – लखनौ कराराला विरोध होते.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
स्पष्टीकरण: तिलक लखनौत सक्रिय सहभागी.
प्रश्न १३
खालील जोड्या जुळवा:
| घटना | वर्ष |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) काँग्रेस स्थापना | 1) १९०७ |
| b) बंगाल फाळणी | 2) १८८५ |
| c) सूरत फूट | 3) १९०५ |
| d) लखनौ करार | 4) १९१६ |
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-1, c-3, d-4
D) a-4, b-3, c-1, d-2
उत्तर: A) a-2, b-3, c-1, d-4
प्रश्न १४
गरमदलाचे मुख्य उद्दिष्ट काय होते?
A) फक्त सुधारणा
B) स्वराज्य (पूर्ण/शीघ्र)
C) फक्त नोकरी
D) फक्त धर्मसुधारणा
उत्तर: B) स्वराज्य (पूर्ण/शीघ्र)
प्रश्न १५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) तिलक – गणेशोत्सव व शिवाजी उत्सव राष्ट्रीय एकात्मतेसाठी
B) उत्सव – जनजागृतीचे साधन
C) तिलक – फक्त धार्मिक नेते, राजकीय नाही
D) तिलक – राजकीय + सांस्कृतिक जागृती
उत्तर: C) तिलक – फक्त धार्मिक नेते, राजकीय नाही
प्रश्न १६
‘गेहूँ के दो फटे’ किंवा मवाळ-गरम फूट कशामुळे?
A) फक्त वैयक्तिक
B) पद्धती (याचिका vs सक्रिय प्रतिकार) व अध्यक्षपद
C) फक्त धर्म
D) फक्त भाषा
उत्तर: B) पद्धती (याचिका vs सक्रिय प्रतिकार) व अध्यक्षपद
प्रश्न १७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. महाराष्ट्र – गरमदलाचे महत्त्वाचे केंद्र (तिलक).
2. केसरी – गरम विचारांचा प्रसार.
3. महाराष्ट्र – फक्त मवाळ केंद्र, गरम प्रभाव नाही.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: A) फक्त १ आणि २
प्रश्न १८
खालील जोड्या जुळवा:
| नेता | योगदान / विशेष |
| ------------------- | -------------------------- |
| a) तिलक | 1) Servants of India |
| b) गोखले | 2) स्वराज्य घोषवाक्य, केसरी |
| c) फिरोजशाह मेहता | 3) लॉखेडीचा सिंह, मवाळ |
| d) सुरेंद्रनाथ | 4) बंगाल, मवाळ |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न १९
१९०८ मध्ये तिलकांना काय शिक्षा झाली?
A) फक्त दंड
B) ६ वर्षे कैद (मंडाले)
C) फक्त तडीपार
D) फक्त बंदी
उत्तर: B) ६ वर्षे कैद (मंडाले)
स्पष्टीकरण: राजद्रोह; मंडाले (बर्मा) तुरुंग.
प्रश्न २०
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) लखनौ करार १९१६ – मवाळ-गरम एकत्र
B) होमरूल लीग – तिलक व अ‍ॅनी बेझंट
C) होमरूल – फक्त १९४२
D) होमरूल – स्वशासन मागणी
उत्तर: C) होमरूल – फक्त १९४२
स्पष्टीकरण: होमरूल लीग – १९१६.
प्रश्न २१
तिलकांची होमरूल लीग केव्हा स्थापन?
A) १९०५
B) १९१६
C) १९२०
D) १९३०
उत्तर: B) १९१६
स्पष्टीकरण: एप्रिल १९१६, बेलगाव; अ‍ॅनी बेझंट – सप्टेंबर १९१६.
प्रश्न २२
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. मवाळ कालखंड – १८८५–१९०५/०७.
2. गरम कालखंड – स्वदेशी ते होमरूल.
3. १९१९ नंतर गांधी युग सुरू.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न २३
खालील जोड्या जुळवा:
| संस्था / चळवळ | नेता / वर्ष |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) होमरूल लीग | 1) १९०७ |
| b) सूरत फूट | 2) तिलक व बेझंट, १९१६ |
| c) स्वदेशी | 3) १९०५ |
| d) लखनौ | 4) १९१६ |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न २४
मवाळ व गरमातील मुख्य फरक कोणता?
A) फक्त प्रदेश
B) उद्दिष्ट (सुधारणा vs स्वराज्य) व पद्धत (याचिका vs सक्रिय)
C) फक्त भाषा
D) फक्त धर्म
उत्तर: B) उद्दिष्ट (सुधारणा vs स्वराज्य) व पद्धत (याचिका vs सक्रिय)
प्रश्न २५
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
A) तिलक – “केसरी”चे संपादक
B) तिलक – मंडाले कैद
C) तिलक – फक्त मवाळ नेते
D) तिलक – गरमदलाचे प्रतीक
उत्तर: C) तिलक – फक्त मवाळ नेते
प्रश्न २६
१९१६ लखनौ अधिवेशनाचे महत्त्व काय?
A) फक्त फूट
B) मवाळ-गरम एकत्र + काँग्रेस-लीग करार
C) फक्त धर्मचर्चा
D) फक्त आर्थिक
उत्तर: B) मवाळ-गरम एकत्र + काँग्रेस-लीग करार
प्रश्न २७
खालील विधानांपैकी कोणते बरोबर आहे?
1. महाराष्ट्र – तिलक केंद्रित गरम विचार.
2. गणेशोत्सव-शिवाजी उत्सव – जनजागृती.
3. केसरी – राष्ट्रीय चळवळीचे मुखपत्र.
A) फक्त १ आणि २
B) फक्त २ आणि ३
C) फक्त १ आणि ३
D) १, २ आणि ३
उत्तर: D) १, २ आणि ३
प्रश्न २८
खालील जोड्या जुळवा:
| घोषवाक्य / घटना | संबंधित |
| ------------------ | -------------------------- |
| a) स्वराज्य जन्मसिद्ध | 1) १९०७ |
| b) सूरत फूट | 2) तिलक |
| c) होमरूल | 3) १९१६ |
| d) लाल-बाल-पाल | 4) गरमदल त्रीनेते |
A) a-2, b-1, c-3, d-4
B) a-1, b-2, c-4, d-3
C) a-2, b-3, c-1, d-4
D) a-4, b-1, c-2, d-3
उत्तर: A) a-2, b-1, c-3, d-4
प्रश्न २९
खालीलपैकी योग्य जोडी निवडा:
A) सूरत फूट – १९१६ | होमरूल – १९०७
B) सूरत फूट – १९०७; लखनौ – १९१६; होमरूल – १९१६; तिलक – गरमदल
C) मवाळ – स्वराज्य त्वरित
D) गरम – फक्त याचिका
उत्तर: B) सूरत फूट – १९०७; लखनौ – १९१६; होमरूल – १९१६; तिलक – गरमदल
प्रश्न ३०
खालीलपैकी कोणते पूर्णपणे योग्य आहे?
1. मवाळ (१८८५–१९०७) – याचिका, गोखले, मेहता | गरम – स्वराज्य, तिलक, लाल-बाल-पाल
2. सूरत फूट १९०७ → लखनौ एकत्र १९१६
3. तिलक – केसरी, स्वराज्य घोषवाक्य, होमरूल, मंडाले कैद
4. महाराष्ट्र – गरमदलाचे महत्त्वाचे केंद्र, जनजागृती उत्सव
A) फक्त १, २
B) फक्त १, २, ३
C) १, २, ३, ४
D) फक्त २, ३, ४
उत्तर: C) १, २, ३, ४
स्पष्टीकरण: सर्व चार बरोबर – मवाळ ते गरम (महाराष्ट्र) सारांश.
📚 झटपट पुनरावलोकन (महाराष्ट्र विशेष)
- मवाळ – १८८५–१९०७, याचिका, गोखले, मेहता
- गरम – स्वराज्य, स्वदेशी, बहिष्कार | लाल-बाल-पाल
- तिलक – “स्वराज्य जन्मसिद्ध हक्क”, केसरी, होमरूल १९१६, मंडाले
- सूरत फूट – १९०७ | लखनौ – १९१६ (एकत्र)
- गणेशोत्सव-शिवाजी उत्सव – जनजागृती
- महाराष्ट्र = गरमदलाचे महत्त्वाचे केंद्र
